روایتی از هفت وادی عطار به زبان کودکانه

به گزارش خبرنگار ایرنا، کودکان توجه ویژه‌ای به مسایل اطراف خود دارند، ذهن آنان همانند کاغذ سفیدی است که می‌شود با یک برنامه‌ریزی فرهنگی آن را به سمت و سوی فرهنگ در ابعاد مختلف آن سوق داد، این را وقتی بیشتر متوجه می‌شوید که آنها در مقابل صحنه روشن تئاتر نشسته باشند. چشمان خیره آنها لحظه‌ای از صحنه تئاتر برنمی‌گردد و خوراک فرهنگی چنان در آنها ریشه می‌دواند که بعد از سالیان سال هنوز صحنه تئاتر و آن موضوع نمایش را که در کودکی به تماشای آن نشسته‌اند، فراموش نمی‌کنند.

به باور بسیاری از جامعه‌شناسان و حتی روان‌شناسان، آنچه که می‌تواند ذهن یک کودک را خلاق، پرانرژی و خوش‌فکر کند سوق دادن آنها به سمت و سوی فرهنگ و کارهای فرهنگی همانند داشتن مطالعه، تماشای فیلم و نمایش‌های پربار و همچنین گوش سپردن به موسیقی‌های اصیل است و به نظر می‌رسد که امروز در دنیای صنعتی این امر یک نیاز محسوب می‌شود همانطور که حامد مکملی، نویسنده و کارگردان قزوینی در این خصوص معتقد است که برای آینده‌ای آباد نیاز به انسان‌های فرهیخته و با هویت داریم و این میسر نمی‌شود مگر با توجه کردن به نیازهای اساسی و درونی کودکان و نوجوانان امروز.

مکملی که این روزها نمایش کلاه جادوی گسن را به روی صحنه برده تا جایی که این نمایش به بیست و نهمین جشنواره بین‌المللی تئاتر کودک و نوجوان در همدان با حضور چندین نمایش از کشورهای دیگر راه یافته، بر مباحث هویتی و شناخت از خود در کودکان و نوجوانان تاکید دارد و این امر را یک ضرورت می‌داند.

در همین راستا خبرگزاری جمهوری اسلامی مرکز قزوین با «حامد مکملی»، نویسنده و کارگردان قزوینی در خصوص ویژگی‌های این نمایش و همچنین ضرورت توجه به فرهنگ به گفت‌و‌گو نشسته است که در ادامه می‌خوانید.

n برای آغاز گفت‌وگو از ویژگی‌های نمایشنامه (کلاه جادوی گسن) برای ما بگویید.

نمایشنامه کلاه جادوی گسن برای گروه سنی کودک و نوجوان و در خصوص هویت انسانی و تکامل این هویت براساس مراتب هفت‌گانه عطار نوشته شده است که جناب «عطار» در پردازش بی‌نظیر خود از منطق‌الطیر یا نطق پرندگان، هفت وادی یا هفت منزل را در طی طریق از کثرت در رسیدن به وحدت ذکر می‌کند.

اول وادی طلب، دوم وادی عشق، سوم وادی معرفت، چهارم وادی استغنا، پنجم وادی توحید، ششم وادی حیرت و هفتم وادی فقر و فنا است که مراحل رسیدن به نقطه نهایی وحدت را بازگو می‌کند و تلاشی است تا کودکان و نوجوانان با این هفت وادی مواجه و با بخشی از این هویت آشنا شوند که هر موجودی هویت و پیشینه‌ای دارد و برای حرکت به سمت آینده باید آن گذشته و پیشینه را بشناسد.

n چطور شد که در زمینه کودک و نوجوان این نمایشنامه را نوشتید؟

کار کردن در زمینه کودک و نوجوان بسیار ضروری است و اهمیت فراوانی دارد؛ چرا که آینده این سرزمین به دست کودکان و نوجوانان است که به آبادی می‌رسد و به عنوان یک تکلیف، کارکردن در این حوزه بر عهده هر هنرمندی است که در این زمینه علاقه دارد، نوشتن این نمایشنامه هم در ابتدا متن بسیار کوتاهی بود که بعد تکامل پیدا کرد و نوشتن آن چند ماهی نیز زمان برد و تبدیل شد به یک نمایشنامه مفصل که با کارگردانی مرتضی نجفی و گروه نگاه نو به روی صحنه رفت و اکنون هم در جشنواره بین‌المللی همدان اجرا می‌شود.

n در خصوص داستان این نمایش بیشتر برای ما بگویید.

این نمایش یک شخصیت اصلی به نام گسن دارد که برگرفته از واژه گوسان است که به کسانی که ترانه ملی و مردمی می‌خواندند و حماسه سرایی می‌کردند، گفته می‌شود و به نوعی نقال‌های باستانی کشور ما بودند، پایه شخصیت گسن نیز همین است که مادربزرگ گسن به اسم ننه‌آقا، تمامی داستان و افسانه‌های گذشته را می‌داند و به گسن توصیه دارد که او هم این داستان‌ها را بداند و برای اهالی آبادی تعریف کند، چرا که اگر مردم افسانه‌های خود را فراموش کنند، آرزوهای خود را نیز از یاد می‌برند و دیوها می‌آیند و آرزوهای آنها را می‌دزدند و حالا گسن به دنبال این کار می‌رود و این کلیت نمایش کلاه جادوی گسن است.

n شما به موارد عرفانی هفت وادی عطار اشاره کردید، چرا در این نمایش کودکانه به موضوعات عرفانی پرداختید؟

هفت وادی در این داستان وجود دارد که این جزو ادبیات عرفانی و سیر و سلوک عرفانی محسوب می‌شود و گسن این هفت وادی را در فضای کودکانه سیر می‌کند تا به آن هویت و داستان‌های گذشته خود برسد که برای مردم آبادی خود آنها را نقل کند و به طور اساسی اینکه چرا کودکان و نوجوانان را در مقابل این موضوع قرار دادم به این دلیل است که حجم زیادی از اطلاعات شاید نادرست با منبع اشتباهی به کودکان و نوجوانان امروز در خصوص هویت‌ها داده می‌شود که سردرگمی آنها را در پی دارد.

هدف من در این نمایش این بود که بار دیگر به کودکان و نوجوانان یادآوری کنم که عطار می‌گوید هر کاری می‌خواهید انجام دهید اما وادی اول طلب است و این نمایش تلاش دارد تا این هفت مرحله را با زبان ساده برای کودکان بیان کند تا شاید مشتاق شدند که در آینده بخواهند بیشتر درباره این موضوعات بدانند.

n این نمایش چه پیامی به کودکان می‌دهد؟

اینکه برای رسیدن به آن چیزی که می‌خواهیم باید به درون خود مراجعه کنیم و با تمام وجود به جست‌وجوی خویشتن و هویت خویش باشیم.

n چه پیشنهادی برای ارتقاء وضعیت هنر نمایش کودک و نوجوان در قزوین دارید؟

در حوزه نمایش، چه در بخش کودک و چه عموم مردم باید به شیوه درست و اصولی اهمیت داد، بستر تولید را فراهم، چالش‌ها را شناسایی کرد و بعد برای برداشتن و حل و فصل موانع و چالش‌ها قدم برداشت و حمایت کرد، چرا که فرهنگ باید به صورت هویتی حمایت شود؛ به خصوص در حوزه کودک و نوجوان، یعنی تا زمانی که به این حوزه خوراک مناسب فکری و درونی داده نشود و بازگو کردن هویت تاریخی و فرهنگی کشور برای آنها صورت نگیرد خیلی زود به منابع دیگری غیر از هویت سرزمینی خود جذب می‌شوند و باید بعدها بر روی فرهنگ و هویت فرهنگی آنها به سختی کارکرد تا بلکه تغییر کنند که آن هم بعید است.

n در حال حاضر کودکان ما از اساطیر این کشور چه می‌دانند؟

در کشورهای دیگر هزینه‌های زیادی می‌شود تا قهرمان‌های اساطیری‌شان برای مردم، به خصوص کودکان نشان داده شود برای مثال عکس و نقاشی این قهرمان‌ها بر روی لوازم تحصیل، لباس‌ها و انواع کیف‌ها دیده می‌شود اما قهرمانان اساطیری کشورمان برای کودکان ما ناشناخته‌اند که باید توجه بیشتری در این زمینه صورت بگیرد و وظیفه هنرمندان این سرزمین آن است که قلم بزنند و این موضوعات را بر روی صحنه بیاورند. چرا که تنها راه نجات، فرهنگ و بازگشتن به خویشتن است.