آنچه مدیران و سهامداران باید در مورد شرکت‌های سهامی بدانند!

محمدطاهری ـ متخصص حقوق شرکت‌ها و کارشناس ارشد حقوق دانشگاه تهران

مقدمه:

شرکت‌های سهامی عام و خاص از مهم‌ترین نهادهای اقتصادی و تجاری در ایران هستند و شناخت مقررات حاکم بر آنها برای مدیران، سهامداران و بازرسان الزامی است. نحوه تصمیم‌گیری در شرکت‌های سهامی عام و خاص چگونه است؟ آیا تفاوت‌های مجمع عمومی موسس، مجمع عمومی عادی و مجمع عمومی فوق‌العاده  را می‌دانید؟ زمان تشکیل انواع مجامع در شرکت‌های سهامی چیست؟ هر مجمع، صالح به رسیدگی به چه موضوعاتی است؟ آیا مقام صالح در دعوت از انواع مجامع را می‌دانید؟ آیا نماینده شما حق شرکت در جلسات مجامع را دارد؟

شرکت تجارتی به صورت ارادی حداقل از دو شخص (حقیقی یا حقوقی) تشکیل شده و باید اساسنامه (قانون داخلی شرکت) داشته باشد. در شرکت‌های تجارتی اصل استقلال شخصیت حقوقی شرکت از شرکاء حاکم است؛ به این معنی که شخصیت حقوقی شرکت تجارتی از شرکای آن مستقل می‌باشد. در نتیجه مکلف به داشتن نام مستقل، دارایی، اقامتگاه مستقل، تابعیت و اختیارات مستقل است. مطالب حقوق شرکت‌ها به دو بازه زمانی تقسیم می‌شود:

1ـ بازه زمانی پیش از ثبت شرکت

2ـ بازه زمانی پس از ثبت شرکت

کلیات شرکت‌های سهامی

ملاک تصمیم‌گیری در آن‌ها (شرکت‌های سهامی) اکثریت سرمایه است. در آنها مسئولیت شرکا نسبت به دیون شرکت محدود به آورده‌ اولیه آن‌ها در زمان تاسیس شرکت بوده و مازاد بر آن اصولاً مسئولیتی ندارند مگر در حالتی که عدم کفایت دارایی شرکت در برابر دیون آن و یا ورشکستگی شرکت به علت تقصیر مدیران شرکت باشد که این امر نیاز به اثبات دارد .

سرمایه آنها در بدو تاسیس به سهام تقسیم شده و به  دو نوع عام و خاص تبدیل می‌شوند. «سهامی عام» شرکتی است که موسسین آن قسمتی از سرمایه شرکت را از طریق فروش سهام به مردم تامین می‌کنند ولی در «شرکت سهامی خاص» تمام سرمایه آن‌ها در موقع تاسیس منحصراً توسط موسسین تامین می‌گردد.

اقامتگاه این شرکت‌ها مرکز اصلی شرکت است. در صورتی که سرمایه شرکت سهامی بعد از تاسیس به هر علت از حداقل قانونی کمتر شود باید ظرف یکسال نسبت به افزایش سرمایه تا میزان حداقل قانونی اقدام کند یا به نوع دیگری از انواع شرکت‌های مذکور در قانون تجارت تغییر شکل یابد؛ در غیر این صورت هر ذینفع می‌تواند انحلال آن را از دادگاه بخواهد. ممکن است شعبه یا شعباتی داشته باشند.

ارکان شرکت‌های سهامی

1ـ تصمیم گیرنده: مجامع عمومی (موسس ـ عادی ـ فوق‌العاده)

2ـ اداره کننده: مدیرعامل و هیات مدیره .

3ـ نظارت کننده: بازرسان .

* مجمع عمومی موسس:  شرکت سهامی عام شامل موسسین اولیه و مردمی است که از طریق پذیره‌نویسی اقدام به خرید سهام کرده‌اند و تشکیل آن الزامی است. پس از اتمام پذیره‌نویسی و قبل از ثبت‌نهایی شرکت باید این مجمع تشکیل شود.

صلاحیت‌ها:

ـ رسیدگی به گزارش موسسان در مورد فرآیند پذیره‌نویسی

ـ تصویب اساسنامه.

ـ انتخاب اولین هیات مدیره و بازرسان .

ـ تعیین روزنامه کثیرالانتشار

ـ تصویب سهام ممتاز.

در شرکت‌های سهامی عام دانستن حد نصاب‌های تشکیل و تصمیم‌گیری و صلاحیت‌های آن ضروری است. موسسین می‌بایست از پذیره‌نویسان دعوت به تشکیل جلسه مجمع عمومی موسس، کنند. در اولین جلسه، حضور عده‌ای از پذیره‌نویسان سهام که حداقل نصف سرمایه شرکت را تعهد نموده‌اند، الزامی است. اگر در اولین دعوت نصاب مذکور حاصل نشد دعوت تا دو نوبت توسط موسسین انجام می‌شود. در این فرض، حضور صاحبین حداقل یک سوم سرمایه شرکت در آن الزامی است و فاصله تشکیل مجامع جدید باید بیست روز باشد. کلیه موسسین و تمامی پذیره‌نویسان در جلسه مجمع عمومی موسس حق رای دارند. حدنصاب تصمیم‌گیری در این مجمع نیز همیشه دو سوم آرای حاضرین در جلسه است.

هرگاه یک یا چند نفر از موسسین آورده غیرنقد داشته باشند در مورد ارزیابی این اموال نظر کتبی کارشناس رسمی دادگستری الزامی بوده و گزارشات در این خصوص در مجمع عمومی موسس تصویب می‌شود. هرگاه آورده غیرنقد تصویب نشود، فاصله تشکیل مجامع بعدی یک ماه است و اگر از دارندگان آورده غیرنقد اقدام به خروج از شرکت نمایند، سهامدار جدید باید جایگزین شود و در صورت عدم جایگزینی، شرکت قابل تشکیل نیست و باید ظرف 10 روز به اداره ثبت شرکت‌ها اطلاع داده شود. همچنین این مجمع می‌تواند در خصوص صاحبین سهام دارنده حق رای در مجمع عمومی عادی و فوق‌العاده اتخاذ تصمیم کند؛ به عنوان مثال تصویب کند که صرفا صاحبین، بیش از صد سهم حق رای داشته باشند.

پس از قبول کتبی سمت توسط اولین هیات مدیره و بازرس یا بازرسان شرکت، شرکت‌های سهامی تشکیل می‌شوند و در این لحظه عمر مجمع عمومی موسس پایان می‌یابد.

در شرکت سهامی خاص از آن جا که سرمایه‌گذاری توسط اشخاص محدودتری انجام می‌شود و هیچ دعوتی از عموم مردم صورت نمی‌گیرد، موسسان اولیه نقش مجمع عمومی موسس را ایفا می‌کنند و مجمع عمومی موسس برای همان اشخاص به کار می‌رود.

*  مجمع عمومی عادی: پس از  ثبت‌نهایی شرکت، به صورت سالیانه مجمع عمومی عادی توسط هیات مدیره شرکت دعوت می‌شود و می‌تواند به طور فوق‌العاده نیز  دعوت شود. چنانچه هیات مدیره، مجمع عمومی عادی سالانه را در موعد مقرر دعوت نکند بازرسین مکلف هستند راساً اقدام به دعوت مجمع نمایند.

مجمع عمومی عادی سالیانه باید یک بار در سال در موقعی که در اساسنامه پیش‌بینی شده برای رسیدگی به امور مربوط به حساب‌های سال مالی تشکیل شود. مجمع عمومی عادی شرکت سهامی باید ظرف مدت 4 ماه از تاریخ پایان سال مالی شرکت برای رسیدگی به ترازنامه و حساب سود و زیان سال مالی قبل تشکیل شود. اولین قدم قرائت گزارش بازرس یا بازرسان شرکت در جلسه مجمع است و بدون قرائت گزارش، تصمیم مجمع نسبت به حساب سود و زیان معتبر نخواهد بود. از دیگر صلاحیت‌های این مجمع می‌توان به این مورد اشاره کرد که تقسیم سود و اندوخته بین صاحبان سهام فقط پس از تصویب مجمع عمومی جائز بوده و در صورت وجود منافع، تقسیم ده درصد از سود ویژه سالیانه بین صاحبان سهام الزامی است. این مجمع نیز نقش کنترلی روی معاملات مدیران شرکت دارد و پاره‌ای از معاملات مدیران شرکت باید به اطلاع و تایید مجمع عمومی عادی برسد.

هرگاه در اولین دعوت توسط هیات مدیره یا بازرس، دارندگان حداقل بیش از نصف صاحبین سهام دارای حق رای حاضر شوند، جلسه از اعتبار قانونی برخوردار است. اگر در اولین دعوت حد نصاب مذکور حاصل نشد مجمع فقط برای یکبار دیگر دعوت خواهد شد و این بار با حضور هر عده از سهامداران دارنده حق رای رسمیت می‌یابد. تصمیم‌گیری در این مجمع همواره با اکثریت نصف به‌علاوه یک امکان‌پذیر خواهد بود مگر در دور مورد:

1ـ انتخاب مدیران و بازرسان بعدی با اکثریت نسبی آرای صاحبین سهام دارای حق رای است.

2ـ اگر یک نفر، هم به عنوان مدیرعامل و هم به عنوان هیات مدیره انتخاب شود، نیاز به نصاب سه چهارم آرای صاحبین سهام دارای حق  است.

مقام دعوت‌کننده از این مجمع، هیات مدیره است ولی در صورت عدم انجام وظیفه، بازرسین مکلف به دعوت هستند. این مجمع در مورد امور روزانه و همیشگی شرکت، صالح به تصمیم‌گیری است .

* مجمع عمومی فوق‌العاده: تغییر در مفاد اساسنامه و امور فوق‌العاده شرکت در صلاحیتش است؛ هیات مدیره، مقام دعوت‌کننده است و اگر به تکلیف خود عمل نکند، بازرس شرکت مکلف به دعوت است. در اولین دعوت باید بیش از نصف صاحبین سهام دارای حق و در دومین دعوت بیش از یک سوم صاحبین دارای حق رای حاضر شوند تا جلسه اعتبار قانونی داشته باشد. ملاک رای‌گیری و اخذ تصمیم در این مجمع با دو سوم آرای حاضرین است به جز زمانی که افزایش سرمایه از طریق بالابردن مبلغ اسمی سهام باشد که در این فرض نیاز به موافقت تمامی سهامداران است.

چنانچه سهام‌دار شرکت سهامی هستید، هر زمان در صورت عدم دعوت مجامع می‌توانید به ترتیب زیر اقدام به دعوت کنید. ابتدا؛ چنانچه هیات مدیره به این تکلیف خود عمل نکرد و سپس در مرحله بعد هم بازرس چنین کند، صاحبین یک پنجم سهام دارای حق رای ابتدا از هیات مدیره درخواست دعوت از مجامع را می‌کنند و هیات مدیره مکلف است در فرصت بیست روز دعوت کند؛ در صورت عدم دعوت، از بازرس این درخواست به عمل می‌آید تا در بازه زمانی ده روز این کار را انجام دهد و در نهایت اگر اقدامی انجام نشد، سهامداران مذکور می‌توانند با رعایت تشریفات قانونی اقدام به دعوت و تشکیل مجامع کنند به شرط آن که در آگهی دعوت این موضوع قید شود «هیات مدیره و بازرس/ بازرسان به تکلیف خود عمل نکردند».

در کلیه موارد، دعوت صاحبان سهام برای تشکیل مجامع باید از طرق نشر آگهی در روزنامه کثیرالانتشاری که آگهی‌های مربوط به امور شرکت در آن نشر می‌گردد به عمل آید. هر یک از مجامع عمومی سالیانه باید روزنامه کثیرالانتشاری را که هرگونه دعوت و اطلاعیه بعدی برای سهامداران تا تشکیل مجمع عمومی سالانه بعد در آن منتشر خواهد شد، تعیین نمایند. چنانچه در مواقعی که کلیه صاحبان سهام در مجمع حاضر باشند، نشر آگهی و تشریفات دعوت الزامی نیست. همچنین فاصله بین نشر دعوتنامه مجمع عمومی و تاریخ تشکیل آن حداقل ده روز و حداکثر چهل روز است. در آگهی دعوت صاحبان سهام برای تشکیل مجمع عمومی، دستور جلسه و تاریخ و محل تشکیل مجمع با قید ساعت و نشانی کامل باید به طور دقیق قید شود.

برای تشکیل مجامع عمومی الزاماً باید هیات رئیسه‌ای متشکل از چهار نفر که سه نفر از آن‌ها سهامدار باشند، تشکیل شود. به همین دلیل امکان تشکیل شرکت سهامی با دو شریک امکان‌پذیر نیست. سهام‌دارانی که قصد دارند در شرکت‌های سهامی به میزانی مشارکت کنند که کنترل شرکت را در اختیار داشته باشند، باید تعداد سهام خود را حداقل به سه شخص حقیقی یا حقوقی معتمد خود تخصیص دهند تا در صورت بروز اختلاف با سایر سهامداران، خود قادر به برگزاری و انتخاب هیات رئیسه و اداره مجامع عمومی باشند. در غیر این صورت یک سهام‌دار با دارا بودن 90درصد سهام دارای حق رای نمی‌تواند مجمع عمومی تشکیل بدهد.

منشی لزوما سهامدار نیست اما زمانی که دعوت از مجامع توسط یک پنجم صاحبین سهام دارای حق رای صورت بگیرد هر چهار نفر عضو هیات رئیسه باید از سهامداران شرکت باشند. مصوبات مجامع عمومی باید به امضای اعضای هیات رئیسه برسد. رئیس هیات رئیسه در همان جلسه مجمع عمومی با رای‌گیری انتخاب می‌شود و رئیس هیات مدیره نیز می‌تواند این سمت را دارا باشد مگر در مواردی که قانون منع کرده باشد.

در کلیه مجامع، حضور نماینده به شرط ارائه مدرک نمایندگی به منزله حضور خودِ صاحب سهم است.

هرگاه در مجمع عمومی فرصت رسیدگی به تمامی موضوعات دستور جلسه مهیا نشود، هیات رئیسه مجمع با تصویب مجمع اعلام تنفس نموده و تاریخ جلسه بعد را حداکثر تا 14 روز دیگر تعیین می‌کند. تمدید جلسه در این حالت نیاز به دعوت و آگهی مجدد ندارد و در جلسات بعد مجمع عمومی با همان حد نصاب جلسه اول رسمیت پیدا خواهد کرد.

در چهار مورد  انتخاب مدیر یا بازرس، تصویب ترازنامه، تغییرات اساسنامه و انحلال شرکت و تصفیه آن، تصمیمات مجامع پس از امضا توسط هیات رئیسه باید به اطلاع اداره ثبت شرکت‌ها برسد.

اگر سوالی در خصوص حقوق شرکت‌ها دارید می‌توانید به آیدی نویسنده در تلگرام پیام دهید. @Mtaheri_law