با روزی یک قران، کتاب کرایه می‌کردیم و می‌خواندیم


دکتر محمد دبیرسیاقی و آقای حاج سید‌جوادی از بنیانگذاران کتابخانه علامه رفیعی قزوین هستند گفت‌و‌گو: محمدرضا مقدم مقدمه:
رشته کتاب‌داری بر خلاف کتاب و کتاب خانه در کشور ما قدمت زیادی ندارد. نخستین کتاب‌ها در ایران باستان و در زمان هخامنشیان در تخت جمشید، شبیه به کتابخانه‌های امروزی آرشیوبندی می‌شدند. کتاب‌های زمان باستان عموما بر روی گل و چرم نوشته می‌شد و به همین دلیل دسترسی به آنها برای همگان میسر نبود. با ساخت دانشگاه جندی شاپور بزرگترین کتابخانه جهان باستان نیز در این دانشگاه دایر شد. با گسترش اسلام و اهتمام ویژه برخی حکمرانان عباسی به کتاب و نهضت ترجمه، کتابخانه‌های بزرگی در ایران تاسیس شدند. با این همه، اولین کتابخانه در تاریخ معاصر به شکل مدرن در سال 1243 یعنی 12 سال بعد از تاسیس مدرسه عالی دارالفنون در همین مدرسه ساخته شد و به تدریج به تعداد کتابخانه‌های پایتخت افزوده شد؛ اما هنوز مباحث مرتبط با کتابداری و طبقه‌بندی کتاب‌ها جایگاه خاصی در کتابخانه‌ها نداشت. با افتتاح دانشگاه تهران، رشته کتاب‌داری نیز در سال‌های بعد به لیست رشته‌های تحصیلی این دانشگاه اضافه شد و از میانه سال 1345 توسط مرحوم پوری سلطانی همسر مرتضی کیوان قزوینی به صورت نوین پایه‌گذاری گردید. استاد بهاءالدین خرمشاهی و استاد کامران فانی، دو چهره نامدار قزوینی کشور نیز فعالیت‌های فرهنگی خود را با کتابداری آغاز کردند. آنچه در ادامه می‌آید؛ گفت و گو با یکی از پیشکسوتان کتابداری و متعلق به نسل اول کتابداری در قزوین است. قاسم جوادزاده در این گفت و گو از علائق خودش به کتاب و نیز سال‌هایی که به عنوان کتابدار در کتابخانه‌های قزوین مشغول به کار بوده است؛ می‌گوید. در سایه همین گپ و گفت، تحولات کتاب و کتابخانه و کتابداری در این شهر نیز در 50 سال اخیر مورد توجه قرار گرفته است. ***  متولد چه سالی هستید و چه شد که در آن سال ها به کتابداری روی آوردید؟ من در سال 1326 در قزوین به دنیا آمدم. از خردسالی به کتاب علاقه داشتم. در دوره نوجوانی ما آقای علی رسول‌زاده در خیابان سپه کتاب‌فروشی داشت و کتاب هم کرایه می‌داد. من به طور مرتب به این مغازه رفت و آمد داشتم و کتاب‌های مختلفی را کرایه می‌کردم؛ کتاب‌هایی با موضوع ادبیات و شعر و... از جمله آنها بود که برای گرفتن کتاب، روزی یک قران (ریال) کرایه می‌دادیم. بعد از گذراندن دوران تحصیل و گرفتن دیپلم ادبیات متوجه شدم که آزمونی در تهران زیر نظر هیات امنای کتابخانه‌های کشور برای جذب نیروی کتابدار برگزار می‌شود و قزوین هم یک سهمیه برای پذیرش نیرو دارد. به علت علاقه‌ای که داشتم در این آزمون شرکت کردم و توانستم به عنوان کتابدار قبول شوم.  کارتان را از کدام کتابخانه آغاز کردید؟ من کارم را از قدیمی‌ترین کتابخانه قزوین یعنی علامه رفیعی شروع کردم. محل اولیه این کتابخانه در انبار جمعیت شیر و خورشید (هلال‌احمر) در خیابان شاهپور (هلال‌احمر) بود. دکتر محمد دبیرسیاقی و آقای حاج سید‌جوادی از بنیانگذاران این کتابخانه بودند. از سال‌های 54 و 55 که ساخت کتابخانه عارف آغاز شد و در سال 1356 افتتاح گردید به این کتابخانه منتقل شدم. گرچه در دوران فعالیتم در همه کتابخانه‌های قزوین حضور داشتم و کار کرده‌ام.  از تاسیس کتابخانه‌های دیگر قزوین و همکاران قدیمی در کتابخانه‌ها بگویید. من در تمام کتابخانه‌های قزوین خدمت کرده‌ام و در زمان تاسیس و راه‌اندازی همه آنها حضور داشتم. کتابخانه عارف در سال 56، کتابخانه امام خمینی‌(ره) در سال 79، کتابخانه شهدا در سال 60 و... که از بدو تاسیس تا راه‌اندازی کامل تمام این کتابخانه‌ها حاضر بودم. از آقای احمد امینی می‌توانم به عنوان قدیمی‌ترین کتابدار قزوین نام ببرم. مرحوم محمدحسین خاکساران هم زحمات زیادی برای کتابخانه‌های قزوین کشیدند و نقش پر رنگی در علاقه‌مندی جوانان به کتاب‌های مذهبی و دینی داشتند و کتاب‌های مذهبی را به مخاطبان معرفی می‌کردند. همچنین آقایان نجفی، کیافر، آزاد‌فر و خانم زاهدی که جزو اولین کتابداران این شهر بودند.  ظاهرا آقای لالوها، نقش موثری پس از انقلاب در ارتقای سطح کتابخانه‌های قزوین داشته‌اند. همین طور است؟ بله، آقای لالوها برای کتابخانه‌های قزوین خیلی زحمت کشیدند. با عشق و علاقه‌ای که داشتند سیستم کتابخانه‌ها را متحول کردند و باید به حق ایشان را بنیانگذار مدرنیزاسیون کتابخانه‌ها در قزوین دانست. قبل از ایشان سیستم کتابخانه‌ها به شیوه قدیمی و سنتی اداره می‌شد. از زمان آقای لالوها کتابخانه‌ها به سیستم کامپیوتری مجهز شد و مراجعه‌کنندگان می‌توانستند به راحتی در سیستم جست‌وجوگر، کتاب دلخواهشان را پیدا کنند. کتابخانه امام خمینی‌(ره) اولین کتابخانه‌ای در قزوین بود که به این سیستم مجهز شد. روز افتتاح آقای مهاجرانی، وزیر وقت فرهنگ و ارشاد اسلامی هم حضور داشتند و اولین کارت کتابخانه به اسم ایشان صادر شد و هنگامی که آقای وزیر عکس خودشان را روی کارت کتابخانه دیدند و از سیستم مدرن کتابخانه بازدید کردند؛ خیلی شگفت‌زده شدند و گفتند تمام کتابخانه‌های کشور باید به همین سیستم مجهز شوند. به همین دلیل از آقای لالوها درخواست کردند تا در استان‌های دیگر هم این طرح را اجرا کند. به همت آقای لالوها این طرح در استان‌های مختلف اجرا شد. بارها از ایشان تقاضا شد که به تهران منتقل شود؛ ولی ایشان خودشان نخواستند. در مجموع باید بگویم که زیر‌ساخت موجود در کتابخانه‌های امروز قزوین، از ساختمان گرفته تا سیستم کامپیوتری و حتی قفسه‌های کتاب در زمان ایشان پایه‌گذاری شد.  در گذشته استقبال مردم از کتاب و کتابخانه به چه صورت بود و چه موضوعاتی مخاطب بیشتری داشتند؟ در گذشته تفریحات در زندگی مرم خیلی محدود بود. موبایل و کامپیوتر و فضای مجازی وجود نداشت و به همین دلیل تنها راه کسب اطلاعات و آگاهی از مباحث روزمره، کتاب و روزنامه بود. مردم استقبال خیلی خوبی داشتند. ما هر روز مراجعه‌کنندگان زیادی داشتیم که برای دریافت کتاب به کتابخانه مراجعه می‌کردند. آن زمان وقتی مدرسه‌ها تعطیل می‌شد اکثر دانش‌آموزان به کتابخانه می‌آمدند و کتاب‌های معارف، شعر، ادبیات داستانی و تاریخ بیشترین مخاطب را داشت.  وضعیت کتابخانه‌های قزوین از حیث منابع کتاب به چه صورت است؟ در زمان گذشته وضیت به مراتب بهتری بود، به این علت که نیاز کتابخانه‌های قزوین توسط کتابداران برطرف می‌شد. ما به عنوان کتابدار متوجه بودیم که مخاطبین چه نوع کتاب‌هایی نیاز دارند وقتی به ما مراجعه می‌کردند اطلاع پیدا می‌کردیم که قشر کتابخوان قزوین چه کتاب‌هایی و با چه موضوعاتی را لازم دارند. بعد از بررسی، خودمان کتاب‌ها را تهیه می‌کردیم و یا با بودجه‌ای که داشتیم کتاب‌های مورد نیاز را از نمایشگاه‌های کتاب و یا کتاب‌فروشی‌های تهران می‌خریدیم. اما الان منابع کتابخانه‌ها توسط نهاد کتابخانه‌ها در تهران تامین می‌شود؛ البته تیم کارشناسی خوبی در مرکز تهران فعالیت دارند؛ ولی آنچه مسلم است نیاز کتابخانه‌های قزوین با کتابخانه‌های تهران یا استان‌های دیگر با هم تفاوت دارند. به‌تبع کتابداری که در قزوین حضور دارد و از نزدیک با محیط و قشر کتابخوان قزوینی در تماس است بهتر می‌تواند نیاز کتابخانه شهرش را تامین کند. در گذشته یک پژوهشگر یا دانشجو وقتی به کتابخانه مراجعه می‌کرد نیازش برطرف می‌شد؛ ولی امروز محققین و دانشجویان دست خالی از کتابخانه بر‌می‌گردند و باید به تهران مراجعه کنند.  به عنوان آخرین سوال، وضعیت حقوق کتابداران بازنشسته چطور است؟ معمولا بخش فرهنگ و دستگاه فرهنگی از حقوق و مزایای کمتری نسبت به کارمندان دیگر بخش‌های دولتی برخوردار هستند و در بخش فرهنگ نیز حقوق دریافتی کتابداران از دیگر کارمندان پایین‌تر است. بنده با 42 سال خدمت در عرصه کتابداری فقط یک میلیون و هفتصد هزار تومان حقوق می‌گیرم و آنچه در این سال‌ها سبب رضایت من بوده است؛ تنها عشق و علاقه‌ای است که به این کار داشته و دارم.

چهارشنبه 30 خرداد 1397
04:11:29
 
 
Copyright © 2018 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT