حتما راهکاری ارائه شده است

دکتر شهرامیار ـ استاد دانشگاه

بخش چهارم

در بخش قبل بیان کردیم که «شیعیان در تعجیل یا تاخیر ظهور موثرند و غیبت خواست اولیه خدای تعالی و ماده امتحانی نیز نبوده و بلکه در اثر غفلت شیعیان نسبت به امام ایجاد شده است.» اشکالی که عده‌ای بدون توجه به پشتوانه محکم این اعتقاد (که در بخش قبل ارائه شد)، مطرح می‌کنند این است که اگر غیبت تقدیر اولیه خدای تعالی نبوده و بلکه تقدیر خدا این بوده که همه مردم از وجود مبارک حجج الهی بهره‌مند شوند؛ خدای تعالی که علم داشت، حق در جایگاه اصلی‌اش قرار نخواهد گرفت، کاری می‌کرد که چنین اتفاقی واقع نشود.

در پاسخ عرض می‌کنیم، چون بحث «اختیار بشر» مطرح بوده و قرار است بشر در این دنیا امتحان بدهد طرح این اشکال اساسا اشتباه است، چرا که در این صورت اصلا لازم نبود خدای تعالی پیامبرانی را نیز برای هدایت بشر بفرستد، چراکه به گواهی قرآن در هر دوره‌ای هیچ پیامبری نیامد مگر اینکه او را به تمسخر گرفتند. تنها قومی که به پیامبرش ایمان آورد، قوم یونس بود. ما معتقد به جبر نیستیم،بلکه معتقدیم بشر بایستی در مقابل هر کدام از این امور مورد امتحان قرار گیرد. همانطوری که در بخش قبل توضیح داده شد؛ خدای تعالی با ولایت امیرالمومنین مردم را مورد امتحان قرار می‌دهد. حال که یقین کردیم شیعیان در تعجیل یا تاخیر ظهور موثرند و غیبت نیز خواست اولیه خدای تعالی نبوده و بلکه در اثر غفلت شیعیان نسبت به امام ایجاد شده، شیعیان وظیفه دارند ببینند که آیا خدای تعالی راهکاری برای برون رفت از غیبت معصومین(ع)، پیش‌بینی کرده است یا نه؟ به تعبیر دیگر وقتی که قرار بود امیرالمومنین در جانشینی بلافصل پیامبر اکرم(ص) قرار بگیرند و در علم خدا بود که اینکار به سرانجام ظاهری نخواهد رسید، آیا خدای تعالی تمهیداتی برای اینکه در چنین شرایطی اصل دین از بین نرود پیش‌بینی کرده است؟ در پاسخ به این سوال لازم است اشاره کنیم پروردگار عالم برای از بین نرفتن اصل و اساس دین، در صورتی که مردم با استفاده از اختیار خود نگذارند امیرالمومنین و بقیه معصومین(ع) در جایگاهی که خدای تعالی در نظر گرفته قرا بگیرند به دو علت زیر یک پیش‌بینی‌ای کرده است: اول اینکه خدای رحمان و رحیم که حتی دوست دارد افرادی که به او پشت کرده و کافر شده‌اند به سوی او برگشته و ایمان بیاورند، قطعا نسبت به افرادی که به او ایمان آورده و خود را در مسیری که او خواسته قرار داده‌اند، مهربانی بیشتری دارد. پس بر اساس قاعده لطف و مهربانی خود، قبل از اینکه جامعه به سوی انحراف رفته و خلافت امیرالمومنین غصب شده تا امام در جایگاه الهی خود قرار نگیرد؛ یک راهکاری برای شیعیان از طریق آیات قرآن و روایات معصومین قرار داده تا شیعیان باز با اختیار خود بتوانند این سپر و مانع ایجاد شده را بردارند. بنابراین این جزو اعتقاد ماست که خدا و معصومین یک راهکاری برای شیعیان قرار داده‌اند که اگر همان زمان به آن عمل می‌کردند این توطئه خنثی می‌شد. علت دوم اینکه، غصب خلافت بلافصل امیرالمومنین، مکری نسبت به خواست خدا برای بشر بود و خدا هم در مقابل مکاران مکار است «و مکروا و مکر‌ا… وا… خیر الماکرین». لذا اگر بنا بر مکر و حیله پنهانی باشد اینطور نیست که خدا رو دست بخورد. ما معتقدیم خدای متعال از قبل می‌دانست ولی چون بنا بر اختیار بود در مقابل آنها یک راهکاری قرار داد و اگر شیعیان آن راهکار را بکار می‌بردند کار به اینجا نمی‌رسید. بنابراین نکته کلیدی این است که خدای تعالی و معصومین در قرآن و روایت به دو علت ۱) براساس قاعده لطف الهی و ۲) براساس مکر الهی نسبت به دشمنان، راهکاری برای برون رفت از غیبت بیان فرموده‌اند و این راهکار از همان لحظه اول غصب خلافت و تشکیل سقیفه مطرح بوده است. ما معتقدیم آن مطلبی که به عنوان راهکار، معصومین(ع) بیان فرمودند و به صورت مستند و موثق وجود دارد همان فرمایش حضرت ولی عصر(عج) در توقیع شریفی است که به شیخ مفید در نامه دومشان نوشته‌اند و این راهکار (که در بخش‌های بعد به آن خواهیم پرداخت) آخرین مطلبی است که از معصومین(ع) در اختیار ما قرار گرفته است. قبل از آن هم امام باقر(ع) و امام صادق(ع) و همچنین امیرالمومنین نیز به آن اشاره فرموده بودند.

امام کاظم(ع) و علی‌بن‌موسی‌الرضا(ع) نیز مطالبی در این ارتباط فرموده بودند. همچنین پیغمبر اکرم(ص) در غدیر هم زبانا و هم عملا از همگان الی یوم القیامه بیعت گرفتند. اما متاسفانه یک عده از افرادی که در آنجا حضور داشتند بعد از شهادت پیامبر اکرم(ص) طرف امیرالمومنین نیامدند. امیرالمومنین و فاطمه زهرا(س) هر شب به درب خانه مهاجرین و انصار رفته و عهد و پیمان غدیر را متذکر می‌شدند و آن افراد علی‌رغم اینکه اعلام آمادگی می‌کردند که فردا به مسجد آمده و شهادت می‌دهند، حاضر نمی‌شدند به عهدشان پایبند باشند. به همین دلیل امیرالمومنین بعد از بیست و پنج سال که به خلافت ظاهری رسیدند مردم را در میدان رهبه جمع کرده و متذکر عهد غدیر شدند چون این عهد از اهمیت بالایی برخوردار است. پیامبر اکرم در همین ارتباط در خطبه غدیر مکرر فرمودند، این عهدی است که تا قیامت و نه تا ظهور، پدرها به فرزندان خود برسانند که این عهد و میثاقی است که بر عهده همه ماست. در زیارت آل یاسین امام زمان روحی و ارواحنا فداه نیز به ما یاد می‌دهند که به ایشان عرض کنیم «السلام علیک یا میثاق‌ا… الذی اخذه و وکده». یعنی امام زمان همان عهدی و پیمانی است که از همه گرفته شده و محکم شده است.

ادامه دارد