«بازار قزوین» هزارتوی تاریخ، هنر و زیبایی
- شناسه خبر: 56085
- تاریخ و زمان ارسال: 17 فروردین 1404 ساعت 07:30
- بازدید :
بازار قزوین یکی از دیدنیترین بازارهای تاریخی ایران است که به دلیل معماری خیرهکنندهاش منظرهای چشمنواز از تاریخ و فرهنگ کسب و کار ایرانیان را به ما نشان میدهد.
به گزارش ایرنا، بازار قزوین شامل علاقهبندها، نجارها، بزازها، بلورفروشها، خراطها، پالاندوزها، پوستفروشان، ریسمانسنج، پنبهفروشها، آهنگران، چیتگرها، زرگرها، عطارها، علافها، کهنهفروشها، مسگرها و حلبیسازها بوده که بازارچههای زیبایی مانند بازارچههای آقا، معصوم، استاد علی نجار، باغشاه، حاج ادریس، حاج محمد ابراهیم، حاج محمد رحیم، حاج میرحسن، بازارچه قیصریه، تجارتخانه تومانسیان، حاج محمدحسین جدید و زعفرانیه را نیز شامل میشود.
بازار قزوین یادگار دوره صفویه است که در دوره قاجار توسعه بیشتری یافت و کاروانسراها، سراها و تیمچههایی به آن افزوده شد؛ ضمن اینکه در دوره صفویه و پس از پایتختی قزوین، در طی ۵۰ سال در آن ساختوسازهای بزرگی صورت گرفته که اکنون اثری از آن باقی نمانده است.
گفتنی است میدان نقش جهان اصفهان بر اساس الگوی میدان بازار قزوین ساخته شده و در این میدان اجزای مختلف بازار شکل گرفته است. یکی از بخشهای مهم بازار در آن دوران، کاروانسرای بزرگ عباسی بوده که بعدها تخریب و اکنون جای خود را به مسجدالنبی داده است. ساخت مسجدالنبی میتواند گویای اهمیت و اوج شکوفایی بازار قزوین در دوره قاجار تا آغاز جنگ جهانی اول باشد.
دلیل شهرت بازار قزوین در آن دوران به واسطه تجارتهای بینالمللی بود که بازار قزوین به عنوان قلب اقتصادی در منطقه به شمار میآمد، در واقع، قزوین در مسیر جاده تهران به روسیه و اروپا قرار داشته و اهمیت زیادی در تجارت بینالمللی پیدا کرده بود.
بازار قزوین در طول سالهای حیات خود شاهد تغییرات بسیاری بوده است، به طور مثال مسجد جامع قزوین کاملا از بافت بازار جدا شده و امروزه دیگر ارتباطی بین بازار و مسجد جامع وجود ندارد. بازار قزوین در تاریخ پنجم دیماه سال ۵۶ با شماره ۱۰۲۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
معماری بازار قزوین
بازار قزوین مجموعه زیبا و بزرگی است که با گذشت زمان، بخشهای مختلف آن تکمیل شده و به شکل بازار کنونی درآمده است؛ این بازار مساحتی حدودا ۱۴ هکتار دارد و هر بخش از آن مختص به صنف خاص خود است.
معماری بازار قزوین شباهت زیادی به بازارهای اصفهان و شیراز داشته و بیشتر تزیینات این بازار شامل آجرکاری و کاشیکاری است؛ بخشهایی از آن نیز دارای طاقهای آجری با ارتفاع بلند است که البته معماری قسمتهایی از آن امروزه کمی تخریب شده است.
بخشهای مختلف بازار قزوین
مهمترین قسمتهای بازار قزوین مسجدالنبی، سرای سعدالسلطنه، سرای وزیر، سرای حاج رضا، سرای رضوی، سرای خوشنویسان، تیمچه سرباز، تیمچه سرپوشیده، تیمچه حاج سید کاظم، تیمچه درویش مهدی، تیمچه حاج محمدتقی، سرای شاه، سرای نقدعلی، سرای حاج محمدباقر، سرای دالان دراز، سرای ضراب خانه، سرای نگارالسلطنه، سرای بهشتی، بازار قیصریه، گرمابه سعدیه، گرمابه رضوی و حیاط قهرمانی است.
سراهای بازار قزوین
بازار قیصریه از محلهای معروف تجارت و مکان خاص صنعتگران بوده که از معماری ویژهای مانند ارتفاع زیاد، با طاقهای آجری برخورار است، این بازار چهار درب ورودی داشته که به قسمتهای مختلف بازار وصل میشوند و شامل تیمچه سرباز، تیمچه سرپوشیده؛ سرای وزیر و در درب غربی چهارسوق کوچک است.
سرای سعدالسلطنه نیز که ۲۶ هزار متر مربع وسعت دارد و به دستور سعدالسلطنه، حاکم قزوین، در دوره قاجار ساخته شد و یکی از بزرگترین سراهای ایران به شمار میآید. استادان مهدی چگینی و حسن خنجری، ۲ معمار بزرگ و برجسته ایران، سازنده این بنا هستند.
سرای سعدالسلطنه از قسمتهای مختلفی مانند چهارسوق، راسته، کاروانسرا، سرا، بازار و سایر بخشها تشکیل شده است.
سعدالسلطنه دارای چندین ورودی است که بخشی از آنها به خیابانهای اطراف باز شده و تعدادی دیگر به بخشهای مختلف بازار قزوین متصل است، باارزشترین قسمت این مجموعه، چهارسوق است که از تقاطع قائم ۲ راسته ایجاد و بر بالای آن گنبد بزرگ کاشیکاری قرار گرفته است.
در چهار طرف گنبد، چهار نیم گنبد با رسمیبندی و نورگیر جای دارد که همین امر فضا را بزرگتر نشان میدهند، در اطراف چهارسوق، ۱۶ حجره با ارتفاع یک متری بالاتر از سطح زمین قرار داشته که دارای دربهای چوبی منبتکاری میباشند.
در جنوب غرب این مجموعه، حیاط بارانداز وجود دارد که مکان تخلیه بار شترها در گذشته بوده و به همین دلیل آن را شترخان مینامند. بخش جنوبی حیاط انبار کالا است که شامل فضایی آجری و سرپوشیده با ۱۰۰ ستون زیبا است.
بزرگی این انبار کالا از پیشبینی بسیار عالی سازندگان آن نسبت به تجارت شهر قزوین حکایت دارد، این مجموعه در ۱۱ مرداد سال ۵۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
سرای وزیر مقابل درب شرقی راسته قیصریه قرار دارد، هشتی ورودی آن، دارای حجرههایی با طاقهای کاشیکاری بوده و بر فراز بالای مرکزی ورودی آن، گنبدی آجری قرار دارد که نورگیری به قطر تقریبی یک متر روشنایی آن را تامین میکند.
سرای وزیر دارای حیاطی بزرگی است و دورتادور آن را حجرههایی در ۲ طبقه فراگرفته است، این حجرهها روی سطحی با ارتفاع یک متر از زمین قرار دارند. طرح سرا، چهار ایوانی بوده که اگرچه در ضلع شرقی آن امروزه دیگر ایوانی وجود ندارد.
تمامی حجرهها دارای طاق کناری و بیشتر آنها در طبقه ۲ مجهز به ارسی (نوعی در قدیمی) است که حجرههای آن کاشیکاریها هنرمندانهای با طرحهای اسلیمی، خورشید، اسب، شکار شیر، شکار پرنده و انسانهای بالدار به چشم میخورد.
سرای حاج رضا، این سرا که از سمت شمال به بازارچه وزیر متصل و دارای حیاط بزرگی است که حجرهها و اتاقهای آن در ۲ طبقه و پیرامون حیاط ساخته شدهاند.
ورودی کاروانسرا در سمت غربی آن قرار داشته و با طاقهای زیبایی که در بنای آن به کار رفته، به صورت تیمچهای سرپوشیده به نظر میرسد، طاق حجرهها و طاقنمای ایوان آن دارای قوس جناغی و کاشیکاری در زمینه آجری است که این بنا در گذشته در دست بازرگانان تبریزی و قفقازی بود.
بنای کاروانسرای رضوی بنا بر گزارشهای مختلف، به عصر سلطنت شاه تهماسب صفوی یا عهد سلطنت فتحعلی شاه قاجار باز میگردد.
این سرا به صورت ۲ ایوانی ساخته شده و مجموعه حجرهها در ۲ طبقه، پیرامون حیاط مستطیلی شکل آن قرار گرفته است، ضمن اینکه طاقنمای حجرهها، تزیینات آجرکاری به شیوه حصیری است.
هشتی مرکزی ایوان غربی که با درب بزرگی به بازار بزازها راه داشته است، دارای گنبد آجری با کاشیکاری زیبایی است.
همچنین سرای رضوی در گذشته کاروانسرا بوده و از آن بهعنوان بارانداز کاروانیان و از شترخان آن برای چهارپایان استفاده میشد و این سرا در ۱۱ مرداد سال ۸۴ ثبت ملی شد.
تیمچههای بازار قزوین
بنای ۲ طبقه تیمچه سرباز در شمال قیصریه قرار داشته و دارای سردری قوسیشکل با معماری اصیل ایرانی است، لچکی طاقنمای حجرهها با کاشیهای زرد و صورتی تزیین شده و دارای نقشهایی از شکار، گلوبوته و پرندگان است و دربهای آن دارای ارسیهای چوبی بسیار زیبایی است.
تیمچه سرپوشیده در جنوب قیصریه قرار دارد و دارای سقفی سر پوشیده است. تیمچه سرپوشیه ۲ طبقه داشته و حجرههای آن محل بازرگانان و تاجران قزوین بوده است.
تیمچه حاج سید کاظم در میان بازار، مقابل راسته سراجها، تیمچه سرپوشیدهی کوچکی قرار گرفته که تعدادی از بازرگانان مشهور از جمله «حاج سید کاظم چرمفروش» در آن تجارت میکردند، به همین دلیل امروزه، این تیمچه مرکز چرمفروشی است.
تیمچه رضوی به سرمایه «حاج سیدابوالقاسم رضوی اصفهانی» ساخته شده است، وی تجارتخانه خود را که در سرای سعادت بازار قزوین قرار داشت، به این محل انتقال داده و انحصارا از این تیمچه استفاده میکرد.
تیمچه درویش مهدی در میان چهارسوق بزرگ و حمام جلودار و تیمچه حاج محمدتقی در بازار آهنگرها در حال حاضر بارفروشی است.
