تمدید خودکار قراردادهای اجاره را جدی بگیریم!

محمد آقاجانی ـ وکیل پایه یک دادگستری/ استاد و نویسنده حقوقی

«این قانون را نمی‌دانستم» این، یکی از پرتکرارترین جملاتی است که در سال‌های وکالت، بارها از زبان موکلان و مراجعانم شنیده‌ام. جمله‌ای که معمولاً پس از بروز یک اختلاف یا زمانی بیان می‌شود که دیگر فرصت پیشگیری از بین رفته است.

ناآگاهی از قانون، از دو جهت به افراد آسیب می‌زند؛ اول: اینکه ضرر می‌کنیم و دوم: اینکه سود نمی‌کنیم.

ضرر می‌کنیم، چون ممکن است ناخواسته اقدامی انجام دهیم که برای آن مسئولیت حقوقی مثل ضمانت و بدهی و… یا کیفری مثل حبس و جزای نقدی و حتی شلاق در نظر گرفته شده است. اما مهم‌تر از آن، سود نمی‌کنیم؛ زیرا بسیاری از حقوق، امتیازات و حمایت‌هایی که قانون برای شهروندان در جامعه یا کارمندان در ادارات پیش‌بینی کرده، به دلیل ناآگاهی هرگز مورد استفاده قرار نمی‌گیرد. و ما می‌مانیم و حسرت‌های برجای مانده!

اما امسال مقرراتی برای حمایت از مستأجران وضع شد که بر اساس آن، به دلیل شرایط جنگی طبق اخبار منتشر شده مدیرکل راه و شهرسازی استان قزوین «مصوبه تمدید خودکار قراردادهای اجاره مسکن با افزایش حداکثر 25 درصدی اجاره‌بها به استان ابلاغ شده است.» به عبارتی قراردادهای اجاره به‌صورت خودکار برای یک سال تمدید می‌شوند و میزان افزایش اجاره‌بها نیز حداکثر ۲5 درصد تعیین شده است. همچنین، صرف پایان یافتن مدت قرارداد، به‌تنهایی مجوز صدور حکم یا دستور تخلیه به درخواست موجر نخواهد بود. با این حال، بسیاری از مستأجران تنها به دلیل بی‌اطلاعی از این مقررات، از حقی که قانون برای آنان در نظر گرفته بود بهره‌مند نشده و هزینه‌های سنگینی را متحمل می‌شوند.

قانون فقط مجموعه‌ای از ممنوعیت‌ها و مجازات‌ها نیست؛ قانون، حقوق و فرصت‌هایی نیز برای حمایت از شهروندان ایجاد می‌کند. بنابراین، آگاهی از قانون تنها برای آن نیست که مرتکب تخلف نشویم، بلکه برای آن است که بتوانیم از حقوق قانونی خود نیز به‌درستی استفاده کنیم.

البته این حمایت مطلق نیست. اگر مالک برای تخریب و نوسازی، احداث بنای جدید یا انجام تعمیرات اساسی مجوزهای قانونی لازم را اخذ کرده باشد، یا ملک را به موجب سند رسمی به شخص دیگری منتقل کرده باشد، یا نیاز شخصی مالک یا افراد تحت تکفل وی برای سکونت، از سوی مرجع قضایی احراز شود، و نیز در مواردی که مستأجر از پرداخت اجاره‌بها یا سایر هزینه‌های قانونی خودداری کرده یا خسارت قابل‌توجهی به ملک وارد کرده باشد، قرارداد از شمول تمدید خودکار خارج خواهد شد.

این مثال به‌خوبی نشان می‌دهد که قانون صرفاً مجموعه‌ای از تکالیف، ممنوعیت‌ها و ضمانت اجراها نیست؛ بلکه حقوق، حمایت‌ها و فرصت‌هایی را نیز برای شهروندان پیش‌بینی کرده است. چه‌بسا مستأجری که تنها به دلیل بی‌اطلاعی از این مقررات، خانه خود را تخلیه کند؛ در حالی که قانون، حق ادامه سکونت را برای او به رسمیت شناخته است.

ازاین‌رو، آگاهی از قانون تنها برای آن نیست که مرتکب تخلف نشویم؛ بلکه برای آن است که بتوانیم از حقوق قانونی خود نیز آگاهانه دفاع کنیم. گاهی ندانستن قانون، تنها به معنای تحمل یک ضرر نیست؛ بلکه به معنای از دست دادن حقی است که قانون برای حمایت از ما پیش‌بینی کرده است.