راه را باز کنیم یا میراث را قربانی؟

نگار موحد

در نشست شورای اداری اخیر استان قزوین، شهردار قزوین سخنانی ایراد کرد که بار دیگر موضوع خیابان شهید انصاری و پروژه‌ای که سال‌هاست در وضعیتی نیمه‌تمام رها شده، به صدر اخبار بازگشت.

پروژه‌ای که حالا در ظاهر با ۷۸ درصد پیشرفت و تخریب، بخش قابل توجهی از املاک، در انتظار تصمیم نهایی است، اما پرسش اساسی همچنان پابرجاست. «آیا این خیابان، برای توسعه قزوین ضروری است یا تهدیدی برای هویت تاریخی آن محسوب می‌شود؟»

شهردار تاکید دارد که اگر مسیر باز نشود، نمی‌توان گردشگر را در شهر نگه داشت. از نگاه او، نبود پارکینگ، عامل اصلی کاهش زمان ماندگاری گردشگر در قزوین است و بازگشایی خیابان انصاری راه‌حل این معضل است. اما آیا واقعاً توسعه گردشگری از خیابان‌کشی و آسفالت‌ریزی می‌گذرد؟

قزوین شهری است با لایه‌هایی عمیق از تاریخ، که قلب آن در بافت تاریخی و دولتخانه صفوی می‌تپد؛ خیابان انصاری ـ اگر بدون ملاحظات دقیق تکمیل شود ـ نه تنها به این قلب نفوذ می‌کند، بلکه ممکن است آن را دچار ایست قلبی کند.

خیابانی که از کنار سردر دولتخانه عبور می‌کند، نمی‌تواند صرفاً یک «مسیر دسترسی» تلقی شود؛ اینجا صحبت از حریم میراث است، نه صرفاً حاشیه یک زمین بایر.

بارها کارشناسان میراث فرهنگی، فعالان شهری و حتی بخشی از افکار عمومی هشدار داده‌اند که ادامه این پروژه در شکل کنونی، تعادل میان توسعه و حفاظت را بر هم می‌زند.

در واقع، نوع نگاه به گردشگری است، که باید مورد بازبینی قرار گیرد؛ اگر «زیرساخت» به معنای خیابان و پارکینگ باشد، نتیجه‌اش چیزی نخواهد بود جز ترافیک بیشتر، بی‌هویتی شهری و تخریب آرام اما قطعی میراث.

شهردار در سخنان خود از تجربه سفر به برزیل گفت؛ از بازدید روزانه هزاران نفر از مجسمه‌ای بر فراز کوه؛ اما آیا مقایسه آن تجربه با بافت تاریخی قزوین، منطبق با منطق توسعه بومی است؟! برزیل اگر تندیس مسیح دارد، در کنارش کوه و فضا دارد. قزوین، اما چیزی دارد که کمیاب‌تر است. اصالت تاریخی فشرده‌شده در چند صد متر؛ اصالتی که نمی‌توان با بولدوزر از کنار آن گذشت و به نام گردشگر، نابودش کرد.

بله، قزوین پارکینگ کم دارد و زیرساخت رفاهی ندارد. پس گردشگر هم بیش از چند ساعت در شهر نمی‌ماند. اما راه‌حل این بحران، ادامه پروژه‌ای پرحاشیه در دل بافت تاریخی نیست.

قزوین به جای گسترش خیابان‌ها در دل میراث، نیازمند مدیریت شهری آگاهانه، حمل‌ونقل پاک، ساماندهی گردشگری پیاده‌محور و نگاه مشارکتی با متخصصان حوزه میراث است.

نکته نگران‌کننده‌تر، لحن «تهدیدگونه» شهرداری است؛ اینکه اگر راه باز شود، برایتان پارکینگ هم می‌سازیم! این یعنی تقدم پروژه عمرانی بر ظرفیت فرهنگی. در حالی‌که مسیر درست آن است که ابتدا نظر کارشناسان میراث اخذ، پیامدها ارزیابی و سپس به سراغ هر گونه مداخله رفت.

***

در نهایت، قزوین اگر قرار است مهد گردشگری باشد، باید اول یاد بگیرد چگونه با گذشته‌اش مدارا کند؛ خیابان انصاری نه فقط یک پروژه، که آزمونی است برای سنجش بلوغ مدیریت شهری، آزمونی که نمره‌اش را تاریخ خواهد داد، نه شورا و نه وزارتخانه.

اگرچه از نگاه شهردار، مخالفت با ادامه پروژه خیابان انصاری حاصل «نگاه‌های کوتاه‌نظرانه» است، اما واقعیت این است که اتفاقاً آن‌چه ما خواستار آن هستیم، نگاهی بلندمدت و پایدار به توسعه شهری است؛ نگاهی که به جای عبور از دل تاریخ، راه خود را با حفظ میراث فرهنگی و هویت شهری پیدا می‌کند.

دفاع از بافت تاریخی قزوین نه تعصب است و نه عقب‌ماندگی، بلکه دفاع از آینده‌ای است که قرار نیست با آسفالت و تملک و تخریب ساخته شود….