قرارداد حقالعملکاری
- شناسه خبر: 67226
- تاریخ و زمان ارسال: 31 شهریور 1404 ساعت 07:30
- بازدید :
محمد طاهری ـ کارشناس ارشد حقوق دانشگاه تهران ـ متخصص حقوق قراردادها و شرکتها
تصور کنید باغداری در یک روستای دورافتاده هستید که بهترین محصولات را دارید اما در شهرهای بزرگ مشتری نداشته و از قوانین و مهارتهای فروش اطلاعی ندارید و یا بازرگانی هستید که قصد واردات یا صادرات کالایی را دارد اما فرایند گمرک و ترخیص کالا برایش مبهم و گیجکننده است. راه حل این معضلات در چیست؟ پاسخ در یک مفهوم کهن، دیرینه و ناشناخته تجاری به نام «حقالعملکاری (کمیسیون)» است. حقالعمل کاری یکی از نهادهای قدیمی واسطهگری در قانون تجارت است. اما حقالعملکاری چیست؟ به چه شخصی حقالعملکار میگوییم؟ احکام حقالعملکاری تابع کدام قوانین است؟ قراردادهای حقالعملکاری در چه حوزههایی استفاده میشود؟ یک قرارداد حقالعملکاری شامل چه طرفینی است؟ این یادداشت به سراغ حقالعملکاری به عنوان یک نهاد متصلکننده عرضه و تقاضا در بازار رفته و با واکاوی ابعاد قانونی و کاربردی این نهاد تجاری، به بررسی تکالیف، حقوق و چرایی ضرورت وجود حقالعملکاران در اقتصاد میپردازد.
برای یافتن پاسخ این سوالات و تمام نکات قانونی مربوط به قرارداد حقالعملکاری این مطلب را تا انتها مطالعه کنید.
مفهوم حقالعملکاری:
حقالعملکار کسی است که به اسم خود ولی به حساب دیگری (آمر) معاملاتی کرده و در مقابل، حقالعملی دریافت میکند. سادهترین نمونه از وجود حقالعملکاری در جامعه میدانهای میوه و ترهبار است؛ اگر به میدانهای میوه و ترهبار رفته باشید حتما حجرههایی را دیدهاید که در سردر خود از واژه حقالعملکار استفاده کردهاند؛ مانند حقالعملکاری ایزدی و برادران. در واقع اینان محصولات کشاورزان و باغداران را گرفته و به نام خود، آن محصولات را میفروشند و پول به دست آمده از فروش محصولات را به کشاورزان و باغداران داده و فقط هزینه حقالعملکاری خود را طبق نرخ تعیین شده در قرارداد حقالعملکاری از پول حاصل از فروش محصولات بر میدارند. این مفهوم حقالعملکار و حقالعملکاری است.
اما چرا برخی برای فروش محصولات خود از حقالعملکاران استفاده میکنند و حاضرند که مقداری از پول فروش محصولات خود را به حقالعملکار بدهند تا او این کار را برای آنان انجام دهد؟
حقالعملکاری در واقع یک نوع شیوه واسطهگری در معاملات است و به قدری اهمیت داشته که قانونگذار در باب هفتم قانون تجارت مقررات ویژهای را برای آن وضع کرده است. انجام یک امر توسط متخصص سریعتر، کمخطاتر و دارای کارایی بالاتری است و به همین دلیل در واقع آمر از تخصص، مجوزها و روابط حقالعملکار برای فروش محصولات خود استفاده میکند. همچنین موارد زیادی نیز وجود دارد که آمران علاقهای به افشای نام خود در معاملات ندارند. بنابر مراتب فوق به حقالعملکار مراجعه میشود تا از تخصص و مهارت او در فروش استفاده کرد.
سایر حوزههای تخصصی که از قراردادهای حقالعملکاری استفاده میشود عبارت هستند از گمرک و بازرگانی خارجی در زمینه واردات و صادرات که شایعترین حوزه استفاده از حقالعملکاری است، خرید و فروش املاک و مستغلات، بازار سرمایه و بورس، حمل و نقل لجستیک، صنعت بیمه، صنایع تولیدی و پخش و حوزه خدمات و مشاوره.
حقوق و تکالیف قانونی حقالعملکار در قراردادهای حقالعملکاری
* حقالعملکار باید آمر را از جریان اقدامات خود مستحضر سازد. مخصوصا در مورد انجام ماموریت این نکته را فورا به آمر اطلاع دهد.
* حقالعملکار مکلف به بیمه کردن اموالی که موضوع معامله است نیست مگر آنکه آمر دستور داده باشد.
* حقالعملکار به عنوان نماینده تخصصی آمر در پیش کالا حضور دارد و ممکن است که آمر کیلومترها با کالا فاصله داشته باشد. بنابراین طبق قانون تجارت اگر کالایی که برای فروش نزد حقالعملکار ارسال شده دارای عیوب ظاهری باشد، مثلا بستهبندی آن پاره شده یا شکسته باشد یا خیس باشد و غیره، حقالعملکار مکلف است اقدامات زیر را انجام دهد:
اولا باید میزان خسارت وارده را به طور رسمی و با جلب نظر کارشناس تعیین و ثبت کند تا دقیقا مشخص شود که خسارت وارده توسط متصدی بوده یا غفلت حقالعملکار. دوما او باید به نحوی رفتار کند تا تمامی حقوق لازم برای شکایت و گرفتن خسارت از متصدی حفظ شود؛ سوما باید از کالا در برابر آسیب بیشتر محافظت کرده و مثلا آن را به یک انبار منتقل کند. در نهایت آمر را از تمامی این اقدامات باخبر سازد. در غیر این صورت حقالعملکار مسئول خسارات وارده خواهد بود.
* اگر کالایی که برای فروش نزد حقالعملکار ارسال شده است در معرض تضییع و خرابی باشد، حقالعملکار میتواند در صورتی که منافع آمر ایجاب میکند با اطلاع دادستان محلی که کالا در آنجا است اقدام به فروش آن کند.
* اگر حقالعملکار مال التجاره را به کمتر از حداقل قیمتی که آمر معین کرده بفروشد، معامله انجام شده صحیح و معتبر است ولی حقالعملکار مسئول تفاوت قیمت در برابر آمر خواهد بود مگر آن که اثبات نماید قصد جلوگیری از ورود ضرر بیشتر به آمر را داشته و امکان تحصیل اجازه از آمر در آن لحظه ممکن نبوده است و اگر چنانچه حقالعملکار کالا را به بیشتر از قیمت تعیینی آمر بفروشد، معامله صحیح و معتبر بوده و مکلف است تفاوت قیمت را به حساب آمر واریز کند و هیچ حقی نسبت به آن نخواهد داشت.
* اگر حقالعملکار بدون رضایت آمر کالایی را به نسیه یا اقساط بفروشد، مسئول خسارات وارده به آن خواهد بود مگر آنکه عرف تجارتی محل اقتضا کند که فروش به صورت نسیه یا اقساط باشد.
* حقالعملکار در برابر آمر مسئول پرداخت وجه و اجرای تعهدات خریدار نیست؛ مگر در سه مورد: 1ـ مجاز به معامله به اعتبار نام طرف مقابل نبوده و این کار را کرده باشد؛ مانند این که خریدار کالا از بازاریان یا بازرگانان به نام و مشهور منطقه باشد. 2ـ شخصا از خریدار ضمانت کرده باشد. 3ـ عرف تجارتی محل اقتضا کند. در این سه مورد حقالعملکار در برابر آمر مسئول است.
اصل و منفعت مخارجی که حقالعملکار کرده و برای انجام معامله و به نفع آمر ضروری بوده باید به او داده شود؛ به بیان سادهتر حقالعملکار مستحق دریافت مخارجی است که برای انجام معامله ضروری بوده باشد. همچنین حقالعملکار این حق را دارد که مخارج انبارداری و حمل و نقل را نیز به حساب آمر واگذار کند.
* حقالعملکار زمانی حق مطالبه و دریافت حق العمل خود را داردکه معامله اجرا شده باشد و چنانچه عدم اجرای معامله به علت فعل حقالعملکار باشد، وی مستحق دریافت حقالعمل نیست.
* حقالعملکار در مقابل آمر برای وصول مطالبات خود نسبت به اموالی که موضوع معامله بوده و یا نسبت به پولی که به دست آمده، میتواند آنها را در نزد خود نگه دارد تا زمانی که آمر حقالعمل او را پرداخت نماید.
* اگر کالایی که نزد حقالعملکار است به فروش نرود و یا آمر از تصمیم خود برای فروش منصرف شود و این کالا برای مدت زیادی نزد حقالعملکار بماند، حقالعملکار میتواند برای رهایی از مسئولیت نگهداری، آن کالا را از طریق مزایده و با اطلاع دادستان محل بفروشد. در این صورت حقالعملکار مکلف است قبلا این موضوع را به اطلاع آمر یا نماینده او طی یک اخطاریه برساند. بهترین اقدام در این خصوص ارسال اظهارنامه از طریق دفتر خدمات قضایی است. یک استثنا در این خصوص وجود دارد و آن زمانی است کالا در معرض خرابی و فساد سریع باشد مانند میوه یا گوشت یا مواد غذایی که ممکن است زود خراب شوند. به زبان سادهتر قانون تجارت این حق را به حقالعملکار داده است تا اگر کالایی بدون دلیل موجه نزدش مانده و باعث زحمت شده است، با رعایت مراتب قانونی فوق اقدام به فروش آن کند.
آیا حقالعملکار میتواند معامله را برای خود انجام دهد؟ به بیان دیگر آیا خود میتواند خریدار و به طور کلی طرف معامله آمر واقع شود؟
طبق قانون تجارت، چنانچه مورد معامله مظنه بازاری یا بورسی داشته باشد، حقالعملکار میتواند چیزی را که به مامور به خرید آن بوده است شخصا به عنوان فروشنده به آمر تسلیم کند و یا چیزی را که مامور به فروش آن بوده شخصا به عنوان خریدار عمل کند مگر آنکه آمر دستور مخالفی داشته باشد. در این صورت حقالعملکار مکلف است قیمت روز کالا را به آمر پرداخت کند و حق خواهد داشت که حقالعمل و مخارج عادی خود را نیز دریافت کند. همچنین در موردی که مورد معامله مظنه بازاری یا بورسی داشته و حقالعملکار انجام معامله را به آمر بدون تعیین طرف معامله اطلاع دهد، خود طرف معامله محسوب خواهد شد.
* در قرارداد حقالعملکاری هر یک از طرفین میتوانند به صورت یکطرفه قرارداد را فسخ کنند مگر آنکه در این خصوص شرط خلاف شده باشد. در این فرض چنانچه قبل از ارسال خبر انجام معامله به آمر (یعنی قبل از اطلاع دادن انجام معامله به آمر که از تکالیف حقالعملکار است)، حقالعملکار از این رجوع اطلاع یابد، دیگر نمیتواند شخصا خریدار یا فروشنده واقع شود.
نکات کلیدی در تنظیم قراردادهای حقالعملکاری:
نکات مهم در تنظیم قراردادهای حقالعملکاری به شرح زیر است:
1ـ مشخصات دقیق طرفین و بررسی اهلیت قانونی هر یک از طرفین در خصوص انعقاد قرارداد.
در خصوص معامله با شرکتهای تجاری توجه شود که قبل از امضای قرارداد حتما و حتما اساسنامه شرکت و موضوع فعالیت آن و مدیران صاحب امضای مجاز باید بررسی شود.
2ـ موضوع قرارداد باید دقیقا ذکر شود؛ نوع دقیق عمل یا معامله، وصف دقیق کالا یا خدمت، حدود اختیارات طرفین باید بیان شود.
3ـ شرایط مالی و نحوه پرداخت؛ مبلغ حقالعملی، هزینههای جانبی و زمان و نحوه پرداخت باید قید شود.
4ـ تعهدات و مسئولیتهای حقالعملکار باید با توجه به مراتب بالا بیان شود.
5ـ شرایط فسخ قرارداد با توافق طرفین.
6ـ تعیین قانون حاکم بر قرارداد در صورت بروز حل اختلاف؛ مشخص شود که در صورت بروز اختلاف بین طرفین دادگاه کدام محل صلاحیت رسیدگی به اختلاف را داشته باشد.
برای دریافت نمونه قرارداد تخصصی حقالعملکاری و دریافت نکات حقوقی کاربردی در خصوص حقوق قرارداد ها و قانون تجارت به آیدی نویسنده در تلگرام به نشانی زیر پیام دهید: @Mtaheri_law
