عوامل موثر در بروز دیابت و روش‌های پیشگیری از آن


مرضیه قنبری
امروزه یکی از دغدغه‌ها در حوزه سلامت، روند رو به رشد بیماری‌های مزمن است؛ بیماری‌هایی که خود می‌توانند زمینه‌ساز ابتلا به بیماری‌های دیگر باشند و دیابت یکی از این بیماری‌هاست. بیماری‌‌ای که طی سال‌های اخیر تعداد مبتلایان به آن رو به افزایش بوده است. گفته می شود در حال حاضر حدود نه درصد از جمعیت استان قزوین به این بیماری مبتلا هستند. در این خصوص با دکتر "الهه نورمحمدی"، پزشک متخصص داخلی به گفت‌وگو نشسته‌ایم. وی در این گفت‌وگو به طور مختصر از عوامل تاثیر‌گذار در بروز این بیماری و نحوه پیشگیری از آن می‌گوید. آنچه می‌خوانید رهگذری از این گفت‌وگوست...  به عنوان اولین سوال یک توضیح مختصری در خصوص بیماری دیابت می فرمایید؟ وقتی قند خون از اعداد تعیین شده در بدن بالاتر رفته و افزایش پیدا می‌کند، دیابت رخ می‌دهد.  گفته می‌شود این بیماری معمولا به دو نوع تقسیم می‌شود، کمی در خصوص انواع دیابت و چگونگی ایجاد آن توضیح می‌دهید؟ دیابت به طور کلی به دو نوع تیپ یک و تیپ دو تقسیم می‌شود؛ برای درک این دو تیپ لازم است ذکر کنم که هورمونی در بدن از پانکراس (لوزالمعده ) ترشح می‌شود به نام انسولین که قند خون را در بدن تنظیم می‌کند. وقتی در اثر عواملی این هورمون در بدن وجود نداشته و یا از بین می‌رود دیابت تیپ یک اتفاق می‌افتد. وقتی این هورمون در بدن وجود دارد ولی بنا به دلایلی بی‌اثر شده و یا توان کاهش قند خون را ندارد دیابت تیپ دو ایجاد می‌شود که بر اساس همین تعاریف، درمان این دو نیز قاعدتا تفاوت خواهد داشت.  چه عواملی در بروز این بیماری موثر است؟ عوامل مختلفی در بروز بیماری نقش دارد که از آن به عنوان عوامل خطر یاد می‌کنیم. افرادی که عوامل خطر برای ایجاد این بیماری را دارند در معرض این بیماری قرار می‌گیرند. ازجمله این عوامل خطر سابقه فامیلی یا خانوادگی دیابت‌، چاقی، کاهش تحرک، نژاد، سابقه قند حاملگی در زنان، فشار خون بالاتر از 140 به روی 90، تری‌‌گلیسیرید بیشتر از 250 و چربی محافظت‌کننده HDL کمتر از 35، سندرم تخمدان پلی کیستیک و سابقه بیماری قلبی را می‌توان نام برد. این بیماری به شدت تحت تاثیر ژنتیک و محیط است، تفاوت نژادی تاثیر زیادی دارد، در حال حاضر دیابت در نژاد آسیایی به سرعت در حال افزایش است. علاوه بر این مقوله، عوامل محیطی نیز نقش تاثیرگذاری در بروز دیابت دارند. مهم‌ترین عوامل محیطی در بروز دیابت، چاقی و کاهش تحرک است که به خصوص در کشورهای صنعتی تاثیر به سزایی دارد. پس اگر کسی از نظر ژنتیکی مستعد باشد و از طرفی عوامل خطری را که گفتیم را هم داشته باشد با شدت بیشتر و زودتر به دیابت مبتلا می‌شود.  یکی از مهم‌ترین مسائل در بحث بیماری دیابت عوارضی است که این بیماری می‌تواند در پی داشته باشد که گاها نیز در اطرافمان افراد درگیر با عوارض این بیماری را می‌بینیم؛ در خصوص عوارض این بیماری توضیح می‌فرمایید؟ از دیابت به عنوان مادر امراض یاد شده است، این بیماری تمام‌ ارگان‌های بدن را تحت تاثیر قرار می‌دهد، چون قند بالا در جریان خون در همه جای بدن حرکت می‌‌کند و هر ناحیه از بدن را تحت تاثیر قرار می‌دهد ولی به طور کلی عوارض بیماری را به دو دسته تقسیم می‌کنند. عوارض حاد شامل مسمومیت ناشی از قند و حتی کما که معمولا به طور ناگهانی اتفاق می‌افتد و عوارض مزمن هم که خود به سه دسته تقسیم می‌شود. اولین مورد از این عوارض را می‌توان ایجاد درگیری در عروق ریز بدن و در نواحی‌ای چون چشم، کلیه و اعصاب حسی و حرکتی عنوان کرد. دسته دیگر عوارض مزمن، ایجاد درگیری در عروق بزرگ بدن همچون عروق مغزی، قلبی و اندام‌های محیطی را می‌توان یاد کرد و در دسته سوم نیز عوارضی مثل درگیری‌‌هایی که در سیستم گوارشی، ادراری ـ تناسلی، ابتلا به عفونت، آب مروارید، آب سیاه، درگیری‌های مفصلی، پوستی، بیماری‌های دهان و دندان و از دست دادن شنوایی را می‌توان به عنوان بخشی از عوارض مزمن بیماری دیابت برشمرد.  بیماری با چه علائمی ظاهر می‌شود؟ با توجه به انواع دیابت، علایم بیماری نیز متفاوت می‌باشد. در تیپ یک چون انسولین در بدن وجود ندارد به طور ناگهانی قند در بدن بالا می‌رود معمولا با مسمومیت ناشی از قند، تهوع، استفراغ، درد شکمی، تنگی نفس و یا کما ظاهر می‌شود و در تیپ دو دیابت بیمار به تدریج دچار پرنوشی، پرادراری، افزایش اشتها و کاهش وزن می‌شود.  این بیماری چطور قابل تشخیص است؟ با توجه به معیارهای آزمایشگاهی در فرد مشکوک به دیابت که علامت‌دار باشد یعنی پرنوشی، پر ادراری و کاهش وزن توسط قند خون ناشتا، دو ساعت پس از صرف صبحانه و قند خون سه ماهه (HbA1c) تشخیص داده شده و تایید می‌شود.  آیا امکان تشخیص و غربالگری و بیماری‌یابی وجود دارد؟ بله، این بیماری حتی ممکن است ده سال قبل از بروز در بدن باشد ولی بعدا خودش را نشان دهد، با توجه به اهمیت تشخیص زودهنگام و درمان دیابت، تست بیمار یابی برای دیابت تیپ دو توصیه شده است. انجمن دیابت آمریکا توصیه می‌کند آزمایشات بیماریابی برای تمامی افراد بالای 45 سال هر سه سال یکبار و برای تمام افرادی که اضافه وزن داشته و یا عوامل خطر (ریسک فاکتورها) برای ابتلا به دیابت در آنها وجود دارد از سن پایین‌تر انجام شود. غربالگری نیز به وسیله قند ناشتا یا قند سه ماهه (HBA1C) انجام می‌شود.  چطور می‌توان این بیماری را کنترل کرد؟ بعد از تشخیص و اثبات دیابت، درمان باید بلافاصله شروع شود. کنترل بیماری هم به وسیله انسولین و داروهای پایین آورنده قند خون انجام می‌شود که با توجه به نوع دیابت و شرایط هر فرد تصمیم‌گیری نوع دارو یا انسولین متفاوت خواهد بود.  این بیماری دوره درمانی محدودی دارد یا اینکه فرد می‌بایست حتی پس از کنترل بیماری خود، اقدام به مصرف دارو کند؟ درمان دیابت تا آخر عمر می‌باشد و هیچ وقت نباید بیمار سرخود داروهای خود را قطع کند. چون بسیار خطرناک می‌باشد؛ از این رو تاکید می‌شود که حتی با وجود کنترل قند و نرمال شدن آن درمان تا آخر عمر ادامه خواهد داشت.  چه توصیه‌ای به این بیماران دارید؟ توصیه‌ای که می‌توان به بیماران دیابتی داشت این است که بیماران تیپ یک به هیچ عنوان نباید انسولین را حتی یک روز قطع کنند چون در معرض کمای دیابتی قرار می گیرند، در مورد دیابت تیپ دو نیز مهم‌ترین توصیه رعایت رژیم غذایی، تحرک بدنی بالا و مصرف منظم داروها است. توصیه دیگر اینکه بیماران باید معاینه منظم داشته باشند؛ این معاینات شامل کنترل قند در منزل با دستگاه کنترل قند خون که می‌تواند توسط خود بیمار هم انجام شود، انجام تست HbA1c هر سه ماه و در صورت کنترل قند هر شش ماه، معاینه سالانه و یا هر دو سال یکبار چشم‌ها، معاینه پاها یک یا دو بار در سال توسط پزشک و هر روز توسط خود بیمار، انجام آزمایشات مربوط به کلیه‌ها و چربی خون به صورت سالانه، کنترل فشار خون و معاینه قلبی و انجام واکسیناسیون بیماری‌هایی چون آنفلوالانزا، پنوموکوک و ویروس هپاتیت B و در نهایت می‌توان درمان ضد پلاکت بر اساس نظر پزشک معالج را به این بیماران به عنوان توصیه‌های مهم برشمرد.  و به عنوان سوال آخر چه توصیه‌ای به افرادی که مستعد بروز دیابت هستند دارید؟ در افراد مستعد که فاکتور خطر دیابت را دارند و هنوز دیابت نگرفته‌اند مهم ترین توصیه این است که با توجه به اینکه ورزش منظم، کاهش وزن، جلوگیری از چاقی و همچنین رژیم غذایی مناسب در پیشگیری از بروز دیابت موثر است می‌توان با این اقدامات از بروز دیابت پیشگیری کرده و یا حداقل ابتلا به آن را به تاخیر انداخت.

سه شنبه 6 اسفند 1398
05:05:46
 
 
Copyright © 2020 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT