گذری کوتاه بر کتاب «داستان‌های هزار افسان و یا هزار و یک شب»


نسرین افشار محرابی کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی
هزار و یک شب مجموعه‌ای از داستان‌های افسانه‌ای قدیمی ایرانی و عربی، هندی است که به زبان‌های متعددی منتشر شده است. شروع داستان به نقل از پادشاهی است ساسانی با عنوان شهریار (پادشاه) و روایتگر آن شهرزاد (دختر وزیر)، شهریار هر شب زنی را به حرمسرای خود می‌آورد و بعد او را می‌کشت، شهرزاد که از بیزاری پادشاه از زنان آگاه بود؛ شبی به حرمسرای شهریار می‌رود و قصه‌ای را برای شهریار می‌گوید و این کار را هر شب تکرار می‌کند به این طریق شهریار را با قصه‌درمانی در بازه زمانی هزار و یک شب درمان می کند. اکثر ماجرای قصه‌ها در بغداد و ایران می‌گذرد که ریشه‌ی آن را ایرانی دانسته‌اند و تحت تاثیر آثار هندی و عربی بوده است. این اثر، اولین کتاب بلند داستانی در ایران زمین است و نقل داستان‌های آن بین مردم ایران و حتی اقوام همسایگان رواج داشته و در اصل یک گردآوری است از مجموعه‌ی حکایت‌های مختلف که نویسنده‌ی آن مشخص نیست، تاریخ دقیق نگارش کتاب نیز نامعلوم است، اما تکنیک و فرم نگارش، قصه در قصه و نقل داستان‌ها از زبان جانوران ما را به حدود سه هزار سال پیش رهنمون می‌کند. هزار افسان یا هزار و یک شب (در عربی الف لیله و لیله) شامل داستان‌های پندآموزی است درباره‌ی فکر زنان، کینه، انتقام، خیانت، پای‌بندی‌ها، سحر و جادو و در نهایت تغییر انسان به سمت روشنایی. تعداد زیادی از داستان هایش صدرصد ایرانی است. همچنین نام شماری از شخصیت‌ها ایرانی است و رخدادگاه بعضی قصه‌ها شهرهای ایران: شیراز، خراسان، اصفهان و ... است که رسوم و مراسم و حتی اعیاد ایران در آنها رواج دارد. به گفته علی اصغر حکمت این کتاب پیش از دوره هخامنشی در هند به وجود آمده و قبل از حمله اسکندر به فارسی ترجمه شده و در قرن سوم هجری زمانی که بغداد مرکز علم و ادب بود از پهلوی به عربی برگردانده شده است، اصل پهلوی کتاب ظاهرا از زمانی که به عربی ترجمه شده از میان رفته است. نسخه‌ی کنونی فارسی این کتاب را عبداللطیف طسوجی در زمان محمد شاه و پسرش ناصرالدین شاه قاجار به فارسی درآورده و نخستین ترجمه هزار و یک شب به زبان‌های اروپایی در قرن 16 میلادی به دست آنتوان گالان به فرانسوی درآمد و چاپ شد. شکل‌گیری داستان‌های هزار و یکشب را می‌توان اینگونه تقسیم‌بندی کرد: الف) قصه‌های ایرانی الااصل که قدیمی‌ترین بخش هزار و یک شب‌اند. خصیصه این قصه‌ها، غنای تخیلی وهمناک، مداخله دائم جنیان و پریان، وفور مسخ و حلول و سخنگویی جانوران است. داستان فریزاد گلخنده، علی بابا و چهل دزد و اسب آبنوس متعلق به همین منبع کهن است. ب) حکایاتی که بیشتر مغازله آمیزند تا وهمناک، در بغداد و در دوران خلافت هارون الرشید می‌باشد. قصه‌های غزل گونه و عاشقانه علی بن بکارو شمس‌النهار، نعم و نعمت و از طرفی جعفر برمکی آخرین بازمانده خاندان برمکیان مربوط به همین دسته‌اند. پ) قصه‌های دریانوردان که مشهور ترینشان قصه‌های سندباد بحری، مربوط به بندر بصره است. در این قصه‌ها، دریانوردان که مجهز به قطب‌نما، شاخص، میل رصد، شمسه و اسطرلاب هستند. به کشف مناطق ناشناخته می‌روند. ث) شهری و بورژوازی شدن قصه‌ها در چهارمین دسته که درقاهره پرداخته شده‌اند، برجستگی بیشتری می‌یابند. این دسته از افسانه‌ها، صحنه‌هایی از زندگی اعیان خوش ذوق و ظریف و گوشه‌هایی از معاش سوداگران و پیشه‌وران است. قصه‌های جوذر صیاد از جمله این قصه‌هاست. سخن آخر اینکه، هزار و یکشب یک اثر شرقی و به طور اخص ایرانی است که فرآورده‌ میراث فرهنگی ایران، هند و عرب است و از تلفیق قصه‌ها و افسانه‌های این سه قوم برآمده است.

دوشنبه 16 بهمن 1396
05:08:45
 
 
Copyright © 2018 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT