معضلی به نام پلاستیک

علیرضا صفاری ـ دانشجوی دکتری کشاورزی و  کارشناس سازمان عمران شهرداری قزوین

امروزه تقریبا هر چیزی از پلاستیک ساخته شده است. غذای شما و محصولات بهداشتی‌تان داخل پلاستیک پیچیده شده‌اند.

به منظور فرهنگ‌سازی و ارتقاء سطح دانش شهروندان در زمینه مضرات استفاده از کیسه‌های نایلونی، 21 تیر ماه از سوی طرفداران محیط زیست روز بدون کیسه نایلکس نامگذاری شده است. ارتقای سطح آگاهی مردم در زمینه زیان‌های بهداشتی و محیط زیستی، استفاده از کیسه‌های پلاستیکی از جمله اهداف مهم نامگذاری روز بدون نایلکس بوده است.

کیسه‌های پلاستیکی پس از اختراع پلاستیک در سال 1856 میلادی مهمان‌ خانه‌های ما شده‌اند و در همین مدت زمان نه چندان طولانی توانسته‌اند اثرات مخرب زیادی بر جای بگذارند. در واقع زندگی مدرن علاوه بر رفاهی که برای انسان به همراه دارد گاه ضررهای جبران ناپذیری را نصیب او می‌کند.

کیسه‌های نایلونی از ترکیبی پلیمری به نام «پلی اتیلن» سبک که یکی از مشتقات نفتی است؛ تهیه می‌شود که نیم‌عمر آن در طبیعت بین 50 تا بیش از 300 سال است (یعنی 50 تا 300 سال زمان نیاز است تا نیمی از این ماده پلیمری به چرخه طبیعت بازگردد) و خطر بزرگتر این است که کیسه‌های نایلونی به مرور زمان به قطعات کوچکتر و سمی‌تر پلیمری تبدیل می‌شود. بعضی از پلاستیک‌ها قابلیت تحمل نور و حرارت را دارند و بعضی از آن‌ها نیز در برابر نور و حرارت از خود مواد شیمیایی خطرناکی آزاد می‌کنند که برای سلامت انسان‌ها و محیط زیست مضر است. تولید پلاستیک‌ها خود با صرف انرژی و مواد بسیار همراه است. از میان انواع پلاستیک‌ها، استفاده از ظروف یک بار مصرف پلاستیکی و کیسه‌‌های پلاستیکی یکی از مشکلات جدی دهه‌‌های اخیر به ‌شمار می‌رود. ظروف و کیسه‌های پلاستیکی به ‌دلیل قیمت ارزان، سبک بودن و دسترسی راحت در مراکز خرید به ‌صورت کنترل نشده‌ای در اختیار مردم قرار می‌گیرند در حالی که استفاده نادرست و بیش از اندازه از آن‌ها در درازمدت اثرات نا مطلوبی بر محیط زیست دارد. این مواد پلیمری نه تنها تجزیه نشده بلکه سرانجام موجب آلودگی خاک و آب شده و وارد زنجیره غذایی انسان می‌شود.

در کشور ما، پیوسته مقادیر زیادی لوازم پلاستیکی تولید می‌شود و از این رو ایران یکی از عمده تولید کنندگان مواد پلاستیکی به شمار می‌رود. هزینه جمع‌آوری، بازیافت و امحاء این مواد و از همه مهمتر زیان و خسارات زیست‌محیطی ناشی از پراکندگی آنها در محیط زندگی، غیرقابل محاسبه و بسیار گزاف است.‌ مصرف ظروف یک بار مصرف پلیمری و کیسه‌های پلاستیکی، ضمن آن که تولید مواد زائد را افزایش می‌دهد؛ به محیط زیست آسیب می‌رساند. بنابراین با کاهش مصرف آن‌ها علاوه بر این که موجبات حفاظت محیط زیست فراهم می‌شود؛ حجم ضایعات تولیدی نیز تا حد زیادی کاهش می‌یابد.‌‌ مواد پلاستیکی و پلیمری به علت ساخته شدن از منابع نفتی و دارا بودن مواد با پایه نفتی و خاصیت تجزیه‌ناپذیری، در خاک باقی می‌مانند و به این ترتیب مواد شیمیایی آنها به تدریج از طریق خاک وارد زنجیره غذایی انسان می‌شود؛ در سال 2002 میلادی، بنگلادش نخستین کشور بزرگی بود که استفاده از کیسه‌های پلاستیکی را ممنوع کرد. این کشور به دنبال سیل ویرانگر سال 1988 میلادی و به دلیل این که کیسه‌های پلاستیکی با بستن راه فاضلاب‌ها عامل اصلی شدت یافتن سیلاب بودند، ‌خسارات چشمگیری دید. همچنین چین استفاده از کیسه‌های پلاستیکی رایگان را ممنوع کرده و ایرلند با اعمال مالیات بر کیسه‌های پلاستیکی در سال 2002 استفاده از آن را به میزان 90 درصد کاهش داد.کشور رواندا نیز در سال 2005 استفاده از کیسه پلاستیکی را ممنوع کرد. کانادا، هند، آفریقای جنوبی، تانزانیا، کنیا، تایلند و سنگاپور هم استفاده از کیسه پلاستیکی را ممنوع و یا در حال ایجاد مقدمات لازم برای اجرای این قانون هستند. بنابراین در کشور ما نیز می‌بایست در جهت کاهش استفاده از کیسه‌های نایلونی چاره‌اندیشی صورت گیرد.