یک سال با دولت پزشکیان؛ کارنامه، چالشها و چشمانداز آینده
- شناسه خبر: 72741
- تاریخ و زمان ارسال: 5 آذر 1404 ساعت 07:30
- بازدید :
مقدمه
«ارزیابی عملکرد یک ساله دولت آقای پزشکیان مستلزم بررسی معیارهای متعددی از جمله وضعیت اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، حکمرانی داخلی و سیاست خارجی در مقایسه با زمان تحویل دولت است.
از منظر اقتصادی، چالشهایی چون تورم بالا، رشد اقتصادی نزدیک به صفر، وضعیت نامناسب اشتغال و بازارهای مالی همچنان پابرجا هستند. در حوزه اجتماعی و فرهنگی، توجه بیشتر به سلامت و بهبود نسبی فضای دانشگاه و مطبوعات مشاهده میشود، هرچند با ایدهآل فاصله وجود دارد.
در حکمرانی داخلی، ناهماهنگیهایی در کابینه و ضعف در مبارزه عملی با فساد به چشم میخورد. در سیاست خارجی، افزایش تعاملات منطقهای با وجود چالشهای بینالمللی صورت گرفته است.
شعارها و وعدههای انتخاباتی مانند: استفاده از نخبگان، زنان، جوانان و اقلیتها در مدیریتها تا حدودی عملیاتی شده، اما در مواردی مانند رفع فیلترینگ، نتایج رضایتبخش نبوده است.
شرایط دشوار تحویل دولت، ترورها و ناترازیهای انرژی از جمله عواملی بودند که بر عملکرد دولت تأثیر گذاشتند. با وجود این چالشها و محدودیتها، دولت آقای پزشکیان در حوزههایی که اختیار تام داشته، موفقیتهایی کسب کرده است. با این حال، در مجموع میتوان نمره «قابل قبول البته» نه «عالی» به عملکرد دولت داد و در مقایسه با سناریوی روی کار آمدن رقبای ایشان، عملکرد دولت فعلی، زمینه را برای بهبود نسبی شرایط فراهم کرده است.»
اینها تاکیدات «دکتر فرهاد درویشی» استاد بازنشسته علوم سیاسی دانشگاه، عضو شورای مرکزی انجمن اسلامی مدرسین و سخنگوی ستاد انتخاباتی دکتر پزشکیان در استان قروین، در گفتوگو با ولایت و با رویکرد ارزیابی یک ساله عملکرد دولت آقای دکتر پزشکیان بود.
n اگر بخواهیم یک ارزیابی عالمانه و منصفانه از عملکرد دولت داشته باشیم، از کجا باید شروع کنیم؟ چه معیارها و شاخصهایی را باید در نظر بگیریم؟
برای یک ارزیابی علمی، ما باید عملکرد دولت را از چند زاویه بسنجیم. یک معیار مهم، مقایسه با شرایطی است که دولت سیزدهم، یک سال پیش و در آن شرایط، کشور را تحویل گرفت. باید ببینیم در حوزههای مختلف اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، همچنین در شاخصهای حکمرانی داخلی و سیاست خارجی، وضعیت ایران در آن زمان چگونه بود و حالا پس از یک سال، چه تغییراتی کرده است.
n اگر بخواهیم کمی جزئیتر شویم، در هر کدام از این حوزهها، چه شاخصهای کلیدی را برای ارزیابی مطرح میکنید؟
از نظر اقتصادی، شاخصهایی مانند تورم و کنترل قیمتها، رشد اقتصادی، وضعیت اشتغال و بیکاری، البته وضعیت بازارهای مالی و بودجه و کسری مالی، بسیار حائز اهمیت هستند. در حوزه اجتماعی و فرهنگی، بایست به وضعیت آموزش و سلامت، میزان عدالت اجتماعی، آزادیهای مدنی و فرهنگی، بحث مطبوعات و فضای دانشگاهی توجه کنیم.
برای حکمرانی و سیاست داخلی، انسجام و کارآمدی دولت، مبارزه با فساد از شاخصهای مهم به شمار میروند. در سیاست خارجی و امنیت ملی، جایگاه ایران در نظام بینالملل، میزان تعاملات با کشورهای منطقه و جهان و وضعیت امنیت ملی را بایست مورد بررسی قرار دهیم.
n اگر بخواهیم کمی وارد مصادیق شویم، طی این یک سال گذشته، دولت آقای پزشکیان در این حوزهها چه کارنامهای داشته است؟
برای پاسخ به این سوال، نیاز به آمار و ارقام است که در این مجال محدود ممکن نیست؛ اما در یک کلیت در حوزه اقتصادی، متاسفانه باید بگوییم شرایط آنچنان مناسب نیست و کماکان چالشهای سالهای گذشته پابرجا میباشد. تورم همچنین رو به افزایش است؛ رشد اقتصادی اگر نگوییم منفی، مثبت نیست به صفر نزدیک است، وضعیت اشتغال و بیکاری چنگی به دل نمیزند، و بازارهای سرمایه و ارز نیز در وضعیت مطلوبی قرار ندارند.
اما از آنجایی که خود آقای دکتر پزشکیان یک پزشک هستند، میتوانیم بگوییم در دولت چهاردهم توجه بیشتری به حوزه سلامت شده و وضعیت سلامت کمی بهتر است. همچنین، در زمینه اجتماعی و فرهنگی، در دانشگاهها فضای بازتری حاکم است و در سطح مطبوعات نیز آزادیهای بیشتری به چشم میخورد که تا حدی امیدوارکننده است.
در سیاست خارجی، تعاملات با همسایگان افزایش یافته، اما به دلیل مسائل هستهای، جنگ اخیر با اسرائیل و تحولات دو سال گذشته پس از هفت اکتبر، شرایط بینالمللی ایران همچنان دشوار است.
در نهایت، در حکمرانی و سیاست داخلی، به دلیل عمل به شعار «وفاق»، ما شاهد نوعی ناهماهنگی در کابینه هستیم. برخی وزرا ممکن است اعتقادی به رویکردهای کلان آقای پزشکیان نداشته باشند. در حوزه مبارزه با فساد نیز، بیشتر شاهد «افشاگری» هستیم و یک سیاست مجدانه و برنامهریزیشده علیه فساد و شفافسازی مالی را ندیدهایم. آقای رئیس جمهور هم اخیراً به وجود نهادها و موسساتی اشاره کردند که مشخص نیست بودجههای دریافتی را صرف چه میکنند؛ اما تاکنون هم اقدام قاطعی در این زمینه نداشتهاند.
n اشاره کردید که پرونده هستهای و برخی مباحث کلان سیاست خارجی در دست دولت نیست. این موضوع چقدر بر عملکرد دولت در این حوزه تاثیر میگذارد؟
این نکته بسیار مهمی است. در زمینه پرونده هستهای یا مباحث کلان سیاست خارجی، دولت بیشتر مجری سیاستهایی است که در سطحی فراتر از دولت، تصمیمگیری میشوند. دولت ممکن است در تاکتیکها یا انتخاب وزیر خارجه نقش داشته باشد؛ اما در راهبردها، سیاستهای امنیتی، نظامی و خارجی تعیینکنندگان اصلی در سطحی بالاتر قرار دارند.
n علاوه بر این شاخصها، معیار دیگری که برای سنجش عملکرد دولت میتوان در نظر گرفت؛ «وعدهها و شعارهای انتخاباتی» آقای پزشکیان است. در این زمینه، ارزیابی شما چیست؟
این یک معیار بسیار مهم است. آقای پزشکیان شعارهایی مانند: «گفتوگو با نخبگان و استفاده از متخصصان»، «جلب مشارکت اقوام و اقلیتها»، «افزایش سهم زنان و جوانان در مدیریتهای کلیدی»، «عدالت اجتماعی و رفع تبعیض» و «رفع فیلترینگ» را مطرح کردند. در این یک سال، در برخی زمینهها موفقیتهایی نیز کسب شده است؛ برای مثال شاهد استفاده از زنان، جوانان و اقلیتهای قومی و مذهبی در برخی مناصب بودهایم، گرچه با وضعیت مطلوب فاصله زیادی داریم. در زمینه فیلترینگ هم برای برخی پلتفرمها گشایشهایی حاصل شد؛ اما هنوز شاهد فیلتر بودن برخی پلتفرمهای دیگر هستیم و به نظر میرسد، آقای دکتر پزشکیان با وجود وعدهها و ریاست شورای عالی فضای مجازی، هنوز نتوانستهاند به طور کامل به این وعدهها عمل کنند.
در زمینه عدالت اجتماعی نیز به دلیل ناترازیهای کلان کشور که میراث چند دهه گذشته است در این یکسال، توفیقات چشمگیری نداشتهایم.
n البته نباید از شرایط کشور هنگام تحویل دولت و اتفاقات ناخواسته یک ساله اخیر نیز غافل شد. ترور اسماعیل هنیه، تجاوز اسرائیل به ایران و ناترازیهای آب و برق و گاز، چقدر بر عملکرد دولت تأثیرگذار بودند؟
اینها عوامل بسیار مهمی هستند که نمیتوان از آنها چشمپوشی کرد. آقای پزشکیان دولت چهاردهم را در شرایطی تحویل گرفت که فردای مراسم تحلیف، شاهد ترور اسماعیل هنیه و سپس تجاوز اسرائیل به ایران بودیم. در کنار اینها، ناترازیهای انرژی آب، برق، گاز که محصول سیاستهای غلط و عدم سرمایهگذاری در چند دهه گذشته است و در این دوره و همزمان با اوجگیری تحریمها و فشارهای بینالمللی، گریبانگیر دولت چهاردهم شد. این مسائل، به طور طبیعی بر عملکرد و برنامههای دولت تاثیر منفی گذاشت.
n با این اوصاف، اگر بخواهید یک جمعبندی کلی از عملکرد یک ساله دولت آقای پزشکیان ارائه دهید، چه نمرهای به آن میدهید؟
در مجموع، میتوانم بگویم که دولت در برخی زمینهها که کاملاً در حیطه اختیار خودش بوده، مانند چینش کابینه، انتصاب مدیران و سیاستهای داخلی، موفقیتهایی داشته است، گرچه با شرایط ایدهآل فاصله زیادی داریم؛ اما در حوزههایی که خارج از اراده دولت بوده، همانند: سیاست خارجی، اقتصاد کلان که تحت تاثیر ساختار رانتزا و تحریمها میباشد؛ مسائل هستهای و امنیتی، و سیاستهای کلان رسانهای و فرهنگی، با وجود تلاشهای دولت، به دلیل وجود ارادههایی فراتر از دولت، گشایشهای قابل توجهی ایجاد نشده است.
با در نظر گرفتن میزان اختیارات، منابع و مقدورات دولت، همچنین شرایط ناخواستهای که ایران در سطح منطقهای و بینالمللی با آن مواجه بوده است، میتوان «نمره قابل قبولی» به این دولت داد؛ اما قطعا نمیتوان گفت «خیلی خوب» یا «عالی» بوده است.
n به نظر شما، اگر رقیب ایشان در انتخابات ریاست جمهوری روی کار میآمد، شرایط چگونه بود؟
این نکته بسیار حائز اهمیت است. باید یادآور شد که این ارزیابی، به هیچ وجه نافی زحمات و تلاشهای دولت و کارگزاران نیست؛ اما اگر در انتخابات گذشته، رقیب ایشان روی کار میآمد به نظر من شرایط سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی کشور ما قطعاً نامساعدتر و بغرنجتر از وضعیت کنونی بود. حداقل میتوانیم بگوییم دولت فعلی در مسیر برطرف کردن نارساییهایی همچون: بحث فیلترینگ یا سبک زندگی مردم، تلاش میکند. تصور کنید؛ دولتی روی کار میآمد که فیلترینگ را وضعیت آرمانی خود میدانست، از سبک زندگی آمرانه دفاع میکرد و مخالف تکثر و شنیدن صداهای مختلف بود؛ در آن صورت شرایط به مراتب وخیمتر میشد. از این نظر، باید شاکر باشیم که مردم با رأی خود به آقای دکتر پزشکیان، توانستند تا اندازهای به بهبود شرایط کلان کشور کمک کنند.
