گام‌های استوار در مسیر توسعه متوازن و تدوین سند توسعه اجتماعی استان

ششمین نشست هیأت اندیشه‌ورز اجتماعی و فرهنگی استان قزوین به ریاست محمد نوذری استاندار قزوین و با حضور اعضای این هیأت در سالن جلسات استانداری قزوین  برگزار شد.

در ابتدای این نشست، اکرم نجفی، مدیرکل دفتر امور اجتماعی استانداری قزوین، گزارشی از اقدامات و دستاوردهای هیأت اندیشه‌ورز ارائه داد و به تشریح روند تدوین «سند توسعه اجتماعی استان» پرداخت.

او با اشاره به دستور استاندار در اولین جلسه، از سازماندهی اعضای هیأت اندیشه‌ورز اجتماعی در قالب سه کمیته تخصصی خبر داد و اظهار کرد:  این کمیته‌ها شامل: کمیته بررسی مسائل اجتماعی، کمیته بررسی مسائل فرهنگی و کمیته بررسی مسائل رسانه می‌باشند.

این مسئول تصریح کرد: جلسات گذشته هیأت، عمدتاً حول محور ساماندهی بازماندگان از تحصیل و افزایش کیفیت آموزشی متمرکز بوده است. در این راستا، دستورالعمل‌ها و راهکارهای مشخصی تدوین و برای اجرا در اختیار دستگاه‌های اجرایی قرار گرفته است.

نجفی مطرح کرد: مقرر شده که اعضای هیأت اندیشه‌ورز موظف به رصد مستمر مسائل اجتماعی، روند اجرا و ارائه راهکارهای لازم برای رفع موانع هستند تا شاهد کاهش آسیب‌های اجتماعی به ویژه بازگشت کودکان بازمانده از تحصیل به مدارس باشیم.

چالش بازماندگی از تحصیل و ضرورت اهتمام ویژه

مدیرکل دفتر امور اجتماعی استانداری با ابراز نگرانی از آمار کودکان بازمانده از تحصیل مطرح کرد: در آستانه بازگشایی مدارس، متأسفانه 680 دانش‌آموز شش ساله هنوز در مدارس ثبت‌نام نکرده‌اند. این یک هشدار جدی است و لازم است اعضای کارگروه اهتمام ویژه‌ای داشته باشند تا این کودکان به حق تحصیل خود دست یابند و مسیر آموزشی خود را آغاز کنند.

تدوین «سند توسعه اجتماعی استان قزوین»؛ گامی راهبردی برای توسعه متوازن

از آنجایی که محور اصلی این نشست، بحث و ‌تبادل نظر پیرامون «سند توسعه اجتماعی استان قزوین» بود، نجفی در این راستا با تأکید بر توسعه متوازن و همه‌جانبه، بیان کرد: توسعه نباید تنها اقتصادی و عمرانی باشد زیرا بی‌توجهی به ابعاد اجتماعی توسعه، می‌تواند به سایر ابعاد نیز آسیب برساند.

او بیان کرد: استاندار در اولین جلسه کارگروه فرهنگی اجتماعی، بر اهمیت و ضرورت تدوین این سند تأکید کرده و دستورات لازم را صادر کرده بودند. در این راستا مکاتبات لازم با دستگاه‌ها برای جمع‌آوری اسناد و مطالعات موجود در حوزه اجتماعی صورت گرفت.

این مسئول ادامه داد: مطالعات پراکنده و جزئی‌نگر موجود، ما را به این نتیجه رساند که برای تدوین سندی جامع، نیازمند تعریف یک طرح پژوهشی هستیم که با همکاری و حمایت محمد میرزایی معاون  توسعه منابع استانداری و رحیمی، مدیرکل دفتر امور برنامه‌ریزی استانداری این طرح پژوهشی با برگزاری جلسات متعدد با محققین، به مرحله فعلی رسیده است.

نجفی مطرح کرد: با توجه به اینکه در قزوین سابقه مشخصی در تدوین سند توسعه اجتماعی وجود نداشته، نمی‌توان انتظار تحول انقلابی فوری در این زمینه داشت. نتایج اقدامات اجتماعی، به‌ویژه در میان‌مدت و بلندمدت، به سادگی و سرعت قابل مشاهده نیستند و زمان‌بر خواهند بود. اما این سند، نقشه راه و مسیر اصلی توسعه اجتماعی استان را تعیین خواهد کرد.

او با تاکید بر ضرورت برنامه‌ریزی عملیاتی و پایبندی دستگاه‌ها در سند توسعه اجتماعی استان توضیح داد: این سند زمانی معنا پیدا می‌کند که به برنامه‌های عملیاتی مشخص تبدیل شود. بنابراین دستگاه‌های اجرایی باید اقدامات خود را بر اساس راهبردهای پیشنهادی این سند برنامه‌ریزی کرده و به آن پایبند باشند.

این مسئول با اشاره به اقتضائات بومی، محلی و اجتماعی استان تاکید کرد: حوزه اجتماعی بسیار گسترده است. برای دستیابی به نتایج ملموس، لازم است اولویت‌ها مشخص و برای آن‌ها برنامه‌ریزی شود؛ محققین مجری این طرح نیز این مهم را در نظر گرفته‌اند.

نجفی با تاکید براینکه پایش و ارزیابی در مقاطع زمانی مشخص برای بررسی روند اقدامات، شناسایی نقاط قوت و ضعف و انجام اصلاحات ضروری است؛ اضافه کرد: اجرای موفقیت‌آمیز سند بدون مشارکت فعال مردم، گروه‌های جهادی، سمن‌ها و شوراهای پیشرفت محلات امکان‌پذیر نخواهد بود؛ همچنین، مجموعه‌های پژوهشی باید رصد تحولات را بر عهده داشته باشند.

پیشنهاد برای پایش و به‌روزرسانی

او همچنین پیشنهاد داد: اجرای این سند در دستور کار هیأت اندیشه‌ورز قرار گیرد و هر شش ماه یک بار، روند اجرا، موانع و مسائل موجود بررسی و راهکارهای لازم به مدیران و فعالان اجتماعی ارائه شود.

فرآیند طولانی طرح سند توسعه اجتماعی استان

در ادامه معصومه رحیمی، مدیرکل دفتر امور برنامه‌ریزی استانداری گزارشی از طرح پژوهشی سند پیشرفت اجتماعی و فرآیند آن که از مصوبات سال ۱۴۰۳ است ارائه داد.

او  با اشاره به فرآیند طولانی تکمیل این طرح و مشکلات مربوط به تخصیص اعتبارات و زمان‌بندی آن اظهارکرد: طرح پژوهشی سند راهبردی پیشرفت اجتماعی در تاریخ ۱۸ دی سال گذشته در ششمین کارگروه اجتماعی تصویب و در تاریخ ۴ اسفند ماه به این اداره کل واگذار شده است. فرصت محدود بارگذاری طرح‌ها در سامانه تا پایان اسفندماه، همراه با چالش‌های اداری و فنی، روند اجرای طرح را با تاخیر مواجه کرده است.

مدیرکل امور برنامه‌ریزی استانداری اعلام کرد: فراخوان جذب مشارکت از مراکز آموزشی، دانشگاه‌های دولتی، مراکز تحقیقاتی، دانشگاه آزاد، شرکت‌های دانش‌بنیان و واحدهای فناور با هدف تسریع در اجرای طرح صورت گرفته است. در این راستا 2 متقاضی طرح‌های خود را ارائه کردند. پس از ارزیابی توسط هیأت داوری متشکل از سه نفر، طرح دانشگاه آزاد اسلامی واحد تاکستان با کسب ۲۸ امتیاز، به عنوان طرح برتر شناخته شد.

توسعه پایدار نیازمند پشتوانه فرهنگی و سرمایه اجتماعی است

زهرا نصیری دبیر هیأت‌های اندیشه‌ورز استان دیگر سخنران این نشست بود که در سخنانی با اشاره به رویکرد استاندار در انتصاب مدیران اظهار کرد: عدالت جنسیتی که در انتخاب مدیران شما نمود پیدا کرده، به‌ویژه در این هیأت برای من به عنوان یک شهروند بسیار ارزشمند است و امیدوارم این استفاده از سرمایه اجتماعی یعنی نیمی از جمعیت استان، گسترش بیشتری یابد.

توسعه پایدار و نقش فرهنگ و اعتماد عمومی

نصیری با تأکید بر اهمیت فرهنگ و اعتماد عمومی در مسیر توسعه، تصریح کرد: در روزگار پرتحول امروز، هیچ جامعه‌ای بدون پشتوانه و اعتماد عمومی قادر به پیمودن راه توسعه نیست. تجربه جهانی نیز به ما نشان داده که هرگاه فرهنگ، زیربنای تصمیم‌سازی‌ها قرار گرفته، توسعه پایدار و همراهی مردم تضمین شده است.

دبیر هیأت‌های اندیشه‌ورز استان با اشاره به مسائل اجتماعی استان بیان کرد: امروزه ما با مجموعه‌ای از آسیب‌ها و دغدغه‌های اجتماعی روبرو هستیم. بر اساس گزارش‌های رسمی، از سال ۱۳۹۴ استان قزوین شاهد افزایش حدود 5/1 درصدی شیوع آسیب‌های اجتماعی بوده است.

او با اشاره به طرح ملی نماد، اظهار نگرانی کرد: در این طرح، بیش از ۸۰ هزار دانش‌آموز قزوینی غربالگری شده‌اند که از میان آن‌ها، حدود ۱۹۷۳ دانش‌آموز نیازمند ارجاع به مراکز روانشناسی و مشاوره بوده‌اند؛ این یعنی نسل آینده در معرض آسیب‌های جدی قرار دارد.

این مسئول اضافه کرد: آسیب‌هایی نظیر اعتیاد، خشونت‌خانگی، همسرآزاری، زباله‌گردی، خودکشی حاشیه‌نشینی و کاهش سرمایه اجتماعی نیز چهره استان را نگران‌کننده کرده است.

نصیری تأکید کرد: این واقعیت‌ها یک پیام روشن دارد؛ برخوردهای صرفاً انتظامی، قضایی یا اداری، هر چند لازم است، اما کافی نیستند. آسیب‌های اجتماعی را تنها می‌توان از مسیر فرهنگ، آموزش، توانمندسازی و ارتقاء سرمایه اجتماعی درمان کرد زیرا تغییر باورها و ارزش‌ها راه‌حل ماندگار می‌باشد.

نقش هیأت اندیشه‌ورز در تغییرات عمیق اجتماعی

نصیری در ادامه، نقش هیأت اندیشه‌ورز را در این مسیر بسیار مهم دانست و بیان کرد: اینجاست که نقش این هیأت اندیشه‌ورز آشکار می‌شود؛ هیأتی که می‌تواند با تولید فکر، ارائه راهکارهای علمی و بومی و همراهی دستگاه‌های فرهنگی و اجتماعی، مسیر عبور از این بحران‌ها را طراحی کند.

این مسئول عنوان کرد: خوشبختانه امروز با نگاه ویژه و حمایت‌های صمیمانه آقای استاندار از حوزه فرهنگی اجتماعی، فرصتی کم‌نظیر در اختیار ما قرار گرفته است؛ فرصتی که می‌تواند سرآغاز تغییرات عمیق اجتماعی و فرهنگی باشد؛ تغییراتی که سال‌هاست استان ما چشم‌انتظار آن است.

نصیری با تاکید بر اینکه هیات اندیشه‌ورز اجتماعی نه تنها یکی از مهم‌ترین هیأت‌های اندیشه استان، بلکه مهم‌ترین مرکز تصمیم‌سازی در پیشبرد برنامه‌ها می‌باشد؛ چرا که هیچ برنامه‌ای بدون اتکا به فرهنگ و سرمایه اجتماعی به مقصد نمی‌رسد؛ تاکید کرد: همه بایست تلاش کنند تا چراغ فرهنگ را فروزان‌تر و مسیر فردای فرزندان این سرزمین روشن شود.

او در ادامه از اعضای هیأت اندیشه‌ورز اجتماعی و فرهنگی استان دعوت کرد تا دیدگاه‌ها، پیشنهادات و ایده‌های خود را در خصوص «ارائه سند توسعه راهبردی و پیشرفت اجتماعی استان و جمع‌آوری نقطه نظرات اعضای اندیشه‌ورز» ارائه دهند.

پژوهش باید کاربردی، هدفمند و معطوف به حل معضلات فرهنگی باشد

حسن طاهراحمدی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی قزوین نیز در این نشست با تأکید بر اهمیت پژوهش‌های هدفمند و کاربردی، خواستار رویکردی جدید در حل معضلات اجتماعی استان شد.

وی بر لزوم ریشه‌یابی مشکلات از منظر فرهنگی تأکید کرد و آن را راهگشای توسعه پایدار دانست.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی سخنان خود را با طرح این پرسش آغاز کرد که در پژوهش اگر از ابتدا هدف‌گذاری نکنیم که منظورمان از آن چیست، نمی‌تواند مشکلی را حل کند.

طاهراحمدی با اشاره به معضلات اجتماعی استان، گفت: درست است که همه ما مشکلات و معضلات اجتماعی استان را می‌دانیم، اما تنها شناسایی معضل‌ها و جمع‌آوری آن‌ها در یک سند، نمی‌تواند مشکلی را حل کند.

نگاهی عمیق‌تر به آسیب‌های اجتماعی استان

او با اشاره به آمار بالای اعتیاد در استان نسبت به میانگین کشوری، از آن به عنوان یک معضل واقعی نام برد و توضیح داد: طلاق، خودکشی، سرقت، مهاجرت نخبگان، فقر، حاشیه‌نشینی، کاهش نرخ باروری و سالمندی، افسردگی و کاهش نشاط اجتماعی و معضلات اخلاقی، از دیگر چالش‌هایی هستند که روز به روز افزایش پیدا می‌کنند و باید برای آن‌ها راهکاری عملیاتی اندیشید.

این مسئول با انتقاد از رویکرد صرفاً فهرستی در مواجهه با مشکلات، راهکار را در پژوهش‌های هدفمند و مصداقی دانست و بیان کرد: باید مثلاً ارتباط طلاق را با اعتیاد بررسی کنیم و به دنبال راه‌حل‌های کاهش آن باشیم. باید به حاشیه‌نشینی و خودکشی به صورت مشخص بپردازیم و راهکارهای اجرایی ارائه دهیم.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی با تشریح چهار ضلع توسعه یک کشور شامل: فرهنگ، سیاست، اقتصاد و مسائل اجتماعی، فرهنگ را محور اصلی دانست و خاطرنشان کرد: برخی‌ها معتقد هستند اقتصاد حرف اول را می‌زند و فرهنگ و سیاست را به دنبال خود می‌کشد، اما واقعیت این‌طور نیست.

طاهراحمدی با تأکید بر دور شدن از فرهنگ ناب دینی به عنوان ریشه بسیاری از مشکلات، به فساد اقتصادی اضافه کرد: وقتی یک نفر ویلای هشت هزار میلیارد تومانی دارد، معلوم است که در کنار آن باید عده‌ای برای لقمه‌ای نان در زباله‌ها بگردند.

او با طرح سوالاتی نظیر چرا مسئولین ما اینقدر فاسد شده‌اند؟ و چرا بین حاکمیت و مردم فاصله افتاده، ریشه تمامی این مسائل را در بُعد فرهنگی دانست و با اشاره به مشارکت پایین برخی شهرها در انتخابات مانند مشارکت ۱۸ درصدی در تهران، خواستار بررسی عمیق این مسائل شد.

طاهراحمدی همچنین عنوان کرد: به اعتقاد من، همه مشکلات ما برمی‌گردد به مسائل فرهنگی و دور شدن از مسائل دینی، بهتر است به مسائل فرهنگی بازگردیم زیرا رعایت مسائل فرهنگی می‌تواند اقتصاد را شکوفا کند، سیاست را مدیریت کند و معضلات اجتماعی را حل و فصل نماید که امیدوارم با استفاده از خرد جمعی و پژوهش‌های کاربردی، به سمت حل این چالش‌ها گام برداشته شود.

سند راهبردی توسعه اجتماعی، نیازمند بازنگری و حاشیه‌نویسی است

سید عبدالعظیم موسوی، مدیرمسئول روزنامه ولایت قزوین نیز در این نشست بر لزوم بازنگری و حاشیه‌نویسی طرح جامع پژوهشی اجتماعی تاکید کرد.

او با اشاره به حجم 850 صفحه‌ای طرح سند توسعه اجتماعی استان، بیان کرد: این طرح پژوهشی فاقد مقدمه، خلاصه و یافته‌های اصلاحی به صورت کلی است و نیازمند تدوین پیشنهادهای پژوهشی و پیش‌بینی پژوهش‌های آتی می‌باشد.

این روزنامه‌نگار با اشاره به اینکه پژوهش 850 صفحه‌ای می‌تواند مبنای استخراج فرضیه‌های مهم برای تحقیقات آینده قرار گیرد؛ تاکید کرد: ضرورت پرداختن به ابعاد مختلف طرح و ارائه تصویری روشن از مسائل و استراتژی‌های آن نیز باید مورد توجه قرار می‌گرفت.

ضرورت بازنگری در چارچوب نظری و انسجام محتوایی

در ادامه این نشست فرهاد درویشی استاد دانشگاه و پیشکسوت حوزه علوم سیاسی استان با رویکردی تحلیلی، به فرآیند این پروژه تحقیقاتی پرداخت و اظهارکرد: با گذشت بیش از شش ماه از شروع پروژه، انتظار می‌رفت نتایج ملموس‌تری حاصل شده باشد.

او با اشاره به ایرادهای موجود در طرح سند راهبردی توسعه اجتماعی استان از منظر چارچوب نظری و روش‌شناسی، تصریح کرد: ابهام در نظریه و مدل‌های مورد استفاده نویسندگان برای آسیب‌شناسی و ارائه راهکار برای معضلات اجتماعی، از جمله عدم شفافیت در بکارگیری نظریه‌های اقتصادی از جمله ایرادات آن است.

او با انتقاد به ساختار و عدم انسجام محتوایی در طرح سند توسعه اجتماعی استان بیان کرد:  طولانی و تکراری بودن بیش از حد متن و تکرار یک موضوع مانند جمعیت استان با استناد به آمارهای متفاوت، انسجام منطقی بین فصول و تحلیل‌های سیاستی را مخدوش کرده و متن را در برخی قسمت‌ها کلافه‌کننده ساخته است. پراکندگی آماری، عدم ذکر منابع مشخص برای برخی یافته‌ها و نیاز به راستی‌آزمایی دقیق‌تر اطلاعات ارائه شده نیز از دیگر ایرادهای این طرح پژوهشی می‌باشد.

این استاد دانشگاه تشریح کرد: بی‌توجهی به روندهای آینده استان در حوزه‌هایی چون جمعیت، جرم، جنایت، سرقت، طلاق، همچنین عدم ارائه راهکارهای بومی و مشخص برای مناطق پرخطر استان قزوین و عدم تطابق کافی بین آشفتگی‌های محلی و سیاست‌های توصیه‌شده نیز از ایرادهای این طرح است.

درویشی با انتقاد از عنوان سند راهبردی پیشرفت اجتماعی استان قزوین، گفت: این عنوان با محتوای سند همخوانی نداشته و جنبه راهبردی و پیشرفت اجتماعی را به طور کامل پوشش نمی‌دهد و این سند به طور کامل سندیت نیافته است.

نقش بازدید میدانی در پژوهش

رکسانا رضایی، روزنامه‌نگار قزوینی نیز در این نشست با اشاره به اینکه عدم انجام بازدیدهای میدانی کافی و گسست میان یافته‌های پژوهشی و واقعیت‌های اجرایی، به شدت بر کیفیت کار تاثیر گذاشته است؛ اظهارکرد: برخی از آسیب‌هایی که در این پژوهش به آن اشاره شده است نیازمند بازدیدهای میدانی می‌باشد که مورد توجه قرار نگرفته است.

او با اشاره به سال تحصیلی جدید، خواستار بررسی سهم اختصاص‌یافته به آموزش در فضای عمومی شهر شد و پرسید که مدیریت شهری تا چه حد در جهت آموزش همگانی و رفع آسیب‌های اجتماعی کوشا بوده است./ی