گره‌های کور در تاروپود گلیم قزوین


ولایت از چالش‌های رشد گلیم‌بافی در استان و بازارسازی برای آن گزارش می‌دهد
آرش صالحی: تولید انواع بافته‌‌های داری و زیراندازها در استان قزوین از قدمت و پیشینه‌ای کهن برخوردار است که گلیم یکی از انواع این محصولات بوده و در هر یک از مناطق این استان با ویژگی‌های خاص خود بافته می‌شود. در این میان، گلیم نواحی الموت و ارداق (از توابع شهرستان بوئین‌زهرا) به خاطر داشتن نقوش و رنگ‌‌های ناب، زیبا و اصیل از اهمیت و ارزش هنری بیشتری برخوردارند و هنرمندان بسیاری در این مناطق به تولید و بافتن گلیم اشتغال دارند. با این همه گلیم های سنتی استان قزوین هنوز آن چنان که شایسته آنهاست، شناخته نشده‌اند و با وجود هزینه بالای تولید بازار مشخصی برای عرضه آنها وجود ندارد. انواع گلیم‌های سنتی قزوین یکی از هنرمندان گلیم‌باف با بیان اینکه 2 نوع گلیم ناب و اصیل در استان بافته می‌شود، عنوان کرد: اگر چه در اغلب نواحی و روستاهای استان قزوین گلیم بافی صورت می‌گیرد، اما گلیم های مناطق الموت و ارداق هویت تاریخی و هنری دارند و از نظر طرح و نقش، بسیار زیبا، بدیع و ارزشمند محسوب می‌شوند. فروغ اعظم طهماسبی درباره تفاوت گلیم الموت و ارداق گفت: در حالی که گلیم‌های الموت با طرح‌ها و نقش‌های انتزاعی، گیاهی و هندسی بافته می‌شوند، گلیم‌های ارداقی طرح‌های منحنی شکل و جانوری دارند. همچنین به دلیل مهاجرت کردها در چند قرن پیش به ناحیه ارداق، گلیم‌های این منطقه به گلیم های سنندج شباهت دارند. وی با ذکر اینکه در کل 3 نوع گلیم به نام‌های «چاکدار»، «پوده‌پیچی» و «منحنی» در سطح استان بافته می‌شود، یادآور شد: در مورد گلیم آنچه اهمیت دارد، مرغوبیت است و نه معروفیت. سالیان پیش‌تر، گلیم الموت به علت کیفیت بالایی که داشت، خیلی مشهور بود؛ ولی امروزه می‌بینیم که برخی بافندگان، گلیم‌های چاکدار الموت را با کیفیت نازل و به شکل بازاری تولید می کنند و با این کارشان ارزش این نوع گلیم را پائین آورده‌اند. تفاوت‌های گلیم ارداق و الموت این گلیم‌باف با اشاره به تفاوت‌های گلیم‌ ارداق و الموت، بیان کرد: در واقع گلیم‌های این مناطق به 2 سبک مختلف بافته می‌شوند. سبک گلیم ارداق را منحنی و سبک گلیم الموت را پوده‌پیچی می‌گویند. پوده پیچی به این معناست که پودها هنگام بافت گلیم الموتی به همدیگر اتصال پیدا می‌کنند. همچنین در این سبک، طرح‌ها و نقوش به صورت هندسی دیده می‌شوند. طهماسبی در این باره اضافه کرد:‌ تفاوت مهم گلیم ارداق با الموت وجود نقشه نامتقارن، خطوط و نقوش موج‌مانند و پر از انحنا و اعوجاجی است که در بافت گلیم ارداق است. همین روش بافت نامنظم، بداهه، ذهنی و پیش بینی نشده، سبب شده که کپی کردن آن به راحتی امکان پذیر نباشد. گلیم الموت از آنجایی که نقشه هندسی و منظمی دارد، توسط هر بافنده با مهارتی قابل تقلید است، در حالی که بافتن گلیم به سبک ارداقی در انحصار بافندگان سنتی گلیم قزوین است. احیای گلیم الموت این کارشناس صنایع ‌دستی با یادآوری اینکه طرح احیای گلیم الموت بین سال‌های 1386 تا 1390 توسط معاونت صنایع دستی استان اجرا شد، افزود: پیش از اجرای این طرح، هیچ کدام از گلیم‌های اصیل و سنتی الموت در نمایشگاه‌های صنایع دستی کشور دیده نمی‌شدند. اگر هم گلیمی از منطقه الموت وجود داشت، جنس آن کاموایی بود. طهماسبی با اشاره به اقدامات انجام شده برای احیای گلیم الموت، ادامه داد: در گام اول کوشش کردیم که طرح‌ها و نقوش اصیل گلیم الموت را پیدا کنیم؛ چون بعضی طرح‌ها و نقوش گلیم الموت مانند نقش زیبای «گل الموت» چندین سال بافته نشده بودند و فقط در ذهن بافنده‌های قدیمی و خانم‌های مسن الموتی وجود داشتند. بنابراین از آنها خواستیم که گلیم‌ها را با طراحی خودشان ببافند. وی با ذکر اینکه بعضی نقوش فراموش شده را از روی گلیم‌های قدیمی شناسایی کردیم، گفت: دست یافتن به برخی از رنگ‌ها مانند سرمه‌ای و قرمز تیره که در نقوش اصیل گلیم الموت دیده می‌شوند، بسیار مشکل است. این نوع رنگ‌ها فقط با رنگرزی طبیعی به دست می‌آیند و متاسفانه کسانی که این گونه رنگ‌ها را تولید کنند، امروز وجود ندارند. طهماسبی، رنگرزی طبیعی و گیاهی را بسیار پرهزینه دانست و اضافه کرد: با این حال گلیم‌هایی که به شیوه طبیعی رنگ آمیزی می‌شوند، عمر و دوام بیشتری دارند و رنگ آنها با گذشت زمان جلا و درخشش بیشتری پیدا می‌کند. در حالی که رنگ گلیم‌هایی که به شیوه شیمیایی رنگ می شوند، به مرور زمان کدر و بی‌روح می‌شود. مشکلات گلیم‌بافی در استان دیگر گلیم‌باف قزوینی هم در گفت‌وگو با ولایت، ضمن بیان اینکه بیشتر گلیم‌های تولید استان در روستاهای الموت بافته می‌شوند، گفت: متاسفانه بافت گلیم با پشم دستریس و مواد اولیه طبیعی باعث می‌شود که هزینه تولید آن خیلی زیاد شود و تولید انبوه آن صرفه اقتصادی نداشته باشد. همچنین هزینه نیروی انسانی و دستمزد بافندگان در استان زیاد است. روح‌انگیز مجیدی افزود: در حال حاضر گلیم‌های سنتی قزوین با الیافی که با رنگ‌های شیمیایی رنگ آمیزی شده‌اند، بافته می‌شوند و هیچ متخصصی برای رنگرزی طبیعی گلیم نداریم. همین مشکل سبب شده که کیفیت رنگ گلیم‌های امروز با گلیم‌هایی که در گذشته بافته می‌شد، قابل مقایسه نباشد. وی به حضور گلیم‌های چینی در بازار استان اشاره کرد و ادامه داد: با وجود کیفیت، ارزش هنری و ماندگاری کم گلیم‌های چینی، برخی بازرگانان و تجار اقدام به عرضه آنها در بازار استان می‌کنند و بعضی از افراد هم صرفا به دلیل قیمت پایین این گلیم‌ها را خریداری می‌کنند که ادامه این روند می‌تواند حیات حرفه گلیم‌بافی در قزوین را تهدید کند. بنابراین باید هر چه زودتر جلوی واردات گلیم‌های چینی به کشور گرفته شود و بازار گلیم سنتی هم به ویژه در عرصه صادرات توسعه یابد. مجیدی، ضعف در تبلیغات و اطلاع‌رسانی را از عوامل ناشناخته ماندن گلیم‌های الموت و ارداق دانست و گفت: در حالی که بسیاری از کارشناسان و هنرمندان عرصه صنایع دستی، گلیم ارداق و الموت را از باارزش‌ترین بافته‌های سنتی جهان می‌دانند، متاسفانه صداوسیمای مرکز قزوین تاکنون اقدام خاصی برای معرفی آنها انجام نداده است. الیاف پشمی گلیم در استان تولید نمی‌شود این گلیم‌باف با یادآوری اینکه هیچ‌کدام از کارخانجات نساجی استان قزوین، نخ پشمی مخصوص گلیم‌بافی تولید نمی‌کنند، تصریح کرد: الیافی که در قزوین برای تولید گلیم استفاده می‌شود، از استان‌هایی مانند زنجان، اصفهان و کاشان می‌آیند. مجیدی اضافه کرد: در این میان بعضی از خانواده‌های دامدار روستایی که گوسفند و بز دارند، پشم و موی آنها را می‌تراشند و با طی مراحلی چون ریسندگی، شستشو و رنگرزی به نخ مدنظر برای بافت گلیم دست می‌یابند که البته حجم نخی که به این شکل ساخته می‌شود، در حد استفاده خانگی‌شان است و نمی توان به آنها عنوان کارگاه را اطلاق کرد. وی ادامه داد:‌ کارخانه‌های ریسندگی نخ در قزوین، بیشتر نخ‌های پلاستیکی تولید می‌کنند که به درد بافت فرش ماشینی می‌خورد. در کل دستبافت‌های سنتی مثل گلیم و قالی باید از نخ‌های طبیعی (گیاهی یا حیوانی) تولید شوند و بافتن آنها با استفاده از نخ‌های پلاستیکی، اصالت‌شان را از بین می‌برد. از بافندگان گلیم حمایت نمی‌شود این هنرمند صنایع دستی با بیان اینکه از بافنده‌های گلیم در استان حمایت نمی‌شود، عنوان کرد: طبق قوانین موجود اگر هنرمند گلیم‌باف به جز بافتن، این هنر را آموزش بدهد، بیمه‌اش باطل می شود. ضمن اینکه مجبور است در ماه 4 تخته گلیم ببافد؛ در حالی که هیچ بازار مشخصی برای عرضه این گلیم‌ها وجود ندارد. مجیدی، کمبود فضا برای عرضه آثار گلیم‌بافان قزوینی را از مشکلات دیگر آنها بیان کرد و افزود: متاسفانه سال به سال تعداد و کیفیت نمایشگاه‌های صنایع دستی استان کاهش پیدا می‌کند. همچنین هزینه‌های بالایی که برای اجاره غرفه از هنرمندان دریافت می‌شود، سبب می‌شود که نتوانیم در این نمایشگاه‌ها شرکت کنیم. وی با تاکید بر ضرورت کاسته شدن هزینه‌های تولید گلیم در استان، ادامه داد: اگر می‌خواهیم گلیم الموت و ارداق در سطح کشور و حتی دنیا مطرح و شناخته شود، باید در جهت تولید انبوه این گلیم‌ها حرکت کنیم. بنابراین ضروری است که وام‌ها و تسهیلات بانکی مناسبی به تولیدکنندگان گلیم‌های سنتی استان اختصاص داده شود و از کسانی که این نوع گلیم‌ها را با کیفیت بالایی تولید می‌کنند، حمایت‌های لازم برای فروش محصولاتشان صورت بگیرد. تبدیل آوج به قطب تولید گلیم از سوی دیگر، معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان با اشاره به تاسیس و راه‌اندازی خانه صنایع دستی در روستای گازرخان منطقه الموت، گفت: در این خانه صنایع دستی واحدهای تولید، تعمیر و فروش گلیم الموت ایجاد کرده‌ایم. ضمن اینکه در خانه گازرخان، نحوه بافتن گلیم را به هنرجویان الموتی آموزش می‌دهیم. سیدمیثم حصاری با یادآوری اینکه در این مرکز پشم و مواد اولیه گلیم‌بافی را با قیمت پایین در اختیار گلیم‌بافان قرار می‌دهیم، افزود: همچنین مطابق رایزنی‌هایی که با بخشداران الموت شرقی و غربی داشته‌ایم، قرار شده در روستاهای الموت بازارچه و فروشگاه های دائمی و موقت برای ارائه گلیم‌های این منطقه تاسیس کنیم. وی در پاسخ به این پرسش که معاونت صنایع دستی استان چه تسهیلاتی را در اختیار تولیدکنندگان گلیم قرار می‌دهد، توضیح داد: برای هنرمندان گلیم‌باف در روستاها که در تعداد کم اقدام به بافتن گلیم می‌کنند، تسهیلات بانکی 7، 10 و 15 میلیون تومانی و برای تولیدکنندگان وام‌های 100 میلیون تومانی را در نظر گرفته‌ایم. حصاری به ایجاد کارگاه‌های گلیم‌بافی در شهرستان آوج اشاره کرد و ادامه داد: علاوه بر اینکه قصد داریم این شهرستان را به قطب تولید گلیم در استان تبدیل کنیم، در روستاهای آن کارگاه‌های نخ‌ریسی و رنگرزی سنتی راه‌اندازی کرده‌ایم تا بتوانیم مواد اولیه و الیاف لازم برای بافتن گلیم‌های الموت و ارداق را در داخل استان تولید کنیم. گلیم‌بافی یکی از هنرهای دستی کهن و تاریخی در استان قزوین است که با توجه به هزینه پایین تولید و میزان اشتغال‌زایی مناسب می‌تواند یکی از زمینه‌های تحقق اقتصاد مقاومتی به ویژه در روستاهای دیار مینونشان باشد. مهمترین ظرفیتی که در این حوزه باید به آن توجه شود، ظرفیت بالای این رشته برای به وجود آوردن و توسعه اشتغال خانگی است که هر خانه را می‌تواند به یک واحد تولیدی گلیم سنتی تبدیل کند. البته به شرطی که مسئولان به دنبال رفع مشکلات تولیدکنندگان و هنرمندان شاغل در این عرصه باشند و ضمن رایزنی با مسئولان استان‌های دیگر و سفرای کشورهای همسایه، زمینه عرضه و صادرات این دست‌بافته زیبا را به خارج از استان مهیا کنند.

دوشنبه 7 بهمن 1398
04:52:12
 
 
Copyright © 2020 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT