«مشاوره» کلید درهای آرامش کودکان و نوجوانان

شبنم رستگار – عضو سازمان روان شناسی و مشاوره کشور

داشتن آگاهی در خصوص نحوه تعامل با کودکان در سنین مختلف یکی از اصولی است که به  خانواده‌ها کمک می‌کند در تربیت فرزندان خود موفق باشند و در آینده با چالش‌های کمتری مواجه شوند. با بالا رفتن سن کودکان، ما شاهد تغییرات رفتاری، هورمونی، احساسی در کودکان و نوجوانان هستیم. در چنین شرایطی آنها نیاز دارند تا تعامل با دیگران، غلبه بر مشکلات و یا بروز دادن احساسات خود را بیاموزند. اگر خانواده یا اطرافیان نتوانند به خوبی این شرایط طبیعی را که اقتضای سن آنهاست برای کودکان و نوجوانان تشریح کنند، باید منتظر شکل‌گیری مشکلات رفتاری یا اجتماعی جدیدتر باشند. بدون شک وقتی موشکافی این دست مسائل با روش‌های علمی و موثر صورت پذیرند و به بچه‌ها آموزش‌های لازم ارائه شوند، شاهد تاثیرات مثبت بر سلامت روان و در مجموع زندگی کودک و نوجوان خواهیم بود.

اما نکته اینجاست که بسیاری از خانواده‌ها در آموزش مهارت‌های اجتماعی و به عبارتی مشاوره دادن به فرزندان، با مشکل کمبود دانش مواجه هستند و این مطلب کاملاً طبیعی است و حتی اگر والدین پزشک یا سیاستمدار هم باشند، انتظارِ داشتن مهارت مشاوره به کودک، انتظاری غیرمنطقی است!

در ضمن تغییرات نسلی و توسعه فراگیر بسیاری پدیده‌ها نظیر فضای مجازی و … باعث شده است تا شناخت احساسات و دیگر موارد درونی کودک و نوجوان برای پدر و مادر سخت شود. این موضوع سبب می‌شود تا خانواده در تعامل با فرزندان خود دچار چالش شوند و عدم ارتباط مناسب یا حتی عدم توانایی در برقراری ارتباط باعث بروز چالش‌های جدی می‌شود.

اینجاست که نقش و اهمیت مشاور و فرآیند دادن مشاوره به کودکان و نوجوانان اهمیت خاصی پیدا می‌کند.

مشاوران برای کمک به انواع چالش‌ها و موقعیت‌ها اعم از مشکلات خانوادگی، عاطفی، روانی، آموزشی و مواردی نظیر شب ادراری، جویدن ناخن، کشمکش در مدرسه، قلدری کردن یا قلدری دیدن و … آموزش دیده‌اند و قادرند به خانواده‌ها در رفع این مشکلات یاری رسانند.

آنها همچنین قادرند در رابطه با کنترل احساساتی مانند غم، خشم، استرس، نگرانی و چالش‌هایی مثل عزت نفس پایین، بیش‌فعالی، افسردگی، پرخاشگری، توهم و هذیان، وسواس فکری، اختلالات یادگیری، اختلالات اشتهایی و تغذیه‌ای، خودآزاری و سایر  رفتارهای مخرب به کودکان کمک کنند.

شناخت خطرات و آسیب‌های موجود در فضای حقیقی و مجازی و هشدار به خانواده و کودک از دیگر مهارت‌های مشاوران کودک و نوجوان است. نکته دیگر اینکه گاهی اوقات مشکل خود نوجوانان نیست و رفتار مشاهده شده در کودک، ماحصل رفتار اطرافیان یا شیوه برخورد خانواده است که حل چنین تعارضاتی نیز با کمک مشاور کودک آسان است.

نوجوانان با کمک گرفتن از مشاوره می‌توانند مسائل، ترس‌ها و مشکلات خود را بدون ترس یا رودربایستی بازگو کنند. مشاوره نوجوان با بررسی مشکلات نوجوان و ارائه راهکارهای مناسب از این فشارهای روانی می‌کاهد و راه تعامل با محیط اطراف را برای نوجوانان می‌گشاید و افق‌های جدیدی از زندگی را برای این نسل رو به پیشرفت و دنیای بزرگسالی نمایان می‌سازد.

ارائه طرح‌های مشاوره‌ای منحصر به فرد برای هر خانواده، تجزیه و تحلیل مشکلات رفتاری در کنار همکاری خانواده و همه اعضای آن این امکان را فراهم می‌کند تا بهترین نتیجه در بهبود کیفیت رفتار و ایجاد شخصیت اجتماعی در کودکان رقم بخورد. مشاوره،  تنها مربوط به ساختن و ایجاد حس آرامش در دنیای کودکی و نوجوانی نیست و آموزه‌های مشاوران، کودکان را برای انتقال به بزرگسالی آماده می‌سازد و مانع از سردرگمی و پریشانی در مواجهه با موضوعات اجتماعی و پیچیدگی‌های جامعه می‌شود.

در پایان باید اذعان داشت زمانی کودک در یک خانواده احساس امنیت و رضایت می‌کند که ابزارها و روش‌های تربیتی و آموزشی بر مبنای اصول علمی و ثابت شده باشند. پدید آوردن چنین شرایطی در بازه زمانی تربیتی کودکان باعث می‌شود آنها چتر حمایتی خانواده را در همه اوقات و ایام بر سر خود احساس کنند و ماحصل این امنیت و آرامش تربیت فرزندانی شاد، آرام، مسئولیت‌پذیر و خویشتن‌دار است.