کیفرخواست لاهه؛ تحلیل ابعاد حقوقی جنایات آمریکا و اسرائیل در جنگ رمضان

مرسده زندیه ـ کارشناسی فقه و حقوق دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)

نقض بنیادین قواعد آمره (Jus Cogens)

در جریان تحولات اخیر که از آن به عنوان جنگ رمضان یاد می‌شود، اقدامات رژیم صهیونیستی با حمایت مستقیم ایالات متحده، فراتر از یک درگیری نظامی ساده، به ورطه‌ نقض فاحش حقوق بین‌الملل لاهه و ژنو کشیده شد. از منظر حقوقی، این اقدامات نه تنها «جنایت جنگی» بلکه «جنایت علیه بشریت» و نقض صریح منشور ملل متحد تلقی می‌گردد.

1ـ نقض مصونیت اماکن دیپلماتیک (کنوانسیون ۱۹۶۱ وین)

نقطه آغازین این بحران، حمله به بخش کنسولی سفارت ایران در دمشق بود. طبق مواد ۲۲ و ۳۱ کنوانسیون وین، اماکن دیپلماتیک از مصونیت مطلق برخوردارند. این اقدام اسرائیل، تخطی مستقیم از «اصل تعرض‌ناپذیری» بود. آمریکا نیز با ممانعت از صدور بیانیه محکومیت در شورای امنیت، در این «فعل مبالغه‌آمیز غیرقانونی» با اسرائیل مشارکت مدنی و کیفری (Responsibility of States) داشته است.

2ـ جنایت جنگی و هدف قرار دادن غیرنظامیان

در جریان تبادلات نظامی، شواهد متعددی از به‌کارگیری تسلیحات ممنوعه و هدف قرار دادن زیرساخت‌های غیرنظامی توسط رژیم صهیونیستی مشاهده شد. طبق «پروتکل اول الحاقی به کنوانسیون‌های ژنو ۱۹۴۹»، تفکیک میان نظامیان و غیرنظامیان یک اصل قطعی است. حملات کور و بی‌رویه اسرائیل، مصداق بارز ماده ۸ اساسنامه رم (دیوان کیفری بین‌المللی) و جنایت جنگی سازمان‌یافته است.

3ـ مسئولیت بین‌المللی آمریکا در ارسال تسلیحات (Complicity)

از منظر حقوق مسئولیت بین‌الملل، دولتی که به دولت دیگر در ارتکاب یک فعل متخلفانه کمک می‌کند، خود نیز مسئول است. ارسال بمب‌های سنگین و هدایت‌شونده از سوی آمریکا به اسرائیل در حین جنگ رمضان، مصداق «معاونت در جرم» (Aiding and Abetting) است. طبق قواعد حقوق بین‌الملل، آمریکا نمی‌تواند مدعی بی‌طرفی باشد در حالی که ابزار قتل‌عام حقوق بشری را فراهم کرده است.

4ـ نقض حق حاکمیت و اصل عدم مداخله

عملیات‌های ایذائی و تروریستی در شبکه‌های زیرساختی ایران، نقض صریح بند ۴ ماده ۲ منشور ملل متحد مبنی بر خودداری از تهدید یا استفاده از زور علیه تمامیت ارضی کشورهاست. این اقدامات «تجاوز» (Aggression) محسوب شده و برای جمهوری اسلامی ایران طبق ماده ۵۱ منشور، «حق ذاتی دفاع مشروع» (Inherent Right of Self-defense) را ایجاد کرد که در عملیات وعده صادق به منصه ظهور رسید.

5ـ تروریسم دولتی و نقض حق بر حیات

ترور فرماندهان ارشد نظامی ایران که به دعوت رسمی دولت‌های منطقه در حال مبارزه با تروریسم بودند! مصداق «قتل‌های فراقضایی» (Extrajudicial Killings) است. این اقدامات نقض ماده ۶ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی (ICCPR) است که حق زندگی را سلب‌ناپذیر می‌داند.

نتیجه‌گیری و پیشنهاد حقوقی

جنایات آمریکا و اسرائیل در این بازه زمانی، پازل کاملی از نقض حقوق بشردوستانه (IHL) است. به عنوان جامعه حقوقی، پیشنهاد می‌شود:

ـ کمیته‌ای از وکلای بین‌الملل جهت طرح دعوا در دیوان بین‌المللی دادگستری (ICJ) تشکیل شود.

ـ مستندات تخریب زیرساخت‌ها جهت مطالبه خسارت
(Reparation) طبق قواعد مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها جمع‌آوری گردد.