چرا شهروندان از کانال‌های مربوطه پیگیر رفع این معضل بزرگ نیستند؟!


منوچهر دبیرسیاقی ـ کارشناس محیط زیست
بخش دوم: در گذشته فرهنگ نظافت محل و شهر با توجه به آداب و رسوم ملی و مذهبی (النظافت من الایمان) بر این منوال بود که شهروندان و کسبه هر روز صبح و گاهی عصرها با پاشیدن آب جلوی درب منازل و دکاکین را جاروب و نظافت می‌کردند و شهروندان در سطح شهر هم ریخت و پاش نداشتند و رفتگران شهرداری هم به نظافت سطح شهر می‌پرداختند و چون دورریز خانگی بسیار کم بود؛ زباله‌ها قابل توجه نبود و اغلب در حیاط منزل امحا و یا در مکان خاصی در محل دپو می‌شد و شهرداری مسئول دفع آن بود؛ اما با نفوذ زندگی مدرنیته پرمصرفی و اسراف‌کاری رقابتی از غرب توام با تهاجم فرهنگی غرب با نفوذ آن در تمامی شئونات کشوری و اجتماعی و غرب‌گرایی‌ها، آداب و رسوم و ارزشیابی‌های مجرب و متمدن و انسان‌محوری ایرانی و اسلامی به کلی تحت شعاع آن قرار گرفته است. با وجود اینکه انقلاب اسلامی ایران با اهداف نه غربی و نه شرقی؛ بلکه ایرانی و اسلامی و عکس‌العمل اقشار متعهد را در مقابل آن ایجاد کرده است، این تغییرات باعث شده که در کل شهروندان به مسائل زیست محیطی و نظافت شهر و در آن میان مدیریت زباله به طوری که مشاهده می‌شود در گذاردن زباله‌ها با رعایت مسائل بهداشتی و زیست محیطی بی‌تفاوت باشند. نگاهی گذرا به چگونگی مدیریت پسماند شهری: زباله‌ها می‌بایست صرفا بازیافت شوند! نه سوزانده و نه دفن! طبق بررسی و تحقیقات کارشناسان زیست محیطی انسان محور در غرب به ویژه در سیاستگزاری احزاب طرفدار حفاظت از محیط زیست (سبزها) در اروپا، زباله‌های خانگی ـ تجاری که به جهت روش زندگی پرمصرف و اسراف‌کاری حاکم، حجم بالایی دارد؛ نباید به هیچ وجه سوزانده و یا دفن شوند بلکه صرفا باید با تفکیک اصولی در مبدا به «تر» (پسماندهای غذایی، میوه و سبزیجات و نظایر آن) که بعدا به روش‌های مختلف تبدیل به کمپوست و مصارف در کشاورزی و صیفی کاری برسد و «خشک» (کاغذ، پلاستیک، فلزات، شیشه و لاستیک) که بعداد توسط بازیافت کنندگان بازیافت و به چرخه صنعت و استفاده مجدد بازگردانده شود؛ آن هم نه فقط به جهت اقتصادی بلکه به علت اینکه مواد اولیه در طبیعت تنها متعلق به نسل‌های فعلی نیست که آن را بی‌رحمانه چپاول می‌نمایند؛ بلکه متعلق به نسل‌های آینده نیز می‌باشد و باید در مصرف آن صرفه جویی شود. متاسفانه بعلت اینکه کیفیت مواد بازیافت شده نسبت به مواد اولیه مشابه در طبیعت پایین است؛ در کشورهای غربی مصرف آن‌ها در صنایع مورد استقبال قرار نگرفت به طوری که از این بابت برای مثال در کشور سوئد در دهه 1980 تپه‌هایی از بطری‌های پلاستیکی، کاغذ، لاستیک و فلزات تفکیک شده در گوشه و کنار کشور انباشته شد و متقاضی برای مصرف نداشت و این وضعیت معضل آخرین شد و شهروندان نیز با توجه به این وضعیت نسبت به تفکیک در مبدا تا حدودی بی‌تفاوت شدند. گرچه بعدها مقادیر زیادی از این ضایعات به کشورهای بلوک شرقی برای مصارف صادر شده و بعدها با ممنوعیتی که سازمان ملل برای صدور پسماندها از کشورهای صنعتی به دیگر کشورها صادر کرد تا حدود زیادی جلوی آن گرفته شد؛ ولی بتدریج مصرف مواد بازیافتی به علل و عوامل اقتصادی و کاهش حساسیت برخی صنایع نسبت به کیفیت آن، رونق گرفت و امروزه (2018) برای مثال در کشور سوئد از مجموع پسماندها طبق آمار منتشره مقدار 7/33% بازیافت، 5/15% تبدیل به کمپوست و مابقی 3/50% سوزانده و 5/0% دفن می‌شوند و سوزاندن آن نیز به این علت است که با توجه به آنچه که در مورد روند مدیریت پسماندها در بالا اشاره شد و با توجه به بالا بودن هزینه سوخت در کشورهای اروپایی و صنعتی مشابه که عمدتا وارداتی است و بخصوص با توجه به اینکه حدودا 70% محتویات پسماندهای شهری خشک و بقیه تر است (این تناسب در کشور ایران و نظایر آن کاملا برعکس است)، بدیهی است در چنین شرایطی در این گونه کشورهای اقتصاد محور، استفاده از پسماندها به عنوان سوخت در کوره‌های صنایع، زباله‌سوز نیروگاه‌های حرارتی (برقی و آبگرمکن) آن هم در جوّی که مخالفت شدید قبلی نهادها و احزاب زیست محیطی با زباله‌سوزها با تضعیف آن‌ها توسط دولت و سیستم‌های حاکم، شدیدا کاهش پیدا کرده که برای مثال در کشور سوئد حزب محیط زیست (سبزها) با آرا 15% در سال 2010 به 10% در سال 2014 و اکنون 2018 به حدود 5% کاهش پیدا کرده، کاملا آزادانه صورت می‌گیرد. جهان بدون زباله‌سوز: اما با وجود این در سراسر جهان، نهادها و سازمان‌های مردمی زیست محیطی به ویژه اتحادیه جهانی مبارزه با زباله‌سوزها (Golobal Anti Incinerator Alliance) GAIA با بیش از 800 نهاد زیست محیطی مردمی عضو بیش از 90 کشور جهان با شعار «جهان بدون زباله‌سوز» در مقابله با استفاده از زباله‌سوزها در فعالیت هستند و این در حالی است کارخانجات تولید زباله سوزها در کشورهای غربی با بازارگرمی که از بابت فروش آن‌ها دارند؛ سعی می‌کنند با تبلیغات پیشرفته و عادی از عوارض زیست محیطی بودن زباله‌سوزها آن را درگیر کشورها من جمله در ایران که عملا بعللی که متعاقبا اشاره خواهد شد؛ استفاده از زباله‌سوز لزومی ندارد؛ بفروشند!  چرا زباله‌سوزها نباید در ایران مورد استفاده قرار گیرد! اولا: با توجه به اینکه زباله‌های شهری در ایران کم و بیش 70% آن تر است؛ لذا نیاز به زباله‌سوزها با درجه حرارت بالاتر و تکنولوژی خاص دارد، از آن گذشته به کدام دستگاه و ساخت کدام کشوری می‌توان اعتماد کرد که نشانگر عاری از آلودگی هوا و عوارض جانبی زیست محیطی زباله‌سوز باشد! اتحادیه مبارزه با زباله سوزها (GAIA)در بررسی و تحقیقات خود روش سوزاندن زباله در زباله‌سوزها را پرهزینه‌تر از سایر روش‌های امحای زباله برآورد نموده است. ثانیا: خریدار زباله سوز از خارج، وابستگی به خارج، خروج ارز کشور را در بردارد و به ویژه با توجه به اینکه استکبار جهانی از هر فرصتی برای فشار و ضربه زدن به جمهوری اسلامی ایران استفاده می‌کند؛ امکان دارد که از این مورد در این گونه اقدام استفاده شود. ثالثا: برخلاف کشورهای غربی و صنعتی مشابه که بعلت گرانی مواد سوختی از زباله به نوعی مواد سوختی استفاده می‌شود؛ در ایران مواد سوختی بومی، فراوان و به نسبی بسیار ارزان است. از آن گذشته برای تهیه انرژی در صرفه‌جویی در مصرف سوخت فسیلی که علاوه بر آلودگی زیست محیطی آن متعلق به نسل‌های آینده نیز هست؛ می‌توان از انرژی‌های تجدید شونده بادی و خورشیدی استفاده کرد. رابعا: از همه این موارد گذشته در کشور ایران با توجه به ارزش‌های ملی و مذهبی که می‌بایست مدیریت‌ها در تمامی شئونات کشوری، شهری و اجتماعی انسان محوری باشد؛ (حفظ ارزش‌های انسانی و زیست محیطی) و ته اقتصاد محوری غرب مآبانه، لذا می‌بایست پسماندها به گونه‌ای که قبلا اشاره شد صرفا بازیافت و تبدیل به کمپوست شده به مصارف مربوطه برسد؛ نه سوزانده و نه دفن شود، و یا حتی به دلایلی که در قسمت ثالثا آمد از زباله برای استحصال گاز و تهیه انرژی استفاده شود! بستن قرارداد با کشورهای خارجی برای مدیریت پسماند باعث حقارت و سرافکندگی است! در حالی که ایران با امکانات موجود و استفاده از نیروهای مبتکر، خلاق و توانمند داخلی از جمله در بین جوانان در حوزه‌هایی با تکنولوژی و علوم خاص و پیچیده نظیر هسته‌ای، پتروشیمی، ساخت سکوهای بسیار پیشرفته اکتشافات نفتی در دریا، داروسازی، نانو، هواپیما و کشتی‌سازی، صنایع نظامی دفاعی و غیره پیشرفت‌‌های آنچنانی به دست آورده که برخی از آنان در سطح جهانی کم نظیر است و به ویژه اینکه مقام معظم رهبری نیز کرارا به استفاده از امکانات و توانمندی‌های بومی به ویژه جوانان در پیشرفت مملکت و پرهیز از وابستگی به خارج تاکید دارند! آیا این باعث حقارت و سرافکندگی نیست که برای مدیریت پسماند که در مقایسه با حوزه‌هایی که در بالا اشاره شد؛ موردی بس پیش پا افتاده است؛ از سرمایه‌داران و کشورهای خارجی کمک بطلبیم که عوارض جانبی نظیر وابستگی به خارج، خروج ارز از کشور و امکان سوء استفاده‌های سیاسی نیز در بردارد و به طور کلی در انظار بین‌المللی نشانی از ضعف مدیریتی در ایران است! نگارنده در جریان سال‌های 87 ـ 1384 در موقعیت مشاور زیست محیطی شهردار وقت قزوین، ساختار سازمان وقت پسماند شهرداری را از جهت روش تفکیک از مبدا، تهیه کمپوست و جمع آوری و حمل را با موفقیت‌هایی که به دست آورده بود با معرفی نامه شهرداری تحت عنوان «تبادل اطلاعات روند مدیریت پسماندها»، (با هزینه شخصی در سفرهای سیاحتی) در شهرداری پایتخت کشورهای سوئد، یونان، ترکیه (استانبول)، سوریه (دمشق، حلب)، قرقیزستان و ارمنستان ارائه نمود که به خصوص در چند کشور اخیر بعلت تشابه محتویات زباله‌ها با ایران مورد توجه خاص قرار گرفت و از مدارک ارائه شده کپی‌برداری شد! زباله طلای کثیف نیست! و شهرداری هم توسعه اقتصادی نیست! زباله که به علت روش زندگی پرمصرف و اسراف‌کاری غربی آن هم بعنوان پیشرفتگی در کشورهای دنیا از جمله ایران رواج پیدا کرده و بر حجم آن مرتب افزوده می‌گردد، امروزه به تهدیدی بهداشتی، زیست محیطی و اجتماعی مبدل گردیده که مدیریت شهری طبق وظایف خدمات رسانی به شهر و شهروندان می‌بایست این معضلف را به نحو کاملا بهداشتی و مطابق با موازین زیست محیطی با هزینه‌آی که از بابت جمع و حمل آن و امحا، آن از شهروندان دریافت می‌نماید؛ رفع کند؛ و زباله به هیچ وجه طلای کثیف نیست که منبع درآمدی برای شهرداری باشد؛ چرا که شهرداری هم سازمان توسعه اقتصادی نیست؛ بلکه سازمان خدمات رسانی به شهر و شهروندان به نحو مطلوب است. از آن گذشته منافع اقتصادی از ناحیه بازیافت و کمپوست زباله با حفظ سلامتی شهروندان که با مدیریت صحیح پسماندها حاصل می‌شود؛ خود به خود نصیب کشور و شهروندان می‌‌گردد؟ جمع بندی و رهنمود با توجه به آنچه که از بابت چگونگی وضعیت، مدیریت و روش امحاء پسماندهای خانگی ـ تجاری در بالا گذشت در جمع بندی نگارنده به عنوان رهنمود به استناد اطلاعات و تجربیات بخصوص تجربیات اجرایی، قویا معتقد است که روش مدیریت پسماند با صرفا تفکیک اصولی و اساسی در مبدا که کاملا ساده، کم هزینه، بهداشتی، زیست محیطی و مناسب محتویات پسماندها در ایران است و از آن گذشته چند سالی استفاده از این روش در شهرداری قزوین در جریان سال‌های اوایل 1382 تا اوایل 1388 کارایی آن کاملا تجربه شده است که نگارنده نیز به عنوان مشاور زیست محیطی در جریان آن قرار داشته است و اجرای این روش خود به خود حذف مخازن زباله‌های کنونی در سطح شهر را با عوارض جانبی آن و همچنین تردد زباله‌گردها را با وضعیت اسفبار کنونی آن در برخواهد داشت. از طرف دیگر نیازی به استفاده از زباله سوز و بستن قرارداد با کشورهای خارجی به شرحی که در بالا گذشت؛ به هیچ وجه نخواهد داشت. از آن گذشته قوانین پسماند مصوبه مجلس شورای اسلامی را در مورخه 1383 مبنی بر اینکه پسماندهای خانگی ـ تجاری می‌بایست از اول سال 1391 به صورت تفکیک شده جمع آوری شود که تاکنون شهرداری قزوین در مورد آن اقدام نکرده، عملی خواهد شد؛ ارائه می‌نماید. بدیهی است نگارنده این روش را در کارگروه تخصصی امور توسعه پایدار شهری «شمس» از جانب خود بعنوان رهنمود برای بهبود وضع مدیریت پسماند شهری ارائه خواهد نمود. پایانی از آنجا که مطالب این مقاله در زمینه مدیریت پسماند شهری منحصر به شهر قزوین نبوده بلکه جنبه کشوری دارد؛ ویژه مطالب مربوط به خودداری از استفاده از زباله‌سوزها و بستن قرارداد برای مدیریت پسماند شهری با کشورهای خارجی که لازم به بذل توجه است، لذا پس از چاپ این مقاله آن را از جمله به حضور مقامات ذیربط کشوری تقدیم خواهد نمود.

چهارشنبه 17 مرداد 1397
03:56:57
 
 
Copyright © 2018 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT