نقش زنان در معماری و فضای همگانی شهری


حمیده امینی‌فرد
معماری، پیش از این که میان زنان و مردان تقسیم شود تا به هر یک سهمی ویژه رسد، آموزش داده می‌شود، به بحث و تبادل نظر ارزشی و هنری گذاشته می‌شود و به اعماق پایان‌نامه‌ها می‌رود؛ و ... به دنیا می‌آید! از کنجی دگر نیز، به موضوع بنگریم. می‌توانیم بر پایه ادب و فرهنگ ایرانیان به حرفه‌ای بنگریم که تا دیروز «زنان» به آن نمی‌پرداخته‌اند. هرچند بسیاری از بناهای تاریخی و معماری‌های اصیل ایرانی به خواست و اراده زنان شکل گرفته است . اما آیا زنان معمار داده‌های تکنولوژیک مدرن، یافته‌های تجربی جدید یا نظریه‌های نو را به دنیای معماری آورده‌اند که بر مبنای آنها بتوان به تعریفی نو رسید... فرشید موسوی، سیمین و مژگان حریری از جمله زنانی هستند که در عرصه معماری در سطح جهان خوش درخشیده‌اند، ولیکن آیا همه زنانی که در ایران به تحصیل و کار در رشته معماری پرداخته‌اند، توانسته‌اند به واسطه آثار خود در سطح ملی، منطقه‌ای و یا جهانی مطرح باشند. درواقع سوال این است که آیا نظام آموزشی، نظام کار حرفه‌ای و وضعیت اجتماعی فرهنگی ایران توانسته است امکان حضور موثر زنان در بخش‌های مختلف رشته معماری را فراهم کند یا این که شرایط به گونه‌‌ای است که امکان حضور برابر زنان معمار با مردان در سطح جامعه به وجود نیامده است! هم اکنون 65 درصد دانشجویان دانشگاه‌ها زنان هستند و امکان آموزش و تحصیل در سطحی وسیع برای آنان، پس از انقلاب فراهم شده است، اما هنوز در مقایسه با کشورهای توسعه یافته، زنان معمار ایرانی با مشکلات و موانع زیادی روبه رو هستند. پس از انقلاب نیز امکان حضور زنان طبقه متوسط در دانشگاه‌ها بیشتر از سال‌های قبل فراهم شد، به طوری که با تغییر شرایط پس از انقلاب و ایجاد محیط مناسب در دانشگاه‌ها، تعداد دختران در رشته مهندسی ازجمله معماری افزایش یافت اما برای حضور حرفه‌ای آنان در این عرصه هیچ تدبیر، راهکار یا برنامه‌ریزی ویژه‌ای ارائه نشد. اعتقاد داشتن به توانایی بیشتر مردان به ویژه در عرصه‌های مدیریتی نخستین مانع فرهنگی در راه حرکت و پیشرفت زنان فعال در حوزه معماری است که موجب می‌شود معمار زن برای اثبات توانایی خود چندین برابر معمار مرد تلاش کند اما موفقیت او به حساب کار حرفه‌ای اش گذاشته نشود. مدیران و کارفرمایان به علل مختلف از جمله داشتن مسئولیت‌های خانوادگی بیشتر، قدرت بدنی کمتر و اعتقاد به ناتوانی در نظارت و سرپرستی، زنان را برای حضور در کارگاه ها و امور اجرایی نامناسب می‌دانند و در شرایط یکسان، مردها را برای امور اجرایی ترجیح می‌دهند که این مساله زنان را به سمت کارهای اداری و دفتری ترغیب و محدود می‌کند. غالب بودن الگوها و تفکرات غیر عملی در زنان معمار یکی از مهمترین عوامل بازدارنده آن‌ها در عرصه‌های مدیریتی است. بخشی از دختران فارغ‌التحصیل از دانشگاه‌ها، دانشنامه خود را به عنوان جهیزیه به خانه شوهر می‌برند، بخشی از آن‌ها به علت مسئولیت‌های خانوادگی یا به علت نداشتن انگیزه‌های قوی برای حضور در اجتماع کارگاهی و عملیاتی و چه بسا نبود خود باوری، فقط نام و عنوان طراح ساختمان یا آرشیتکت را با خود حمل می‌کنند. در میان مهندسین مشاور در ایران فقط نام 13 مدیرعامل زن به چشم می‌خورد و تعداد کارمندان عالی رتبه زن در ایران در بخش دولتی حرفه‌ای و عملیاتی، شاید محدود به تعداد انگشتان دست باشد. به هر صورت نمی‌توان انکار کرد که در جامعه و البته در شغل، حرفه و امور کارگاهی ایران میان زن و مرد، مرز کاری و جود ندارد. معماری با ظرافت و لطافت همراه است و زنان از لطافت بیشتری برخوردارند، پس به طور حتم با حضور برجسته‌تر زنان شاهد تحول عظیمی در عرصه معماری و شهرسازی خواهیم بود. حضور زنان در فضای همگانی شهری حرمت می‌آفریند. وقتی بخشی از شهر از دید یک معمار زن طراحی شود، به طورحتم از ظرافت، نظم و دقت بیشتری برخوردار است و البته نیازهای زنان نیز در آن مکان به خوبی دیده می‌شود، در حال حاضر بیشتر فضاهای مسکونی و شهری از دید مهندسان معمار مرد طراحی می‌شود و طبیعی است در این نگاه برخی از نیازهای زنان هم نادیده گرفته شود. در حالی که اگر زنان معمار در فضاهای شهری مشارکت داشته باشند با روحیه لطیف زنانه خود بسیاری از زیبایی‌ها را در فضای همگانی خلق می‌کنند و آن مکان از کارایی بالاتری برخوردار می‌شود. در حال حاضر بخش اعظمی از معماری فضاهای شهری و مسکونی جامعه ما غربی و برگرفته از الگوهای غیربومی و غیراسلامی است، اما حضور زنان در این نوع معماری موجب خلق معماری جدید متناسب با روحیه و نیاز زنان می‌شود، برای مثال در طراحی نمای ساختمان حتما فضایی را برای آویزان کردن گل و درختچه در نظر می‌گیرند یا در طراحی داخلی فضای مسکونی به تعداد اعضای خانواده جالباسی و کمد تعبیه می‌کنند. معماری قبل از آن که به جنسیت وابسته باشد به فرهنگ آن جامعه وابسته است. معمار، زن یا مرد نخست باید اطلاعاتی از زیست بوم و فرهنگ آن منطقه به دست آورد و سپس با نگاه جامعه شناختی فضایی را با کاربری‌های مختلف خلق کند. ساخت پارک، ورزشگاه، دانشگاه و موسسات آموزش فنی و حرفه‌ای ویژه زنان از جمله اماکنی است که در سال‌های اخیر برای آن‌ها طراحی شده است. افزایش قابل ملاحظه زنان معمار واقعیت انکارناپذیر جامعه ایران است. زنی که امروز نیمی از جامعه است، زن دیروز که در خیابان بن بست زندگی می‌کرد، نیست، بلکه موجودی است که در شاهراه بزرگ ارتباطی زندگی می‌کند و همه اطلاعات را کسب کرده است. قدرت زن به معنای اعمال زور نیست، بلکه به معنای «اختیار داشتن» برای عمل در مسیر شهری نوین است.

سه شنبه 25 ارديبهشت 1397
03:29:23
 
 
Copyright © 2018 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT