بازخوانی رنج؛ سوگ جمعی در کوچهها و محلههای قزوین
- شناسه خبر: 77988
- تاریخ و زمان ارسال: 29 بهمن 1404 ساعت 07:30
- بازدید :
نگار موحد
چهل روز از شلوغیهای ۱۸ دی ماه ۱۴۰۴ گذشته است؛ صدای گامهای آهسته مردم در کوچههای قدیمی قزوین شنیده میشود؛ در برخی مناطق بنرها و عکسهای جانباختگان نصب شده و عطر شمع و گل فضا را پر کرده است.
برخی از محلهها، شاهد صحنهای از سوگ جمعی و همدلی انسانی است. چهلم جانباختگان دیماه ۱۴۰۴ نه فقط در مصلای شهر یا مکانهای رسمی، بلکه در دل محلهها و کوچهها شکل گرفته است و تجربهای ملموس از اندوه و یادآوری است.
برخی از جانباختگان «شهید امنیت» نام گرفتند؛ کسانی که در مسیر حفاظت از جان و آرامش مردم، جان خود را از دست دادند. برخی دیگر، «شهید مردمی» بودند؛ شهروندانی که در اعتراضات حضور داشتند و ناگهان قربانی خشونت و بیرحمی شدند. تعدادی نیز، حتی خانوادههایشان نمیدانند دقیقا چه اتفاقی افتاد؛ عزیزانشان با سنگ و سلاح سرد جان باختند! این تفاوت روایتها، پرسشها و ابهامها، فضای سوگواری را هم پیچیده و هم غنی کرده است.
در یکی از مساجد شهر، مراسم چهلم یکی از شهدای امنیت برگزار شده، چهل روز گذشته است؛ اما هنوز همهمه و پرسش میان زنان ادامه دارد. هر کسی از نحوه شهادت میپرسد و سعی میکند از روایت دیگران سر در بیاورد و هنوز از نحوه شهادت در پمپ بنزین و قساوت دل حملهکنندگان در شوک هستند.
یکی میگوید: «شنیدهام پمپ بنزین قرار است زیارتگاه شود.» دیگری با لحنی دلنگران از مقاومت دخترش برای حضور در مراسم میگوید: «هرچه گفتم، از اصرار من سرپیچی کرد و حاضر نشد بیاید؛ میگفت نمیخواهم با آمدنم از دولت حمایت کنم.» اما بیشتر حاضران، از مظلومیت شهید و تلخی حادثه صحبت میکنند.
برخی نگران ترامپ هستند، برخی دیگر به قدرت ایران امید دارند، اما همه یک نگرانی مشترک دارند: آیا جنگ خواهد شد؟
ساعتی بعد، مراسم جوان دیگری آغاز میشود؛ در اعلامیه او کلمه «جاویدنام» ثبت شده است. برخی میگویند پسر جوان معترض بوده و توسط تروریستها کشته شده است؛ اما عدهای از جوانان میگویند: «چه خوب شد که خانواده نپذیرفت کلمه شهید کنار نامش باشد؛ آزادی هزینه دارد.» مادر جوان اما روایت دیگری دارد: «نمیخواهم فرزندم قربانی سیاست شود، او فقط به گرانی اعتراض داشت اما تروریست و سلطنت طلب نبود» در اینجا هم سوگ جمعی ملموس است و نگرانیها از جنگ و آینده ادامه دارد.
مراسم دیگری، ویژه شهید مردمی است؛ پسری که گویا از خیابان عبور میکرده و قصد اعتراض نداشته؛ اما در جریان تلاش دشمن برای تحریف روایت، به شهادت رسیده است. مادرش میگوید رسانههای معاند و فشار جمعی تلاش کردند پسرش را سلطنتطلب جا بزنند، اما حقیقت زندگی و شهادت او متفاوت است. زمزمهها در میان مردم ادامه دارد: «او اهل اعتراض بود»، «نه، رفتار و زندگیاش شهیدگونه بود»…
این چهل روز به مردم فرصت میدهد تا هیجان اولیه فروکش کند، روایتها پالایش شود و جامعه آماده بازخوانی و بازتعریف معنای رخدادها شود.
در کوچهها، مردم با هم ایستادهاند، به نامهای جانباختگان گوش میدهند و داستان زندگی هر قربانی را در ذهن مرور میکنند. هر نام، یادآور یک زندگی، یک خانواده و یک خاطره است.
روایتها متفاوت است، یکی غرق در افکار رسانههای معاند و دیگری شاهد اتفاقهای افتاده که دور از فضاسازی رسانهای است.
حوادث دی ماه، نخستین بار است که دولت با اعلام رسمی اسامی تلاش کرده سوگ مردم را به رسمیت بشناسد و در کنار آنها بایستد با این حال برخی از افراد همچنان دولت را مقصر اصلی میدانند.
مردم درباره نقش دولت نیز صحبت میکنند. برخی میگویند: «دولت با انتشار اسامی و گرفتن مراسم چهلم میخواهد بگوید اینها از ما هستند، اما ما قبول نمیکنیم.» با این حال، اکثریت این اقدام را قدم مثبت در جهت حمایت واقعی از مردم و ثبت رسمی رنج آنها میدانند.
اختلاف دیدگاهها، حضور رسانههای محلی و ملی، و تلاش دشمن برای تحریف حقیقت، همه دست به دست هم دادهاند تا سوگواری جمعی، آزمونی برای سرمایه اجتماعی و همدلی واقعی مردم باشد.
مراسم در محلهها و مساجد، ترکیبی از سکوت، دعا، خاطرهگویی و یادبود است. صدای عزاداران، نور شمعها و گلها، نشاندهنده همدلی اجتماعی و پیوند میان مردم با خاطره جانباختگان است.
در کنار این، تفاوت دیدگاهها درباره شهید امنیت، شهید مردمی و جاویدنام، انعکاسی از تنوع تجربههای اجتماعی و سیاسی مردم هر چند نگرانیها درباره جنگ و آینده مشترک است، اما سوگ جمعی فرصتی فراهم کرده برای تبادل احساسات و تجربه مشترک اندوه.
علاوه بر این مراسم محلی، دولت نیز برای چهلم جانباختگان در سراسر کشور برنامههای رسمی برگزار کرد و این هم نخستین بار است که دولت به شکل رسمی با مردم همراه میشود و غم آنها را میبیند. اسامی را ثبت و روایت رسمی را تثبیت میکند. با این حال، هنوز پرسش اصلی باقی است: آیا مردم این همراهی را واقعی و قابل اعتماد خواهند دید یا صرفاً یک اقدام نمادین خواهد بود؟
چهلم جانباختگان دیماه، در کوچهها، مساجد و محلهها، ثبت رنج، تجربه جمعی سوگواری، بازخوانی خاطرهها و آزمون اعتماد اجتماعی را همزمان به نمایش گذاشته است. این مراسمها، با کنار هم قرار دادن تجربههای فردی و جمعی، روایتهای متکثر و نقش رسانهها، نقطهای برای بازاندیشی درباره مسئولیت اجتماعی، همدلی انسانی و تثبیت حافظه تاریخی جامعه فراهم کرد.
در نهایت، آنچه امروز روایت میشود، در حافظه جمعی جامعه باقی خواهد ماند؛ چه در دل کوچهها و محلهها، چه در فضای رسمی و ملی. حضور مردم، تفاوت دیدگاهها و همزمانی با اعلام رسمی اسامی جانباختگان، تجربهای از یک آزمون اجتماعی، انسانی و رسانهای برای جامعه و دولت به حساب میآید.
