هوش مصنوعی؛ همراه هوشمند دوران کهنسالی

دکتر اباذر کریمی ـ عضو آکادمی علوم اروپا و متخصص هوش مصنوعی

کهنسالی دوران ارزشمند زندگی انسان است؛ دورانی که نیاز به امنیت، مراقبت، همراهی و استقلال بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا می‌کند. پیشرفت‌های هوش مصنوعی طی سال‌های اخیر، تحولی بزرگ در کیفیت زندگی سالمندان ایجاد کرده و مفهوم «سالخوردگی هوشمند» را از یک رویا به واقعیت تبدیل کرده است.

1ـ مراقبت پیش‌بینی‌کننده؛ نجات قبل از خطر

سیستم‌های مجهز به هوش مصنوعی اکنون قادرند با استفاده از سنسورها، دوربین‌های کم‌مصرف، دستبندهای پایش سلامتی و الگوریتم‌های یادگیری ماشین، کوچک‌ترین تغییر در وضعیت سالمند را تشخیص دهند.

این سیستم‌ها موارد زیر را پیش از وقوع حادثه شناسایی می‌کنند:

• احتمال سقوط (با تحلیل الگوی راه‌رفتن).
• تغییرات فشار خون، ضربان قلب و ریتم تنفس.
• کاهش تحرک یا احتمال ایجاد زخم بستر.
• علائم اولیه عفونت یا کم‌آبی بدن.

* این نوع مراقبت، به‌ویژه برای سالمندانی که تنها زندگی می‌کنند، نجات‌بخش و حیاتی است.

2ـ ربات‌های همدم؛ درمان تنهایی با تکنولوژی

یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های دوران سالمندی، تنهایی و کاهش ارتباط اجتماعی است.

ربات‌هایی مانند ElliQ، PARO (ربات فوک درمانی)، و مدل‌های جدید ربات‌های خانگی، قادرند:

• گفت‌وگو کنند و به احساسات پاسخ دهند.
• داروها را یادآوری کنند.
• افراد را به قدم‌زدن، آب‌خوردن و ورزش ملایم تشویق کنند.
• موسیقی و کتاب‌های صوتی پخش کنند.
• از طریق دوربین، با خانواده تماس برقرار کنند.

مطالعات نشان داده این ربات‌ها سطح افسردگی و اضطراب را کاهش داده و انگیزه سالمندان برای فعالیت روزانه را افزایش می‌دهند.

3ـ دستیارهای صوتی و خانه هوشمند؛ استقلال کامل

خانه‌های هوشمند مبتنی بر AI باعث شده سالمندان بدون نیاز به حرکت زیاد یا دانش فنی، بتوانند:

• چراغ‌ها، گاز و کولر را روشن/خاموش کنند.
• تماس تلفنی برقرار کنند.
• داروها، نوبت‌ها و وعده‌های غذایی را مدیریت کنند.
• خرید روزانه را سفارش دهند.
• راننده تاکسی اینترنتی بگیرند.

* هوش مصنوعی عملا استقلال را برای سالمندان بازگردانده است.

4ـ تشخیص فوق‌دقیق آلزایمر

یکی از مهم‌ترین کاربردهای AI در سالمندی، تشخیص زودهنگام آلزایمر و اختلالات شناختی است.

الگوریتم‌ها با تحلیل:

• الگوی گفتار
• سرعت واکنش
• حرکت چشم
• نحوه تایپ
• الگوی خواب
• حتی راه‌رفتن

* می‌توانند آلزایمر را ۳ تا ۵ سال قبل از تشخیص بالینی شناسایی کنند.

* این یعنی شروع درمان بسیار زودتر و افزایش طول دوره سلامت شناختی.

5ـ سرگرمی شناختی و احیا ذهن

بازی‌ها و برنامه‌های هوش مصنوعی با طراحی تمرینات ذهنی شخصی‌سازی‌شده، حافظه، تمرکز و سرعت پردازش اطلاعات را تقویت می‌کنند.

* بسیاری از سالمندان با این ابزارها سطح درگیری شناختی خود را افزایش داده‌اند.

در شماره بعدی «مغز دیجیتال» می‌خوانید.

«کاربرد هوش مصنوعی و واقعیت مجازی در فیزیوتراپی پزشکی»