بازشناختن غریبه

نسرین منتظری

فلسطین سال‌هاست که در همه خبرها هست. هر روز و همیشه خبرهایی در خصوص تخریب خانه‌ها و آتش زدن زمین‌های کشاورزی و حمله به بیمارستان‌ها و مدارس در خبرگزاری‌ها بازنشر شده و این رنج آنقدر مکرر بوده که برای جهانیان به مسئله‌ای روزمره و فاقد اهمیت تبدیل شده است. رسانه‌های جهان در طول سالیان آنقدر در انجام رسالتشان اصرار ورزیده‌اند که اخبار فلسطین شبیه اخبار آب و هوا شده و برای همه به خبری تکراری و کم اهمیت بدل شده است. اعداد به قدری تکرار شدند که ظرفیت ایجاد تغییر و جنبش را از دست دادند و این‌گونه بود که فاجعه تا امروز و این لحظه گسترش پیدا کرد. امروز که در سراسر جهان، از نیویورک گرفته تا حیفا و تل آویو تظاهراتی علیه نسل‌کشی آشکار در غزه شکل گرفته، اهمیت بازتاب و انعکاس رسانه‌ها بیشتر شده است. شاید امروز باید از رسانه‌های جهان انتظار داشته باشیم که دست‌های آلوده به خون خودمان را هم آشکار کنند؛ تا یادمان نرود که سکوت در برابر ظلم، بسیار نابخشودنی‌تر از ظلم کردن است.

«ایزابلا حماد» از نسل زنان نویسنده فلسطینی تباری است که در اروپا متولد شده و تحصیلاتش را در انگلستان ادامه داده است. او نویسنده آثاری با محوریت تجربیات مربوط به فلسطین بوده و برنده جوایز ادبی گوناگونی شده است. کتاب بازشناختن غریبه، متن سخنرانی او در مراسم بزرگداشت «ادوارد سعید» در دانشگاه کلمبیا و پیش از شروع درگیری‌های هفتم اکتبر سال 2023 است. او در این کتاب رنج مردم سرزمینش را هم از زاویه دید مردم فلسطین و هم از زاویه مخاطبانی بررسی می‌کند که فلسطین اولویت‌شان نیست. کتاب، تلنگری است شبیه اینکه ناگهان به خودت می‌آیی و می‌بینی همه باورهایی که یک عمر در خصوص یک ملت در ذهن داشتی، فرو می‌ریزد. لحظه‌ای که ناگهان می‌فهمی اوه، مردم فلسطین هم انسان هستند! و این لحظه تغییر واقعیت و سپس واکنش پس از آن است که اهمیت پیدا می‌کند. همچنان سکوت می‌کنیم و دامن‌مان را از گناه پاک می‌کنیم یا تلاش می‌کنیم صدایی باشیم برای ملتی که به طور سازماندهی شده محکوم به نابودی شده‌اند.

در متن کتاب می‌خوانیم: «ما در مقطعی هستیم که ارزش‌های دموکراتیک بنیادین در سراسر جهان رنگ باخته‌اند و در بعضی مناطق تقریباً محو شده‌اند. حس می‌کنم عزم‌مان در هم شکسته است. رویاهای‌ رهایی بخش جنبش‌های مترقی و استعمارستیز قرن گذشته، انگار تکه‌تکه شده‌اند. بعضی‌ها سعی می‌کنند از این تکه پاره‌ها چیزی سر هم کنند و چند کلمه از اینجا و چند کلمه از آن جا وام بگیرند تا جنبش ما را زنده نگه دارند. آرمان فلسطین در گذشته اهمیتی بین‌المللی داشت. اما حالا اوضاع تغییر کرده است. عادی‌سازی فزاینده روابط کشورهای عربی با اسرائیل نشان می‌دهد که فلسطین در منطقه تک و تنها مانده است. مسئله فلسطین که خیلی وقت‌ها در قالب مسئله یهودستیزی مطرح می‌شود. آتش مناقشه سیاسی را در انگلستان شعله‌ورتر کرده و در ایالات‌متحده گرچه نهادهای دموکراتیک بیشتر و بیشتری به صراحت از فلسطین حمایت می‌کنند با فلسطینی‌ها همدل هستند و رژیم اسرائیل را محکوم می‌کنند، سخن گفتن از حقوق فلسطینی‌ها در بالاترین سطوح همچنان تنبیه و مجازات در پی دارد. تا همین چند وقت پیش قضیه فلسطین به لحاظ دیپلماتیک فراموش شده بود و در منجلاب مذاکرات پی در پی و بی‌نتیجه صلح با میانجی‌گری ایالات متحده، گرفتار بود. مسئله فلسطین همچنان دل مشغولی بخش اعظم جریان اصلی چپ است و افراد بیشتر و بیشتری به واقعیت‌های استعمار وطن‌گزین و پاکسازی قومی پی برده‌اند و دریافته‌اند که ایدئولوژی صهیونیستی قوم محور و توسعه‌طلب است و این قصه خیالی که ماجرای فلسطین جنگ دو طرف برابر است، داستانی مرگبار است. قدرت دستگاه سیاسی مدام بر لحظه‌های فردی بازشناختن سایه می‌اندازد و به ناظر بیرونی می‌گوید: اوضاع آن طور نیست که به  نظر می‌رسد. ماجرا پیچیده‌تر از آن است که از آن سر در بیاوری، پس نادیده‌اش بگیر».