گفت‌و‌گوهایی با هنرمندان استان؛ به بهانه دومین جشنواره ملی عکس شاهنامه


حسین آذربایجانی
هویت انسانی، مقوله‌ای چند بعدی است؛ یعنی در واقع ابعاد مختلف شناختی، روانی، عصبی، فرهنگی و اجتماعی دارد. بر اساس متون علمی؛ همه انسان‌ها به هنگام تولد، فارغ از اینکه در کجای زمین به دنیا می‌آیند و یا از چه تعلق قومی و قبیله‌ای برخوردارند، دارای ویژگی‌های یکسان نوع انسانی، در میان انواع موجودات زنده هستند و هیچ‌گونه تفاوت ماهوی با یکدیگر ندارند؛ بنابراین، مقوله هویت انسانی که در دوران رشد و تکوین انسان در جامعه شکل می‌گیرد، کاملأ اجتماعی و جامعه‌شناسانه است و ربطی به خون و نژاد و رنگ پوست و ... ندارد. هویت، از نظر اجتماعی و سیاسی چنان اهمیتی دارد که در روند تهاجم فرهنگی، نوک پیکان تمام حملات را متوجه خود می‌کند. یکی از مهمترین اهداف دشمنان یک ملت در هم شکستن هویت ملی و اجتماعی آن ملت است که اگر این هدف محقق شود، ملت متلاشی شده و در قهقرای سرنگونی و انحطاط می‌افتد. حکومت‌ها تلاش می‌کنند تا با ابزارهای مختلفی از جمله هنر، مولفه‌های هویت ملی و اجتماعی را تقویت کرده و از این طریق ملت خود را در برابر تهاجم‌های فرهنگی و هویتی دشمنان محافظت کنند. بر همین اساس و در همین راستاست اگر می‌بینیم بودجه‌های کلان فرهنگی و هنری در کشورهای توسعه‌یافته و توسعه‌طلب خرج می‌شود و محصولات فرهنگی و هنری آنان مرزها را در می‌نوردد. در کشور ما ولی هنر هم مثل بسیاری از مفاهیم و حوزه‌های دیگر اسیر چنگال مافیاهای مختلف است. در این میان چیزی که مغفول و مظلوم می‌ماند، هنر واقعی و هویت ملی ماست که از رهگذر بی‌توجهی و بی‌مبالاتی و همین‌طور عدم تخصص و شناخت مسئولان فرهنگی و هنری کشور به باد می‌رود و ظرفیت‌های عظیم آن برای هویت‌سازی و تقویت هویت ملی نسل جوان به فراموشی سپرده می‌شود.  شاهنامه و هویت ملی به تازگی در قزوین جشنواره عکسی برگزار شد که عنوان «دومین جشنواره ملی عکس شاهنامه» را بر پیشانی خود داشت. نمادی که برای همه ملت ایران و هر فارسی زبانی در هر جای دنیا نماد هویت ایرانی است و می‌تواند حصار محکم و نفوذناپذیری در برابر تهاجم خرده فرهنگ‌های بیگانه باشد اما... به همین بهانه گفت‌و‌گویی با رضا ازی محمدی، مجسمه‌ساز و متصدی موزه اسطوره‌ها و شاهنامه کردیم که عکس‌های برگزیده این جشنواره در این موزه به نمایش درآمد. این مجسمه‌ساز به ولایت گفت: با ادب و احترام و با سپاس از زحمات شما، این همه تعلق خاطر برای حفظ و حراست و مصور کردن هویت ملی سرزمین ما ستودنی است. محمدی در گفت‌وگو با ولایت تصریح کرد: افتخار داشتم که مجموعه عکس‌های برگزیده دومین جشنواره ملی عکس شاهنامه در موزه به نمایش درآید. مجموعه عکس‌ها نشان‌دهنده تاثیر و جایگاه شاهنامه در زندگی ما ایرانیان می‌باشد. با شاهنامه زندگی می‌کنیم، با شاهنامه ورزش می‌کنیم، نیاکان ما با شاهنامه ساعاتی خوشی را در میدان‌ها، زورخانه‌ها و قهوه‌خانه‌ها با نقالی و پرده‌خوانی‌ها گذرانده‌اند و این‌ها همه دلایل ماندن کشوری به نام ایران و زبانی به نام فارسی در گذر تاریخ است. جنابانی همچون آقای کوروش جوادی از این کیان چند هزار ساله حفظ و حراست می‌کنند و بنده بهترین‌ها را برای ایشان آرزومندم.  شاهنامه از نگاه دوربین‌ها جشنواره ملی عکس شاهنامه به عنوان رویدادی فرهنگی و هنری در پیوند با شاهنامه و شاهکار همیشه جاودان فردوسی بزرگ با بنیانگذاری و دبیری کورش جوادی، هر دو سال یکبار از سوی باشگاه شاهنامه پژوهان، هفته‌نامه امرداد و باشگاه نقالان با موضوعاتی مانند تندیس و آرامگاه فردوسی در توس، تندیس فردوسی در سراسر ایران و جهان، نقالی و هنرهای نمایشی در پیوند با شاهنامه، نقاشی‌های دیواری در پیوند با شاهنامه و نمود شاهنامه در زندگی ایرانیان برگزار می‌شود. این جشنواره در دور نخست خود از بین بیش از هزار و دویست عکس که از سراسر ایران به دبیرخانه جشنواره در تهران ارسال شد پنجاه و هفت عکس را به عنوان آثار منتخب برگزید که این آثار پس از نمایش در نمایشگاه‌هایی در تهران، دبی و آرامگاه فردوسی اکنون برای نخستین بار در فضای مجازی منتشر شدند. پنجاه و هفت عکس برگزیده نخستین جشنواره، در کتابی نفیس با عنوان نگارخانه شاهنامه و با مقدمه میرجلال‌الدین کزازی، جلال خالقی مطلق و قدمعلی سرامی به عنوان نخستین کتاب عکس شاهنامه به زودی روانه بازار شد. بخش‌هایی از یادداشت جلال خالقی مطلق شاهنامه پژوه برجسته که پس از تماشای آثار برگزیده دور نخست جشنواره با عنوان حاشیه‌ای بر کتاب نگارخانه شاهنامه به نگارش درآمده نوشته بود: نگارنده این سطور در زندگی خویش کتاب‌های مصوّر از شاهنامه و آثار دیگر ادب فارسی اثرِ نگار‌گران دیروز و امروز بسیار دیده است، ولی کتاب حاضر بر دل او تاثیری دیگر داشت و احساسی را زنده کرد که غربی‌ها بدان «نوستالژی» می‌گویند. این اصطلاح در اصل به معنی «دلتنگی برای میهن» است، ولی امروزه عموما به معنی «دلتنگی و اشتیاق و میل و آرزو به گذشته» به کار می رود و شاید بتوان آن را کوتاه «گذشته‌گرایی» و یا «گذشته یادی» و یا «گذشته دلی» گفت. در کتاب حاضر «نوستالژی» در هر دو معنی کهن و نوی آن به خوبی نمود می‌کند. خالقی ادامه داده؛ من بر ارزش هنری مینیاتورهای قدیمی واقفم. ولی از سوی دیگر، دیدن اینکه رستم با آن همه ابهّت و یال و کوپال در آن تصویرها با سرِ تراشیده و چشم‌های مغولی، مانند کودکان یتیم در گوشه‌ای کِز کرده است، راستش چنگی به دل من نمی‌زند. در مقابل، بیشتر نگاره‌ها و تندیس‌های کتاب حاضر ادعائی در زمینه‌ی هنر رسمی و سنتی ندارند، بلکه مجموعه‌ای از هنر مردم است؛ ساده‌تر بگویم، سفره دل مردم است که اگر خوراک‌های رنگین در کاسه‌های زرّین ندارد، ولی نان و پنیر و سبزی‌اش لذّتی ویژه دارد. در این مجموعه گوئی فردوسی و شاهنامه‌اش جزو لاینفکّ زندگی مردم شده، فرزانه‌ی طوس با مردم در خانه و کوی و بازار در رفت و آمد و گفت‌وگوست و در غم و شادی آنها شریک است. یک جا تصویر حکیم را به دیوارکوچه یا خانه‌ای کشیده‌اند، چنانکه گوئی او بر رفتار مردم نظارت می‌کند…  جشنواره‌ای برای ثبت در تاریخ کوروش جوادی، دبیر جشنواره ملی عکس شاهنامه، در آستانه دومین جشنواره که در قزوین برگزار شد به ولایت گفت: با هدف کشف، یافتن و ثبت تاثیر شاهنامه و حضور آن از دریچه دوربین عکاسی شکل گرفت. به نوعی دیگر هدف این بود که ببینیم آیا فردوسی و شاهنامه به عنوان کتابی اثرگذار در میان ایرانیان و گستره ایران بزرگ فرهنگی پس از هزار سال چه نمودهای عینی، تصویری و زنده‌ای در جامعه دارد که بتوان آن را با دوربین‌های عکاسی ثبت کرد. بدون شک چنین کتابی با این میزان اثرگذاری نمودهای تصویری زنده‌ای در جامعه، شهر و در میان مردم دارد که قابل ثبت است. آنچه از طریق این جشنواره به وجود آمد عکس شاهنامه است که می‌توان آن را یکی از شاخه‌های عکس میراث فرهنگی دانست و این دستاورد مهم و ماندگاری است که این جشنواره به آن نمود و هویت بخشید. اکنون در کنار بسیاری از هنرهایی که به شاهنامه نگاهی دوباره دارند می‌توان از عکس شاهنامه هم سخن گفت. از سوی دیگر این جشنواره پلی است میان مفهومی مدرن به نام عکاسی و ادبیات با قدمتی فراوان و دیرپا. چگونه می‌توان به متنی ادبی، هویتی بصری داد. چگونه می‌توان داستان‌های شاهنامه را بصری و عینی در جامعه امروز دید، شناسایی و ثبت کرد. به گفته‌ی جوادی؛ جشنواره ملی عکس شاهنامه با توجه به این نگاه خود همچنین می‌تواند به چالشی برای عکاسان تبدیل شود، زیرا مفهومی را دستمایه قرار می‌دهد که تا به حال به آن پرداخته نشده است و ممکن است در نگاه نخست نتوان تصویر یا عینیتی از آن در جامعه دید. موضوعات طرح شده در نخستین جشنواره ملی عکس شاهنامه شامل آرامگاه فردوسی و تندیس فردوسی در طوس، تندیس فردوسی در سراسر ایران و جهان، نقالی و هنرهای نمایشی در پیوند با شاهنامه، نگاره‌های دیواری شاهنامه و نمود شاهنامه در زندگی ملت ایران بود که در دور دوم جشنواره موضوعاتی چون ایران در آینه شاهنامه، پرتره شاهنامه پژوهان و استادان سرشناس زبان و ادب پارسی، موزه شاهنامه و اسطوره‌های قزوین، نگارگران شاهنامه و ورزش‌های پهلوانی نیز به آن اضافه شد. دبیر جشنواره ملی عکس شاهنامه ادامه داد: کار دوربین‌ها در این جشنواره جستجوی تصویری و نشانه‌هایی از فردوسی و شاهنامه است، به نوعی دوربین‌ها می‌روند تا فردوسی را در میان مردم جستجو کنند و او را ثبت کنند و پس از مشاهده عکس‌های دور نخست و دور دوم خواهید دید که نشانه‌های فردوسی در جامعه امروز و در میان مردم جامعه فراوان است. نگاه به شاهنامه در این جشنواره به عنوان رویدادی فرهنگی و هنری با نگاه و رویکردی که تا به امروز به کتاب شاهنامه می‌شد، متفاوت بوده است. سالیان درازی است که شاهنامه مورد توجه مردم و پژوهشگران و هنرمندان بوده و هست، همچنین کارهای ارزشمندی در زمینه‌ی پژوهشی و نگارگری و غیره روی این کتاب انجام شده است. اما تا به امروز از دریچه دوربین‌های عکاسی و عکس به شاهنامه نگاه نشده بود و شاید بیان واژه عکس شاهنامه در ذهن افراد چیزی را متبادر نمی‌کرد؛ از سویی دیگر با توجه به ابزار مردن روز و تکنولوژی و سهولت دسترسی به ابزاری که عکس‌ها و تصاویر را ثبت می‌کنند و به ابزاری در دسترس و همگانی تبدیل شده‌اند، باید گفت امروزه عکس‌ها یکی از اثرگذارترین راه‌های ارتباطی است و جایگاهی ویژه در زندگی ما دارد و می‌توان به یک اثر ادبی و تاثیر آن در زندگی ایرانیان و یک ملت از دریچه دوربین‌های عکاسی نگاه کرد. بنابراین هم تلاش برای پر کردن خلای در زمینه فرهنگی و کنش در پیوند با شاهنامه بود و هم به روح زمانه پاسخ داده شد. همچنین می‌توان نگاهی دوباره نیز به فردوسی داشت و او را عکاس و تصویرساز نیز دید. چرا که داستان‌های شاهنامه به گونه‌ای به نظم درآمده‌اند که همواره تصویر و عکسی را در ذهن خواننده مجسم می‌کنند. در کنار آن فردوسی به گفته‌ی یکی از بزرگان هنر این سرزمین بزرگترین تصویرپرداز ما نیز هست. چرا که تصویر و هویت ما را به ما شناسانده و نمایان کرده است. جشنواره ملی عکس شاهنامه رویدادی مستقل و مردمی است و می‌کوشد تا گاهی در راستای ترویج فرهنگ و هنر ایران زمین بردارد. به گفته‌ی جوادی‌؛ در دومین دور این جشنواره موزه شاهنامه و اسطوره قزوین حضور و مشارکت داشته و حتی این موزه به عنوان یکی از موضوعات عکاسی در این جشنواره معرفی شده است و عکس‌های زیادی از این موزه به دبیرخانه ارسال شد. این موزه جاذبه زیادی برای عکاسی خصوصاً جشنواره ملی عکس شاهنامه دارد و در سال‌های آینده هم یکی از موضوعات ثابت جشنواره خواهد بود. همچنین با همکاری این موزه و استاد رضا ازی محمدی نمایشگاه دومین جشنواره ملی عکس شاهنامه در قزوین نیز از دوم اردیبهشت ماه برگزار شد که استقبال خوبی از آثار به عمل آمد. ما شاهد این بودیم که عکس‌های جشنواره در کنار آثار موزه و هنر ارزشمند استاد رضا ازی محمدی بر زیبایی کارها افزود. در پایان از استاد رضا ازی محمدی و عوامل موزه برای تلاش و همکاری در اجرای نمایشگاه بی‌اندازه سپاسگزارم. گفتنی است نمایشگاه دومین جشنواره ملی عکس شاهنامه از رشت آغاز و در ادامه به موزه شاهنامه قزوین رسید. قرار است پس از قزوین آثار در گرگان به نمایش درآید و نمایش آثار در چندین شهر دیگر نیز ادامه داشته باشد.

شنبه 14 ارديبهشت 1398
03:40:08
 
 
Copyright © 2019 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT