کودکان نقاشان خوبی هستند


محمدرضا مقدم


مقدمه: آموزش به کودکان یکی از مباحثی است که علی‌رغم حسایت و اهمیت‌هایی که دارد، تا به امروز در کشور ما مغفول مانده است و یا آن طور که باید به آن توجه نشده است. آشنایی کودکان با هنر از همان سنین ابتدایی می‌تواند راهکاری باشد جهت رسیدن به جامعه‌ای فرهنگی و پویا. به همین دلیل در این شماره به گفت‌و‌گو با خانم ناهید رضی‌پور‌ کارشناس هنرهای تجسمی و مدرس نقاشی کودک نشستیم تا شما خوانندگان فرهیخته را از چند و چون آموزش در این حوزه آگاه سازیم.

¢ متولد چه سالی هستید و چه انگیزه‌ای باعث شد به سراغ نقاشی کودک بروید؟

سال 1362 در قزوین متولد شدم. از کودکی به نقاشی علاقه‌مند بودم و از هر فرصتی برای کشیدن نقاشی استفاده می‌کردم. در دوران تحصیل در مدرسه نگاه ویژه و خاصی به زنگ نقاشی و هنر داشتم. به همین دلیل سال 78 ـ 79 به هنرستان الزهرا رفتم و سپس در مقطع کاردانی در دانشگاه تبریز پذیرفته شدم. آشنا شدن با یکی از دوستان که با کانون پرورشی فکری کودکان و نوجوانان همکاری می‌کرد باعث شد که من همزمان با دوره تحصیل در تبریز، آموزش نقاشی به کودکان را نیز تجربه کنم و این تجربه برای من بسیار جالب بود، زیرا در مهد کودکی به آموزش نقاشی پرداختم که هنوز اکثر کودکان نمی‌توانستند به فارسی صحبت کنند.

 رفت و آمد من به کانون انگیزه‌ای شد تا من وارد دنیای کودکان شوم. البته این انگیزه بیشتر به علت وجود کودک درون خودم بود. چرا که کودک درون من نیاز به رشد داشت و من در کنار این کودک رشد و پیشرفت را احساس می‌کردم. دنیای کودکان با صداقت و پاکی تمام تعریف می‌شد و این صداقت و پاکی سرچشمه تمام خوبی‌ها‌ست. من با کودک درونم وارد دنیای کودکان شدم. سال 1387 با کانون پرورشی فکری کودکان و نوجوانان شروع به همکاری کردم. کانون را با عشق دوست داشتم؛ چرا که کودکان و نوجوانان فضای کانون را تعریف می‌کردند. من در کنار آموزش نقاشی ‌طراحی سفال را هم شروع کردم. در ادامه تحصیلاتم توانستم سال 92 از دانشگاه فرهنگ و هنر تهران در مقطع کارشناسی و در رشته‌ی تصویر‌سازی و گرافیک فارغ از تحصیل شوم.

آثار شما در چه سبکی است و از سوابق هنری خودتان بگویید:

‌یک هنرمند در هر دوره‌ای ممکن است سبک‌های مختلفی را تجربه کند. من هم در ابتدا مثل همه هنرمندان رئال را تجربه کردم، ولی بعد به سمت سبک اکسپرسیونیسم رفتم. ورود به دانشگاه، دید و نگرش آدم را به هنر را عوض می‌کند. در دانشگاه بیشتر تکنیک تدریس می‌شود و تمرکز اساتید بیشتر بر روی مقوله تکنیک است تا فرم و عناصر بصری؛ این  امر باعث شد در دوران دانشگاه به سبک اکسپرسیونیسم گرایش پیدا کنم و تا به امروز هم در حال تجربه کردن هستم. آثار من تلفیقی از نقاشی و تصویر‌‌سازی است. بعد از دوران تحصیل در چندین فراخوان و نمایشگاه هنری شرکت کردم. برای مثال همراه با آقای مجید مهری از اساتید صاحب نام نقاشی کودک نمایشگاهی برگزار کردیم. برگزاری نمایشگاه گروهی نقاشی در گالری محصص. نمایشگاه انفرادی تصویر‌سازی در گالری تماشا، نمایشگاه انفرادی چاپ دستی در گالری تماشا‌، شرکت در چندین دوره نمایشگاه گروهی چاپ دستی در گالری لاله تهران، نمایشگاه گروهی چاپ دستی در گالری آبتین تهران، شرکت در نمایشگاه گروهی هنرهای تجسمی در کشور ایتالیا و ترکیه و...

¢ نقاشی کودک را چگونه می‌شود تعریف کرد؟

هر آنچه را که یک کودک می‌بیند و یا می‌شناسد و یا حس می‌کند، نقاشی گویند. اساس رشد کودک در هنر این است که به او فرصت و و‌قت اکتشاف داده شود و برای هر چیزی که کشف می‌کند تشویق شود. آنچه کودک نقاشی می‌کند یا می‌سازد شاید برای دیگران قابل تشخیص نباشد یا طبق معیار‌های بزرگسالان  به نظر نرسد، ولی در حقیقت کودک به دنبال نتیجه فعالیتش است و از کوششی که  برای خلق اثر کرده لذت می‌برد. آنچه برای کودک مهم است روند کار است و نتیجه نهایی آن. اثری که کودکان خلق می‌کنند حاصل یک نگاه کاملا خالصانه به اطرف خودش می‌باشد.

¢ در آموزش نقاشی به کودکان چه ویژگی‌هایی باید رعایت شود؟

آموزش نقاشی به کودکان نوعی بازی است و این بازی رشد همه جانبه کودک را به همراه دارد. بچه‌ها در کنار هم به رشد اجتماعی می‌رسند و این رشد باید با آموزش و فضای کلاسی که کودکان در آن قرار می‌گیرند متجانس باشد. لطفا به کودکان سرمشق‌های خود را تحمیل نکنیم. اجازه بدهیم کودکان راحت روی کاغذ نقاشی بکشند و تصورات آنها را دستکاری نکنیم. کودکان را همواره تشویق کنیم و به هیچ‌وجه آنها را با یکدیگر مقایسه نکنیم. اعتماد کودکان را به خودشان جلب کنیم، زیرا این کار باعث ایجاد روحیه‌ی کُنشگری در آنها می‌شود. پذیرش و احترام به کار کودک خیلی اهمیت دارد. والدین اولین معلمان هنر کودکان هستند؛ چرا که کودک اولین تجربه‌های هنری را در خانه کسب می‌کند. از عروسک‌های انگشتی و یا ماسک‌هایی که بر روی صورت قرار می‌گیرند استفاده کنیم، چرا که کودکان با صحبت و هم‌اندیشی به رشد اجتماعی می‌رسند‌‌.

 

¢ به فضای کلاس اشاره کردید، چه اصولی باید برای فضای آموزشی کودکان ‌رعایت شود؟

محیط و بستری را که برای آموزش کودکان در نظر گرفته می‌شود، می‌توان مانند مسیر‌های ارتباطی برای رسیدن به مقصد در نظر گرفت؛ زیرا کودک از طریق آنها به طور ناخود آگاه به سمت مقصودش حرکت می‌کند. پس به این ترتیب محیط باید پاسخگوی نیاز کودکان باشد. درک کودک از فضا، از طریق تجربه و مشاهده‌ی مستقیم می‌باشد و به طور کلی کودک فضا را با حواسش درک می‌کند. یک سری استاندارد‌های جهانی برای محیط‌های آموزشی کودکان تعریف شده است؛ ‌مانند: فضاهای طبیعی، رنگ‌های روشن، سایه‌بان و... چوب یکی از مصالح آشنا برای بچه‌ها است. جدای از بحث ایمنی مصالح، چوب حالت دوستانه‌ای برای بچه‌ها دارد. آنها دوست دارند و ترجیح می‌دهند  نیمکت‌ها، نرده‌ها و پنجره‌ها و سایه‌بان‌ها چوبی باشند.

در بعضی از مواقع لازم است کلاس آموزش کودکان در فضای باز برگزار شود. هم‌زیستی با طبیعت و دیدن مناظر طبیعی تاثیر بسزایی در روحیه‌ی بچه‌ها خواهد داشت. نور یکی از ارکان اصلی در تامین آسایش بصری فضا می‌باشد که تاثیرات روانی آن در انسان‌ها  متفاوت است. تحقیقات ثابت کرده است که نور طبیعی و شفاف بر روی حواس کودکان تاثیر مثبتی دارد. از دید کودکان فضاهایی که از نور طبیعی برخوردار باشند دوستانه و با نشاط هستند. وجود نور طبیعی همراه با دید مناسب باعث می‌شود که از ایجاد احساس زندانی بودن و در نهایت از احساس عدم امنیت در کودکان جلوگیری شود. تجهیزات و مبلمان باید قابلیت‌های چند منظوره داشته باشند. در واقع این‌گونه مبلمان‌ها باید چند ویژگی مهم را داشته باشند از جمله: امکان جابه‌جایی راحت، قابلیت تفکیک و ترکیب با یکدیگر، متناسب بودن با مقیاس کودکان و قابل شست‌وشو  باشند.

¢ ‌بهترین سن برای فراگیری کودکان چه سنی است و چه راهکار‌هایی برای ترغیب آنها می‌شود به کار گرفت؟

ـ 4 تا 6 سالگی بهترین زمان برای ورود بچه‌ها برای فراگیری نقاشی است. امروز سرگرمی‌های زیادی پیرامون بچه‌ها را احاطه کرده است. موبایل و تبلت و بازی‌های رایانه‌ای سرگرمی‌هایی هستند که بچه‌ها تمایل بیشتری به آنها دارند. همان‌طور که گفتم کودکان در آموزش از شنیدن امر و نهی مربیان بیزار هستند. آموزش به آنها کاملا باید به صورت غیر‌مستقیم و تدریجی انجام شود. مربیان نقش عمده‌ای در این موضوع دارند. به هیچ‌وجه نباید سختگیری کرد. ممکن است که یک کودک نخواهد یک روز سر کلاس حاضر شود یا سر کلاس بخواهد بیرون برود یا از جایش بلند شود و در جای دیگری بنشیند و...

¢ نقاشی در روحیات بچه‌ها چه قدر تاثیر‌گذار است؟

در کلاس‌های گروهی اعتماد به نفسی که بچه‌ها به دست می‌آورند خیلی مهم است. تجربه صحبت کردن در جمع و ارتباط آنها با هم سن و سالان خودشان نقش مهمی در آینده آنها می‌تواند داشته باشد. مربیان باید کوشا باشند تا لذت کار گروهی و حس نوع‌دوستی را در همین کلاس‌ها به بچه‌ها بیاموزند. البته یک مربی توانمند باید از روی رفتار و نقاشی‌های کودک تشخیص دهد که او در چه خانواده و شرایط روحی زندگی می‌کند. ممکن است یک بچه مشکلات خانوادگی داشته باشد یا خجالتی باشد و...

نقاشی نوعی بازی است و در این بازی کودکان فعالیتی را انجام می‌دهند که برایشان ‌لذت‌بخش و جزیی از زندگی کودکانه‌ی آنهاست. آنها افکار و عقاید خود را با ترسیم نقاشی بیان می‌کنند. یک کودک می‌تواند با نقاشی، زندگی و افکار خود را نشان بدهد و احساسات و حالات روحی بَد خودش را تخلیه کند. این تخلیه روحی کودک را آرام می‌کند. نقاشی در روحیه‌ی بچه‌ها  تاثیر مثبتی دارد و به آنها می‌آموزد بهتر تمرکز  کنند. نقاشی می‌تواند به کودکان این امکان را بدهد که  نظرات و احساسات و نگرانی‌های خود را نشان دهند.

¢ چگونه می‌توان روحیات بچه‌ها را از روی نقاشی‌هایشان تفسیر کرد؟

یک مربی خوب باید تا حد نیاز از روانشناسی کودکان مطلع باشد. مثلا اگر خطوط کشیده شده توسط کودک زخیم و پررنگ کشیده شوند، نشانه‌ی لذت‌جویی است. اگر کم رنگ و نازک باشد نشانه‌ی ملایم بودن کودک است و حتی نشانه کم‌رویی کودک محسوب می‌شود. اگر خطوط به حدی پر رنگ کشیده شود که کاغذ نزدیک به پاره شدن باشد، احساس پرخاشگری، اعتراض و نارضایتی است و مواردی از این قبیل.

¢ بچه‌ها علاقه‌ی زیادی به کشیدن آدم‌ها دارند، چهره‌ها هم قابل تفسیر هستند؟

هر خطی که کودکان بر روی کاغذ می‌کشند از نظر روانشناسی قابل بررسی و تفسیر است. در اجزای چهره: سَر بزرگ نشانه غرور و خود دوست‌ داری است و سر کوچک نشانه انتقاد از خود و در بعضی از موارد افسردگی و نا‌امیدی است. کشیدن چشمان بزرگ نشانه برونگرایی کودک است، البته کودکانی که در معرض چشم غُره رفتن والدینشان هستند سعی می‌کنند که چشم‌ها را بزرگ بکشند. کودکان شکاک و بی‌اعتماد هم چشم‌ها را درشت می‌کشند.کشیدن چشمان کوچک نشان‌دهنده‌ی درونگرایی کودک است. اگر یک کودک زمان قابل توجهی را صرف کشیدن مژه‌ها بکند دل مشغولی و وسواس استنباط می‌شود. گردن بلند و ظریف نشانه میل به مهار کردن و همچنین میل به بزرگتر و برتر شدن است و گاهی به عنوان جاه‌طلبی ‌و تکبر تعبیر می‌شود.

¢ رنگ‌ها چه معانی می‌توانند داشته باشند؟

رنگ قهوه‌ای به معنای فشار والدین برای نظافت است. رنگ آبی صلح و آرامش، تسلیم و درونگرایی را تعبیر می‌کند. سبز نشانه نیاز به جلب توجه و میل به محبوبیت است. زرد نشانه شادی و خوشبختی و میل به مشارکت است‌ و به این ترتیب هر کدام از رنگ‌ها معانی منحصر به خود را دارند.

‌رنگ سیاه در کلاس من رنگ خواب معرفی می‌شود، البته تا چند جلسه. زمانی که کودک بتواند به خودش و به من اعتماد کند می‌تواند رنگ سیاه را بیدار کند. رنگ‌ها برای کودکان با معانی که ما از رنگ‌ها داریم متفاوت است؛ این تفاوت باعث شده تا کودکان را بزرگترین نقاشان بدانند.

¢ وضعیت آموزش نقاشی کودک را چگونه می‌بینید؟

‌به نظر من خوب نیست، زیرا مربیان به دلیل سطح توقع والدین از شیوه‌ی آموزش تقلیدی استفاده می‌کنند و متاسفانه این شیوه نتیجه‌ی خوبی را در آینده به همراه نخواهد داشت، چون که باعث نابودی خلاقیت ‌کودکان می‌شود. حقوقی که به یک مربی پرداخت می‌شود خیلی ناچیز است و به همین دلیل نمی‌تواند پاسخگوی زندگی او باشد. از طرفی شخصی که دغدغه‌ی مالی دارد چگونه می‌تواند با تمرکز و انرژی لازم سر کلاس حاضر شود! این موضوع مهم را هم در نظر بگیرید در سن 4 تا 6 سالگی یک مربی خوب می‌تواند سرنوشت و آینده یک کودک را رقم بزند. می‌تواند او را به تعالی برساند و یا بالعکس. بچه‌ها عاشق نقاشی هستند، اگر همان امکانات اولیه را در اختیارشان بگذاریم در آینده شاهد اتفاقات خوبی در این مورد خواهیم بود.

¢ به عنوان صحبت پایانی اگر مطلبی هست بفرمایید:

‌باید فضای مناسبی برای کودکان و نوجوانان فراهم کنیم.

کودکان را بیشتر با کانون پرورشی فکری کودکان و نوجوانان آشنا کنیم و این کار با تبلیغات گسترده در سطح شهر مُیسر خواهد شد؛ چرا که فضای مناسب کانون و همچنین تصویرسازی‌های مناسب که در این فضا وجود دارد می‌تواند به رشد و خلاقیت کودکان و نوجوانان کمک کند و در آخر از کسانی که با صبوری در حوزه ‌کودکان و نوجوانان فعالیت دارند تشکر می‌کنم.

 

 

 


يكشنبه 22 ارديبهشت 1398
03:57:15
 
 
Copyright © 2019 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT