تاریخی

پایان سلطنت و آغاز عصر جدید حیدر ولی‌زاده پس از زلزله ویرانگر بوئین‌زهرا در سال ۱۳۴۱ و سرکوب قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، رژیم پهلوی برای ترمیم چهره خود و فرار از بحران‌های سیاسی با پیشنهاد آمریکا استراتژی «توسعه اقتصادی برق‌آسا» را در قالب انقلاب سفید در دستور کار قرار داد. در این معماری جدید اقتصادی، مقرر شد قزوین که تا آن زمان هویتی مبتنی بر باغستان‌های سنتی، کشاورزی قنات‌محور و تجارت کاروانی داشت، به یکی از حلقه‌های اصلی زنجیره سرمایه‌داری دولتی و صنعتی تبدیل شود. این تصمیم، سرنوشت قزوین را برای همیشه تغییر داد. دهه‌های ۴۰ و ۵۰ خورشیدی، دوران...

حیدر ولی‌زاده در ادبیات سیاسی جهان، کمتر نامی به اندازه «نیکولو ماکیاولی» با مفهوم قدرت، سیاست و واقع‌گرایی سیاسی گره خورده است. قرن‌ها پس از مرگ او، نامش همچنان در سیاست، روزنامه‌نگاری و زبان روزمره به کار می‌رود. هنگامی که گفته می‌شود سیاستمداری، «ماکیاولیست» است؛ معمولا منظور این است که برای رسیدن به هدف سیاسی خود از فریب، نیرنگ، پنهان‌کاری و حتی اقدامات غیراخلاقی ابایی ندارد. اما آیا واقعا ماکیاولی چنین چیزی را تعلیم می‌داد؟ آیا جمله مشهور «هدف وسیله را توجیه می‌کند» از خود اوست؟ برای پاسخ، باید میان ماکیاولی، اندیشه سیاسی او و اصطلاح متاخر «ماکیاولیسم» تفاوت قائل...

مرتضی میرزاحسینی ـ دانش‌آموخته دکتری معماری قسمت دوم با جایجایی نیروی کار در مرزهای ایران و روسیه ـ در حوزه قفقاز ـ در 1293 [1913] عده کارگران ایرانی حاضر در روسیه به 500 هزار نفر رسید که اکثریت عظیمی از دهقانان و کارگران ساده بودند.  شمار بسیاری در شرایط دشوار و با دستمزد نازل کار می‌کردند و اکثر آنها به بنّایی یا کار در بنادر و کار ساختمانی مشغول بودند. باکو مرکز صنعتی مهمی بود که شهرت بین‌المللی داشت، بیشتر کارگران ایرانی که به قفقاز یا آسیای میانه می‌رفتند کارگران فصلی بودند که پیوندشان را با شهر و روستای خود...

حیدر ولی‌زاده در سپیده‌دم سوم شهریور ۱۳۲۰ (۲۵ اوت ۱۹۴۱)، نیروهای نظامی بریتانیا از جنوب و غرب و ارتش سرخ شوروی از شمال، مرزهای ایران را نقض کردند. این تهاجم هماهنگ، بی‌طرفی رسمی دولت ایران در جنگ جهانی دوم را بی‌اعتبار ساخت و نقطه‌عطفی تعیین‌کننده در تاریخ معاصر ایران رقم زد. اشغال ایران توسط متفقین نه‌تنها به سقوط شانزده ساله حکمرانی مطلق رضاشاه انجامید، بلکه ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی کشور را تا سال‌ها درگیر تلاطم و بحران‌های عمیق ساخت. بازخوانی این برهه بر اساس پژوهش‌های تاریخ‌نگاران برجسته‌ نشان می‌دهد که این رویداد حاصل درهم‌تنیدگی ضرورت‌های ژئوپلیتیک بین‌المللی با کاستی‌های...

حیدر ولی‌زاده با کناره‌گیری رضاخان در شهریور ۱۳۲۰ و فروپاشی ساختار استبدادی پهلوی اول، ایران وارد دهه‌ای پرآشوب شد. قزوین که سال‌ها زیر سلطه نظمیه رضاشاهی قرار داشت، با اشغال ایران توسط متفقین در شهریور ۱۳۲۰، صحنه تحولات گسترده‌ای گردید. در سوم شهریور ۱۳۲۰، نیروهای شوروی از شمال و شرق به ایران حمله کردند و در روز نهم شهریور، ارتش‌های شوروی و انگلیس در قزوین به یکدیگر ملحق شدند. قزوین به عنوان یکی از مراکز فرماندهی نیروهای شوروی و پایگاه اصلی آنها برای کنترل پایتخت مورد استفاده قرار گرفت. این اشغال چهارساله (۱۳۲۰ ـ ۱۳۲۴) پیامدهای ویرانگری برای قزوین به...

مرتضی میرزاحسینی دانش‌آموخته‌ی دکتری معماری قسمت اول نخستین طلیعه‌های شکل‌گیری معماری صنعتی در قزوین همزمان با شروع صنعتی‌شدن ایران از حدود 1310 خورشیدی قابل مشاهده است. مقارن با چرخش اقتصاد ایران از کشاورزی و دامپروری سنتی به سوی اقتصاد کارخانه‌ای و تبدیل مواد خام به فرآورده‌هایی با ارزش افزوده بیشتر (1) ساختار جامعه و شهر نیز دستخوش تغییرات بنیادین شد و قزوین نیز همانند شهرهای دیگر از تبعات این موج بی‌بهره نماند. با گسترش اصلاحات شهری و احداث تاسیسات جدید دولتی ـ ادارای، خدماتی و آموزشی، گونه‌ای جدید از معماری برای استقرار نظام تولید کارخانه‌ای در شهر پدیدار شد که...

حیدر ولی‌زاده کتاب «ایران، پل پیروزی؛ سرزمین قحطی» نوشته محمدقلی مجد، پژوهشگر برجسته تاریخ معاصر ایران، یکی از آثار شاخص و تاثیرگذار در حوزه تاریخ نگاری جنگ جهانی دوم در ایران است. این کتاب در اصل به زبان انگلیسی منتشر شده است و توسط موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی به فارسی ترجمه و در سال ۱۳۹۵ راهی بازار نشر شد. اثر حاضر با بیش از ۷۹۰ صفحه، یکی از مفصل‌ترین و مستندترین پژوهش‌ها درباره دوره اشغال ایران توسط متفقین (شهریور ۱۳۲۰ تا پایان جنگ) به شمار می‌رود و دریچه‌ای نو به سوی درک ابعاد پنهان این برهه سرنوشت‌ساز می‌گشاید.  درباره...

حیدر ولی‌زاده اگر دهه‌ نخست حکومت رضاخان در قزوین به «تخریب حصارهای سنتی» و «خیابان‌کشی‌های صلیبی» گذشت، نیمه‌ی دوم سلطنت او (۱۳۱۴ تا ۱۳۲۰ خورشیدی) عصر اتصال قزوین به شریان‌های مدرن اقتصاد ملی و جهانی بود. در این بازه‌ی کوتاه اما پرشتاب، قزوین دیگر در حال مبارزه با گذشته خود نبود؛ بلکه در تلاش برای هضم پدیده‌هایی بود که با سرعتی سرسام‌آور از راه می‌رسیدند: از سوت قطارهای دودآلود گرفته تا دستورالعمل‌های خشن نظمیه برای تغییر سبک زندگی زنان و مردان. در سطح جهانی، بحران اقتصادی ۱۹۲۹ (۱۳۰۸ ش) و رکود بزرگ، بازار صادرات محصولات کشاورزی ایران را به شدت...

حیدر ولی‌زاده قزوین که در اسفند ۱۲۹۹ خورشیدی به عنوان نقطه عزیمت قزاق‌ها برای تسخیر تهران و برپایی نظم نوین نقش‌آفرینی کرده بود، با تثبیت قدرت سردار سپه (و سپس پادشاهی رضاشاه در ۱۳۰۴ ش)، وارد مرحله‌ای بی‌بازگشت از دگردیسی تاریخی شد. دولت پهلوی اول که بر پایه‌های تمرکزگرایی شدید، مدرنیزاسیون آمرانه و ناسیونالیسم باستان‌گرا استوار بود، نمی‌توانست شهرهای ایران را با همان ساختار ملوک‌الطوایفی و کالبد درون‌گرای قاجاری تحمل کند. برای رضاخان، قزوین دیگر یک استراحتگاه میان‌راهی یا انبار تدارکات نبود؛ بلکه به دلیل قرارگیری در شاهراه استراتژیک مرکز ـ شمال ـ غرب، باید به نمادی از «ایران نوین»...

حیدر ولی‌زاده داره از ابر سیاه خون میچکه جمعه‌ها خون جای بارون میچکه نفسم در نمیاد جمعه‌ها سر نمیاد کاش میبستم چشامو این ازم بر نمیاد ترانه «جمعه» با صدای فرهاد مهراد، شعر شهیار قنبری و موسیقی اسفندیار منفردزاده، یکی از ماندگارترین آثار موسیقی معاصر ایران است؛ ترانه‌ای که در ظاهر از اندوه یک روز تعطیل و دلگیری انسانی سخن می‌گوید، اما در لایه‌های عمیق‌تر، بازتابی از فضای سیاسی و اجتماعی ایران در دهه ۱۳۵۰ به شمار می‌رود. «جمعه» اثری است که، از یک قطعه موسیقایی فراتر رفته و به بخشی از حافظه جمعی ایرانیان تبدیل شده است. این ترانه...