این سفره «احسان» نیست، بدعت در دین است

رئوف پیشدار ـ استاد دانشگاه و روزنامه‌نگار

همکار و دوستم جانباز هشت سال دفاع مقدس شرایط جسمی مناسبی ندارد. خانه و زندگی را در تهران فروخت و به روستایی در شمال کشور رفت تا شاید بتواند نفس بکشد! دوست من یک زندگی خیلی خیلی معمولی داشت، چرا این را گفتم! در ادامه می‌خوانید:

تقدیر و مشیت الهی بر این تعلق گرفت دوست من که هنوز در شمال آرامشی نیافته و اسباب و اثاثیه باقی مانده از فروش بیشتر آن‌ها در تهران را در منزل نو نچیده بود، پسر جوانش در یک حادثه رانندگی به رحمت خدا برود.

مساله از این جا شروع شد: به محض از دنیا رفتن این جوان، اهالی دِه به خانه دوست من سرازیر شدند، بیچاره خانم دوستم و مادر سیاه‌پوش جوان از دنیا رفته و عزادار، حالا باید از این جمعیت پذیرایی هم بکند، آن‌هم نه با آب و چایی! که نهار و شام و همه هم تا نیمه شب در خانه مرحوم!

از به رحمت خدا رفتن آن جوان یک هفته‌ای است که می‌گذرد و هر روز هم سفره نهار و شام تا چهلم به رسم روستا باید پهن باشد که بیایند و بخورند و بروند که «روح جوان تازه در گذشته شاد» شود.

این وضعیت متاسفانه محدود به آن روستا در شمال نیست و حالت عمومی پیدا کرده است. این هزینه‌ها به حدی کمرشکن شده که خودش مصیبتی دیگری است و از چند جا پرسیدم، جمع و جور و دست‌کم در تهران ۱۰۰ میلیون تومان خرج برمی‌دارد.

مداحان کنار قبور که همه‌ی تلاششان گریاندن خانواده متوفی است! این تنور را بیشتر گرم می‌کنند و اینکه: سفره احسان است و ثوابش به روح نازنین مرحوم می‌رسد.

مراجع دینی تشیع و اهل سنت با نگاه به سیره اهل‌بیت (ع) عموما غذا خوردن در منزل فرد متوفی را مکروه می‌دانند و حکم داده‌اند که بدعت است.

در منابع دینی روایت شده است که امام صادق (ع) در مجلس گروهی عزادار وارد شده و خطاب به آنان فرمودند: پروردگار، مصیبت وارد شده بر شما را جبران فرموده، به جبران صبر و تحمل‌تان پاداش خوبی به شما داده و شخص متوفی را نیز در سایه رحمت خویش قرار دهد. سپس از مجلس خارج شدند.

این روایت و روایات عدیده گواه است و نشان می‌دهد که باید مراسم عزاداری ساده برگزار گردد و آشنایان و دوستان به ابراز همدردی بسنده کنند و اگر به دلایلی چون برگرداندن آرامش روحی آنها، تصمیم به حضور بیشتر در کنار آنان دارند، نباید به خانواده مصیبت دیده این اجازه را بدهند که برای پذیرایی از آنها دچار تکلف و سختی شوند، بلکه باید تلاش کنند که حتی دغدغه خورد و خوراک خویش را نیز نداشته باشند!

امام صادق (ع) می‌فرماید: «غذا خوردن نزد مصیبت‌دیدگان از رفتار و کردار زمان جاهلیت است و سنت اسلامی آن است که غذای آنان از سوی دیگران فراهم شود، همان‌گونه که پیامبر خدا (ص) در مورد جعفربن‌ابی‌طالب (ع) چنین رفتاری را در پیش گرفت.»

در توضیح‌المسائل مراجع عظام نیز چنین آمده: بعد از دفن مستحب است صاحبان عزا را سر سلامتى دهند ولى اگر مدتى گذشته است که به واسطه سر سلامتى دادن مصیبت یادشان مى‏آید، ترک آن بهتر است و نیز مستحب است تا سه روز براى اهل خانه میّت غذا بفرستند و غذا خوردن نزد آنان و در منزلشان مکروه است.

امام باقر (ع) نیز فرمود: سزاوار است همسایگان صاحب عزا به مدت سه روز برای صاحبان عزا طعام درست کنند.

البته گرفتن مجلس ترحیم و خواندن فاتحه بدون پذیرایی‌های مفصل خوب است، تا ثواب فاتحه و قرائت قرآن به میت واصل شود.

در روایات اسلامی آمده که پیامبر فرمود: زمین برای انسان با ایمان، چهل روز گریه می‌کند، امام صادق(ع) فرمود: آسمان چهل روز بر امام حسین(ع) گریست.

همچنین آن حضرت فرمود: هرگاه مؤمنى از دنیا برود و چهل نفر از مومنان بر جنازه او حضور یافته و بگویند: «اللّهمّ إنّا لا نعلم منه إلّا خیرا و انت اعلم به منّا» (یعنى: بار خدایا! ما جز خیر و خوبى چیزى از او نمی‌دانیم و تو نسبت به او از ما داناتر هستى) خداوند می‌فرماید: من گواهی‌هاى شما را بر خوبى او پذیرفتم و او را در مورد آنچه که خود می‌دانم و شما از آن بی‌خبرید، آمرزیدم.

در صورت تمایل به مطالعه بیشتر در این خصوص و آشنایی با منابع و مأخذهای این نوشتار منابع زیر معرفی می‌شود:

1ـ وسائل الشیعه، حر عاملی، تحقیق و تصحیح و تذییل: الشیخ عبدالرحیم الربانی الشیرازی، چاپ: پنجم، ۱۴۰۳ ـ ۱۹۸۳ م، دار إحیاء التراث العربی ـ بیروت، ج۲، ص ۸۸۹، حدیث ۵. ـ ۲. همان، حدیث۶. مقرم، مقتل الحسین(ع)، ص ۳۶۵ ـ  همان، ص ۳۶۴ ـ ۵ من لا یحضره الفقیه ـ ترجمه غفارى، نشر صدوق‏، تهران‏، ۱۳۶۷ ش‏، نوبت چاپ: اول، ج‏۱، ص ۲۳۵. ۶ـ سفینه البحار، شیخ عباس قمی، دارالاسوه، چاپ دوم، ۱۴۲۲، ج۳، ص۲۸۶. ۷. همان. ص۲۸۴.