هوش مصنوعی در آتش‌نشانی و مدیریت بحران‌های شهری

از واکنش دیرهنگام تا فرماندهی هوشمند

دکتر اباذر کریمی پنابندانی ـ عضو آکادمی علوم اروپا و متخصص هوش مصنوعی

بحران‌های شهری، از آتش‌سوزی و زلزله گرفته تا سیل، انفجار و فروریزش سازه‌ها، همواره آزمونی جدی برای مدیریت شهری و توان تاب‌آوری شهرها هستند. تجربه‌های جهانی نشان می‌دهد که در لحظات اولیه بحران، «زمان» مهم‌ترین عامل نجات جان انسان‌هاست؛ جایی که هوش مصنوعی می‌تواند نقش یک فرمانده هوشمند و بی‌وقفه را ایفا کند.

یکی از مهم‌ترین کاربردهای AI در آتش‌نشانی، تشخیص زودهنگام بحران است. امروزه داده‌هایی که از دوربین‌های شهری، سنسورهای حرارتی، سامانه‌های پایش دود، شبکه‌های برق و حتی تصاویر ماهواره‌ای تولید می‌شوند، با کمک الگوریتم‌های یادگیری ماشین، قابل تحلیل لحظه‌ای هستند. این الگوریتم‌ها می‌توانند وقوع آتش‌سوزی یا حادثه را در مراحل ابتدایی شناسایی کرده و پیش از گسترش بحران، هشدارهای هوشمند صادر کنند.

در مرحله عملیات، هوش مصنوعی می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در تصمیم‌سازی فرماندهان میدان داشته باشد. تحلیل هم‌زمان داده‌هایی مانند شدت آتش، جهت باد، تراکم جمعیت، مسیرهای دسترسی، وضعیت سازه و منابع موجود، به AI این امکان را می‌دهد که بهترین سناریوهای عملیات را پیشنهاد دهد. این یعنی کاهش خطای انسانی در شرایط پراسترس و افزایش ایمنی نیروهای عملیاتی.

یکی دیگر از حوزه‌های تحول‌آفرین، استفاده از ربات‌ها و پهپادهای هوشمند در عملیات آتش‌نشانی است. پهپادهای مجهز به بینایی ماشین می‌توانند وارد فضاهای پرخطر شوند، نقشه سه‌بعدی از محل حادثه تهیه کنند و اطلاعات حیاتی را به مرکز فرماندهی منتقل کنند. ربات‌های زمینی نیز می‌توانند در محیط‌هایی که ورود انسان خطرناک است، عملیات شناسایی یا اطفا را انجام دهند.

در سطح کلان‌تر، هوش مصنوعی می‌تواند به مدیریت پیشگیرانه بحران کمک کند. با تحلیل داده‌های تاریخی حوادث، بافت شهری، وضعیت زیرساخت‌ها و الگوهای رفتاری شهروندان، AI قادر است نقاط پرریسک شهر را شناسایی کرده و به مدیران شهری برای اصلاح زیرساخت‌ها، آموزش هدفمند و برنامه‌ریزی بهتر کمک کند.

برای ایران، با توجه به تراکم بالای جمعیت شهری، فرسودگی بخشی از بافت‌ها و قرارگیری در کمربندهای پرخطر طبیعی، استفاده از هوش مصنوعی در آتش‌نشانی و مدیریت بحران نه یک انتخاب فناورانه، بلکه یک ضرورت حیاتی برای حفظ جان شهروندان است؛ ضرورتی که نیازمند سرمایه‌گذاری در داده، آموزش نیروها و اعتماد به تصمیم‌سازی هوشمند است.

در شماره بعدی با «هوش مصنوعی در جراحی با ربات‌ها؛ هم‌افزایی دقت ماشین و مهارت انسان» با شما گفت‌وگو می‌کنیم.