از کاهش نرخ جمعیت تا افزایش تعداد سالمندان در استان

چند سالی است که بر مساله جمعیت و اهمیت آن در حوزه‌های مختلف تاکید می‌شود؛ موضوعی که باعث شد تا به سراغ «علیرضا افسری» مدیر کل ثبت احوال استان رفته و آمار و اطلاعاتی دقیق‌تری از وضعیت جمعیت استان و … جویا شویم.

n جناب افسری؛ به عنوان اولین سوال، آماری در خصوص جمعیت استان می‌فرمایید؟

در حال حاضر استان دارای حدود یک میلیون و ۳۴۶ هزار نفر جمعیت است که حدود ۶۸۴ هزار نفر از این جمعیت را مردان و ۶۶۲ هزار نفر را هم خانم‌ها تشکیل می‌دهد.

n طی سال‌های اخیر؛ خبرهای متعددی در خصوص کاهش واقعه ولادت در کشور مطرح می‌شود؛ وضعیت استان در ثبت واقعه ولادت طی سال‌های اخیر چطور بوده است؟ آیا ما هم شاهد کاهش جمعیت در استان هستیم؟

بله؛ اگر گریزی به آمار ولادت‌های ثبت شده در پنج سال اخیر داشته باشیم، متوجه این کاهش خواهیم بود؛ در سال ۹۸ در سطح استان حدود ۱۶ هزار و ۲۸ واقعه ولادت به ثبت رسیده بود؛ این در حالی است که آمار ولادت‌های ثبت شده استان در پایان سال ۱۴۰۲ به ۱۴ هزار و ۳۷ واقعه رسید و در پایان سال گذشته نیز مجموعا ۱۲ هزار و ۹۴۵ واقعه ولادت در استان داشتیم که مقایسه این آمارها نشان از روند کاهش جمعیت در استان دارد.

بر اساس این آمار؛ به طور میانگین طی سال گذشته به صورت ماهانه، در سطح استان، هزار و ۷۲ واقعه ولادت به ثبت رسیده است.

n چه تعداد از این ولادت‌ها، دوقلو و چند قلو بوده است؟

از  مجموع کل ولادت‌های سال گذشته، تعداد ۲۴۲ مورد ولادت دوقلو داشتیم، نه مورد ولادت سه قلو و مابقی تک‌قلو بوده است.

n میانگین سن پدران و مادران در تولد فرزندان چقدر بوده است؟

میانگین سن مادران در تولد فرزندانشان طی سال گذشته ۳۰.۵(‌سی و نیم) سال بوده که نسبت به سال‌های گذشته افزایش یافته و میانگین سن پدران نیز ۳۵.۹ سال بوده است.

n طی سال گذشته تولد پسران بیشتر بوده یا دختران؟

در سطح استان طی سال گذشته؛ در مقابل ۱۰۶ ولادت پسر ۱۰۰ واقعه ولادت دختر داشتیم؛ یعنی تعداد ولادت آقایان بیشتر بوده است.

n استان قزوین از نظر میزان ولادت‌ها چه رتبه‌ای در کشور دارد؟

استان قزوین از نظر تعداد ولادت‌ها در رتبه ۲۵ قرار دارد.

بر اساس آمار منتشر شده توسط سازمان ثبت احوال در استان‌های گیلان، مازندران، البرز، مرکزی، تهران، سمنان و اصفهان نرخ ولادت نسبت به استان ما بدتر است ولی باز هم به سایر استان‌ها وضعیت بهتری نسبت به استان ما داشته‌اند.

 این امر نشانگر چیست؟

این امر نشانگر آن است که با توجه به اینکه رشد جمعیت در کشور ما وضعیت خوبی ندارد و نگرانی‌هایی در این زمینه هست؛ وضعیت رشد در استان ما حتی نگران‌کننده‌تر از وضعیت کشوری است.

n آماری از خانم‌های ازدواج کرده بدون فرزند در استان دارید؟

بر اساس آمار موجود ۵۹ هزار و ۲۴۸ بانوی قزوینی که ازدواج کرده‌اند، فرزند ندارند.

۸۸ هزار و ۲۶۱ مادر در استان تنها یک فرزند دارند و ۱۴۵ هزار و ۷۹۰ مادر نیز دارای دو فرزند هستند.

لازم به ذکر است که ۷۴ هزار و ۷۹۴ مادر در استان سه فرزند دارند، حدود ۳۴ هزار مادر چهار فرزند و در نهایت ۴۸ هزار و ۲۵۵ مادر هم پنج فرزند و یا بیشتر دارند. البته این آمار مربوط به آمار استخراج شده تا پایان سال گذشته است

n به نظر می‌رسد آمار مادران بدون فرزند در استان بالاست…

بله؛ البته باید اضافه کرد که بر اساس آمار موجود حدود ۱۷ هزار بانو در قزوین مشکل ناباروری دارند که اگر این تعداد از بانوان امکان فرزنددار شدن داشته باشند، به طور حتم شاهد اتفاقات خوبی در حوزه جمعیت و فرزندآوری در استان خواهیم بود.

n گفته می‌شود طی سال‌های اخیر در حوزه ولادت فرزندان سوم و چهارم شاهد اتفاقات خوبی بوده‌ایم؛ آیا آمار، این موضوع را تایید می‌کند؟

بله؛ به نظر می‌رسد بر اساس سیاست‌های جمعیتی که در سال‌های اخیر شاهد بودیم، تعداد فرزندان سوم، چهارم و پنجم در استان بیشتر بوده است.

در بحث ولادت فرزند سوم، در سال ۱۴۰۲؛ دو هزار و ۶۹ واقعه داشتیم که در سال گذشته به دو هزار و ۱۲۶ رسیده است.

ولادت فرزند چهارم در استان در سال قبل ۳۷۶ عدد بوده که نسبت به سال قبل از آن که ۳۰۷ مورد بوده است، حدود ۷۰ تا افزایش داشته است.

ولادت فرزند پنجم نیز از ۳۹ تولد در سال ۱۴۰۲ به ۴۸ تولد در سال ۱۴۰۳ رسیده است.

n آماری هم از خانم‌های مجرد در استان دارید؟

حدود ۸۵ هزار خانم مجرد هم در استان داریم که البته این تعداد خانم‌هایی هستند که بالای ۱۵ سال سن دارند. به هر حال آنچه که ملموس و محسوس است آن است که علاوه بر ترجیح برخی برای زندگی مجردی به دلایل متعدد، سن ازدواج و فرزندآوری در استان بالا رفته و این امر می‌تواند تبعاتی در پی داشته باشد.

n یکی از شاخص‌هایی که در حوزه جمعیت مطرح است، نرخ جایگزینی است؛ در حال حاضر این نرخ در استان ما چقدر است؟

نرخ جایگزینی در استان حدود ۱.۳۳ است، این در حالی است که باید بیش از دو باشد. یعنی هر خانواده باید بیشتر از دو فرزند داشته باشند؛ در پی این امر، نگرانی‌های بسیاری وجود دارد. حتی در شهرستان آبیک به پایین‌تر از یک رسیده است.

واقعیت آن است که در جاهایی که نرخ جایگزینی پایین‌تر می‌رود، عملا اگر جایزه هم بگذارند نمی‌توانند آن جمعیت را حداقل در کوتاه مدت جبران کنند و آرام‌آرام کاهش جمعیت تداوم خواهد داشت مگر اینکه مهاجرتی در آن اتفاق بیافتد.

در بحث اینکه چرا فرزندآوری اتفاق نمی‌افتد؟ بعضا کارشناسان آن را به یک عامل گره می‌زنند، ولی مساله اصلی این است که این امر یک معادله چندمجهولی و با چندین جواب است؛ برای برخی از خانواده‌ها حتما فشار اقتصادی تاثیرگذار است برای برخی خانواده‌ها تغییر نگرش‌ها تاثیر گذار است.

در بحث فرزندآوری تنها نمی‌توان یک عامل را عنوان کرد همه عوامل برای گروه‌های خاصی تاثیرگذار است.

در یک کار تحقیقاتی که در ثبت احوال انجام شد، متوجه شدیم که دو نوع از خانواده‌ها تمایل به فرزند دوم به بعد  ندارند؛ خانواده مهندسین، پزشکان و خانواده کارگران.

وقتی بررسی می‌کنیم، می‌بینیم کارگران مشکل اقتصادی دارند اما در مقابل، گروه دیگر یا مشکل اقتصادی ندارد و یا کمتر دارد؛ ولی به هر حال هر دو گروه با شرایط؟ اقتصادی متفاوت تمایل چندانی به داشتن بیشتر از یک فرزند ندارند؛ و این امر نشانگر آن است که این خانواده‌ها باورشان فرق می‌کند.

n آماری از جمعیت سالمندان در استان دارید؟

در سال ۹۵ کشور ۶.۱ سالمند ( بالای ۶۵) داشته است این در حالی است که سالمندان ما در استان، شش درصد از جمعیت استان را تشکیل می‌دادند.

این آمار به خاطر آن است که قبلا نرخ رشدمان بهتر بوده است ولی با توجه کاهش نرخ رشد در سال‌های اخیر، پیش‌بینی می‌شود در سال ۱۴۱۵ به طور میانگین جمعیت سالمندان در سطح کشور به ۱۱.۵ درصد برسد ولی با توجه به پایین بودن نرخ رشد در استان ما، جمعیت سالمندان در استان قزوین بیشتر از میانگین کشوری بوده و انتظار می‌رود در این سال  ۱۱.۷ درصد جمعیت در استان سالمند باشند.

به عبارتی استان در سال‌های آتی پیرتر از متوسط کشوری خواهد بود.

n آماری هم از فوتی‌های ثبت شده در استان ارائه می‌دهید؛ طی سال گذشته چه تعداد فوت در استان به ثبت رسیده است؟ 

در سال ۱۴۰۳، مجموعا هشت هزار و ۳۸ واقعه ثبت فوت داشتیم که بخشی از این ثبت فوت‌ها، مربوط به طرح‌های ثبت احوال است.

در توضیح این مطلب عرض می‌کنم که ما مقداری دیرثبتی فوتی در دهه ۶۰ داشتیم که در حال حاضر با کارهای تحقیقاتی، ثبت فوت می‌کنیم و بخشی از این آمار ثبت فوتی که سال گذشته داشتیم، مربوط به آن سال‌‌ها است.

n بیشترین فوتی‌ها در چه رده سنی قرار دارند؟

هرم سنی فوتی‌های استان در سال ۱۴۰۳ مربوط به سنین بالای ۷۵ سال بوده است به طوری که طی این مدت، ۶۲۶ واقعه فوت مردان و ۷۳۰ واقعه فوت خانم‌ها برای سنین ۷۵ سال به بالا ثبت شده است.

کمترین رده سنی فوت در استان هم مربوط به گروه سنی پنج تا نه سال است که در این رده سنی تقریبا هشت تا خانم و ده تا آقا فوتی داشتیم.

n طی سال گذشته چه تعداد ازدواج در استان به ثبت رسیده است؟

تعداد واقعه ازدواج در سال ۱۴۰۳، اندکی یعنی به میزان هشت دهم درصد افزایش داشته است.

در سال ۱۴۰۳ هفت هزار و ۱۰۳ واقعه ازدواج به ثبت رسیده است که با توجه به ثبت هفت هزار و ۴۶ واقعه ازدواج در سال ۱۴۰۲ نشان از افزایش اندک این واقعه در سال گذشته نسبت به سال قبل از آن دارد.

n استان ما در مقوله ازدواج در چه رتبه‌ای قرار دارد؟

قزوین رتبه ۲۲ کشور را دارد و تقریبا به صورت ماهانه در سطح استان ۵۹۲ واقعه ازدواج به ثبت می‌رسد؛ اضافه می‌کنم که نرخ ازدواج ما ۵.۴ در هزار نفر جمعیت است.

n آماری هم از طلاق‌های ثبت شده در استان می‌فرمایید؟

در سال ۱۴۰۳ کل طلاق‌های ثبت شده سه هزار و ۱۶۴ واقعه بوده است که در مقابل سه هزار و ۱۵۴ واقعه طلاقی که در سال ۱۴۰۲ رخ داده، نشانگر آن است که این آمار  اندکی رشد داشته است.

بد نیست بدانید که در سال ۹۸، دو هزار و ۸۶۷ واقعه طلاق در استان به ثبت رسیده است که این‌ آمار در سال ۱۴۰۰، به سه هزار و ۳۵۶ رسیده است و دوباره مقداری کاهشی شده و در نهایت در سال ۱۴۰۳ به سه هزار و ۱۶۴ واقعه رسیده است.

طی سال گذشته به طور میانگین در هر شبانه روز حدود نه مورد طلاق در استان به ثبت رسیده است.

در مجموع می‌توان گفت؛ نرخ طلاق در استان طی سال گذشته؛ ۲.۴ (دو ممیز چهار) در هزار نفر جمعیت است.

در سطح کشور، استان قزوین از نظر طلاق در رتبه ۱۷ قرار دارد.

n دوام زندگی زوجین در قزوین چقدر بوده است؟

دوام زندگی به طور میانگین به ۱۲.۳ سال رسیده است. دوام زندگی زمانی خوب است که آمار طلاق ما کاهشی باشد. اگر طلاق افزایشی باشد و دوام زندگی هم افزایشی باشد، باعث چالش‌های متعدد می‌شود؛ اما زمانی که دوام زندگی بالا رود و همزمان طلاق پایین بیاید نشان می‌دهد که در بحث کاهش طلاق خوب کار شده است.

n میانگین سنی زنان و مردان در زمان طلاق چند سال بوده است؟

میانگین سن مردان در زمان طلاق در استان حدودا نزدیک به ۴۰ سال و میانگین سن طلاق خانم‌ها ۳۲.۶ سال بوده است.

n گفته می‌شود طی سال‌های اخیر امید به زندگی افزایش داشته است؛ آیا این مطلب درست است؟

بله؛ طی سال‌های اخیر تقریبا شاهد افزایش سن امید به زندگی هستیم که این امر می‌تواند دلایل متعددی داشته باشد که یکی از این موارد را می‌توان افزایش پوشش بهداشت عنوان کرد.

سن امید به زندگی در آقایان ۶۵.۱ سال و در خانم‌ها ۷۲.۲ سال است.