سالمندی خیلی دور نیست
- شناسه خبر: 92891
- تاریخ و زمان ارسال: 8 مهر 1405 ساعت 07:30
- بازدید :
ا. امیر دیوانی
زمانی که آزردگی و دلشکنی، جای مهروزی و نوازش را گرفته است!
«هر کس مقام و منزلت سالمندان را بشناسد و آنان را احترام نماید، خداوند از عذاب روز قیامت ایمنشان دارد.»
(پیامبر اعظم «ص»)
در سالیان نه چندان دور، موی سپید حرمت داشت ولی امروزه شهرنشینی و دگرگونی ساختار خانواده؛ سالمند آزاری به منزلهی جستار (بحث) نوین به روانشناختی جهانیان افزوده گشته است.
به گونهای که پیامدهای پژوهشی حکایت از آن دارد که 87% افراد مسن، ولو یک بار هم شده، این نژندی و دلآزاری را آزمودهاند! تعداد پر شماری از صاحبنظران را باور بر این است که شهرنشینی سبب گشته تا اخیراً فاجعهی شررانگیر سالمند آزاری سریعا رشد و گسترش یابد. بدرفتاری با پیرسالان و سالخوردگان در زمرهی نتایج فزونی عدهای کهنسالان در خانوادهها و اجتماعات امروزی شمرده میشود که حد پیداییاش در دو دههی اخیر شتابان رو به فزونی است.
پیری چه بنایی است که تعمیر ندارد
ویران شود آن خانه که یک پیر ندارد
هنوز از آن دوران که کودک آزاری به صورت اشکال و ابعاد گوناگون جسمی با چالش عظیم صاحبان رای و اندیشه و کارشناسان حوزهی علوم اجتماعی بدل گردید؛ زمان زیادی سپری نشده است.
کماکان قوانین محکم و مستدلی به منظور پشتیبانی از حقوق آنان وضع نشده که مسئولان مربوط از پدیدهای مشابه در گسترهی سنی سالمندان خبر میدهند. وضع نابهنجاری که در جامعهی معتقد به باورهای سنتی این سرزمین بیگانه است و از جهاتی در تضاد کامل با آموزههای دینی آن واقع میشود؛ گرچه طرز آزردگی در این پدیده با تصور همگان مغایر بوده و بیشتر جنبهی روحی دارد تا جسمی، اما نشانگر واقعیتی است که در اجتماع ایرانی رو به شکل گرفتن است و کمتر فردی در این ملک و در برابر آن واکنش مینمایاند.
تازه جوانی زره ریشخند
گفت به پیری که کمانت به چند
پیر بخندید و بگفت ای جوان
چرخ تو را نیز دهد رایگان
*
امروزه که جستار (بحث) خشونت در خانواده پیش میآید، بیشتر دانشمندان علوم اجتماعی، زنان و کودکان را قربانیان اصلی خشونت در خانواده تلقی کرده و از سالخوردگان کمتر سخنی به میان میآید. هر چند وجود همسر آزاری و کودک آزاری در جوامع متفاوت به تناسب ساختار فرهنگی و اجتماعیشان فرق داشته و در قیاس با پدیدهی سالمند آزاری از فراوانی فزونتر برخوردار است؛ لیکن این ویژگی، دلیل نفی پیر آزاری نیست. اهمین این پدیده زمانی نمایانتر میشود که برآوردها نشان میدهد رشد جمعیت مسن ایران در سال 1405 سه برابر رشد جمعیت کشور میگردد. مسلما همزمان با رشد تعداد سالمندان، این فراگیری، گسترده خواهد شد.
در دههی 80 میلادی، پژوهندگان با پدیدهی جدیدی یعنی اعمال خشونت نسبت به سالخوردگان که با خانواده میزیستند، روبهرو شدند و مشخص گردید که درصدی از سالمندان در خانواده مورد بدرفتاریهای جسمانی، روانی یا بیتوجهی قرار دارند.
در حال حاضر نیز انجمن پزشکی آمریکا برآورد کرده که در ایالات متحده و از میان افراد مسن 8.1 میلیون تن با سوء رفتار رویارویند. با این حال، پس از گذشت چندین سال از مبحث خشونت و مشخص شدن صورتهای متفاوت آن، هنوز این پدیده کاملا نشناخته مانده است.
با آن که خشونتهای جسمی دربارهی کودکان بیش از سایرین بررسی شده و اطلاعات در این قلمرو کاملترست لیکن با عنایت به روند تاریخی مطالعات باید اذعان داشت که وارسیهای خشونت در قیاس با کهنسالان هنوز گامهای اولیهاش را برمیدارد. به طور کلی سوء رفتار عبارتست از انجام یا مشاهده در اقدام به هر عملی که به آسیبرسانی به سالمند و بروز مشکلات بیانجامد و یا اینکه آسایش و سلامت روحی وی را تهدید نماید.
بنابراین، هر گونه سوءاستفاده، سهلانگاری، بهرهبرداری نابهجا، پرخاشگری، اعمال دور از نزاکت، بیاحترامی یا هر کنشی که به جراحت، صدمه یا فساد منجر گردد، بدکرداری اطلاق میشود. سوء رفتار ممکن است عمدی یا سهوی باشد. سوء رفتار غیرعمدی زمانی رخ مینماید که عمل سهوی انجام گیرد که به آسیبرسانی به فرد سالم منتهی گردد.
من جلوهی شباب ندیدم به عمر خویش
از دیگران حدیث جوانی شنیدهام
موی سپید را فلکم رایگان نداد
این رشته را به نقد جوانی خریدهام
انواع سوء رفتار با سالمندان
سوء رفتار با سالمندان ممکن است به اشکال جسمی، غفلت، روانشناختی، مالی و تجاوز به حقوق رخ بنماید.
1ـ سوء رفتار جسمی:
سالخوردگان با جراحاتی که معمولا توسط مراقبین صورت میگیرد، به مراکز فوریتهای پزشکی و سوانح مراجعه میکنند. مشاهدهی نشانههایی همچون کبودی، ورم و سوختگی، آثار ناشی از بستن با طناب، شکستگی، در رفتگی، تراشیدگی و غیره این نوع سوء رفتار به حساب میآیند.
2ـ غفلت:
شایعترین صورتهای بدرفتاری مخصوصا در بین خانوادههای کم درآمد است. بهداشت و تغذیهی نامناسب، سوختگی حاصل از ادرار، زخمهای بستر، علایم کمآبی در بدن، بهداشت نامناسب پوست، پوشاک ناجور، عدم تناسب در مصرف دارو، تنهایی در منزل و ایمن نبودن در آن، از مصادیق بارز غفلت میباشد.
3ـ سوء رفتار روانشناختی:
به هر گونه توهین کلامی یا غیرکلامی که بر روی احساسات سالمند، عزت نفس، اعتماد به نفس و تعامل وی با دیگران اثر مینهد یا هر قسم خصومت، خشونت، تهدید زمانی و انزوای اجتماعی که سبب به هم خوردن تعادل روانی و عاطفی او گردد، اطلاق میشود.
4ـ تجاوز به حقوق:
گرفتن تصمیم در رابطه با امور زندگی، حق ضروری هر شخصی از جمله پیران است. تجاوز به حقوق شامل محروم کردن آنان از هر نوع حقوق قانونی مشتمل بر آزادگی شخصی، آزادی بیان و حق تصمیمگیری میباشد.
5ـ سوء رفتار مالی:
بهرهگیری از منابع و اموال نقدی و غیرنقدی سالمند برای استفادهی شخصی و نیز عدم توجه اعضای خانواده به سالمند زمانی که وی به سبب فقر قادر به خرید غذا، پوشاک یا سایر نیازهای ضروری زندگی نباشد هم سوء رفتار مالی محسوب میشود.
