دغدغه‌های زنان سینماگر


مریم بهبهانی‌فر


«ورود نخستین دستگاه سینماتوگراف به ایران در سال 1279 خورشیدی توسط مظفرالدین شاه سر آغازی برای سینمای ایران به حساب می‌آید. هر چند ساخت اولین سالن سینمای عمومی تا سال 1291 اتفاق نیفتاد. تا سال 1308 هیچ فیلم ایرانی ساخته نشد و اندک سینماهای تاسیس شده به نمایش فیلم‌های غربی که در مواردی زیرنویس فارسی داشتند؛ می‌پرداختند. نخستین فیلم بلند سینمایی ایران به نام «آبی و رابی» در سال 1308 توسط آوانس اوگانیانس، با فیلمبرداری خان بابا معتضدی ساخته شد.»

امروز 117 سال پس از ورود اولین سینماتوگراف به ایران که آغازگر تحولی شگرف در عرصه نمایش و تصویر در کشورمان شد؛ بررسی حضور زنان در سینمای وطنی در طول حدود یک قرن اخیر، می‌تواند فراز و نشیب‌های بسیاری را پیش‌رو قرار دهد؛ از فیلمفارسی‌هایی که زن در آنها، تنها یک جاذبه خاص! برای فراوانی بیننده و شلوغی گیشه بود تا سال‌های اخیر که اگر نبود چند فیلمساز شاخص از بانوان فرهیخته ایرانی و دختران برآمده از انجمن سینمای جوان و نیز هنرمندانی از جامعه زنان در عرصه سینما که این هنر را با بازی‌های درخشان خویش، معنایی دوباره بخشیده‌اند؛ همچنان یک پای سینما لنگ می‌زد!

سینما مردانه و زنانه ندارد؛ اما نقش و حضور زن را نمی‌توان در آن کمرنگ و بی‌رنگ کرد؛ همچنان که، نقش و حضور زن در زندگی که سینما، آیینه ی آن است؛ حذف شدنی و کمرنگ شدنی نیست.

امروز سینما و عرصه فیلمسازی، شاهد حضور دختران و زنانی است که نه فقط دانش آموخته این هنر هستند که تجارب گرانسنگی را در حوزه‌های مختلف این عرصه در سالیان اخیر و در کش و قوس اتفاق‌های مختلف، کسب کرده‌اند؛ زنان و دخترانی که به سینما، رنگ و بوی دیگری بخشیده‌اند؛ رنگ و بویی از جنس عاطفه و احساس و نیز نگاهی باریک بینانه‌تر و ظریف اندیشانه‌تر!

در قزوین، اما حضور زنان در عرصه سینما، به سال 1364 و تشکیل انجمن سینمای جوان باز می‌گردد؛ سال‌هایی که در آمفی تئاتر کتابخانه عارف، دختران و پسرانی گردهم آمدند و سینمای آماتور و فیلم کوتاه را در این شهر کلید زدند. آن روزها، تنها 5 هنرجوی فیلمسازی شاید در کارگاه‌های انجمن سینمای جوان قزوین حضور داشتند؛ اما تاملی در 32 سال پس از تشکیل انجمن، خود گویای آن است که صدها دختر هنرجو، توانستند با ورود به انجمن سینمای جوان و نیز بهره گیری از مقاطع دانشگاهی و کلاس‌های آموزشی، در این عرصه حضوری فعال بیابند.

شاید امروز، تنها نام چند چهره از میان دختران و زنان فیلمساز قزوینی در اذهان متبادر شود؛ اما فراوان بانوانی قزوینی هستند که هنوز در عرصه سینما قدم می‌زنند و هرازگاهی نامی از آنها، با آثارشان شنیده می‌شود؛ بانوانی که گاه در عرصه‌های بین‌المللی نیز حضور یافته‌اند و با ارایه آثاری ارزشمند و ماندگار  برای استان‌مان، افتخار آفریده‌اند.

اینک، همزمان با 21 شهریور، روزی که به نام «سینما» در تقویم‌ها جا خوش کرده است؛ پای گپ و گفت بانوانی از همین جمع نشستیم؛ بانوانی که هر یک تجربه‌های بسیاری در عرصه فیلم و فیلمسازی و سینما کسب کرده‌اند و حرف‌های بسیاری برای گفتن دارند... حرف‌هایی که باید شنید و بر آنها تامل و تعمق کرد!

¢ بانوان کم از مردان ندارند!

گل اندام صفری، متولد 1367، کارشناس ارشد سینما از دانشگاه هنر تهران است؛ او از سال 85 برحسب علاقه به عضویت  انجمن سینمای جوان درآمده و اندک اندک به توانایی‌های خود در این عرصه‌، یعنی فضای سینما پی برده و شروع به نوشتن فیلمنامه و ساختن فیلم می‌کند.

این بانوی فعال در عرصه سینما تاکنون 8 فیلم کوتاه ساخته که داستانی و مستند هستند؛  فیلم اول "گل های زیر شیروانی" ست و بعد از آن هم فیلم‌هایی مانند "خان آخر" ، "ارمغانخانه"، "انجمن آرزوها "، " گودال زمان" ، "آتش دل حبیب" را ساخته او با فیلم‌هایش در جشنواره‌هایی مثل "جشنواره بین‌المللی فیلم داکا‌، بنگلادش، جشنواره بین‌المللی سینما حقیقت، جشنواره بین‌المللی پروین اعتصامی، جشنواره بین‌المللی پرواز، جشن تصویر سال، جشن منتقدین و نویسندگان سینمایی و برخی جشنواره‌های دیگر حضور داشته و جوایزی دریافت کرده است.

او می‌گوید: هر اثر دنیای خودش را دارد و هنوز فیلمساز مولف نشده‌ام که بشود ویژگی‌های بارزی در تمام فیلم‌هایم پیدا کرد اما یک ویژگی که برایم خیلی مهم بوده این است که به قصه و اصول کلاسیک آن معتقدم. این قصه‌گویی در فیلم‌های مستند هم وجود دارد.

این بانوی فیلمساز ادامه می‌دهد: فیلم  برای من مثل یک سفر است که با آن به کشف تازه‌ای از یک سرزمین دست پیدا می‌کنم و در هر سفر تجربه‌ای تازه کسب می‌کنم. آن چیزی که برایم مهم بوده این است که طوری فیلم بسازم که بیننده‌ام نیز در این سفر بتواند همراهم شود و علاوه بر دریافت پیام فیلم، از آن لذت ببرد.

صفری، چالش‌های پیش روی اهالی سینما را از دو رویکرد بررسی می‌کند و می‌گوید: این چالش‌ها یکی از بعد تولید فیلم است؛ می‌توان گفت سرمایه ساخت فیلم، تعیین کننده کیفیت ستون‌های فیلم یعنی فیلمنامه خوب، عوامل سازنده خوب و امکانات مناسب است‌. تا وقتی بودجه مناسب در اختیار فیلمساز نباشد، خلاقیت و توانایی و سواد به تنهایی راهگشا نخواهد بود. او اضافه می‌کند: چه بسیار فیلمسازان توانمندی هستند که فیلمنامه‌های خوب آنها به خاطر نبودن بودجه‌ی ساخت، گوشه گنجه خاک می‌خورد! بنابراین باید فرهنگ سازان و سرمایه‌گذاران ما توجه بیشتری به فیلمسازان داشته باشند که لازمه آن دغدغه‌مند بودن آنها و درک تاثیرگذاری قدرتمند زبان سینماست.

این بانوی فیلمساز با اشاره به دیگر دغدغه‌های موجود در مسیر فعالان این عرصه بیان می‌کند: از بعد دیگر چالش فراروی فیلمسازان ‌را می‌توان عدم امکان مناسب نمایش فیلم‌ها و در واقع عدم عرضه درست فیلم ها دانست؛ باید به این باور رسید که سینماگر فیلم را برای دل خودش نمی‌سازد! او فیلم می‌سازد تا فیلمش دیده شده و تاثیرگذار باشد؛ بنابراین نباید برای اکران فیلم‌ها به جشنواره‌ها اکتفا کرد؛ آن هم در شرایطی که در بسیاری از جشنواره‌ها سلیقه‌ای رفتار می‌شود  و فیلمساز نمی‌داند آیا با وجود صرف هزینه و زمان فیلمش موفق به اکران در جشنواره‌ها می‌شود؛ یا خیر؟!

صفری در باره وضعیت اهل هنر و توجه مسئولان به آنها می‌گوید:  نه تنها در قزوین که در استان‌های دیگر هم وضع به همین منوال است. این اتفاق دلایل مختلفی دارد که از جمله آنها می‌توان به  نبود نگرش درست و شایسته به هنر در بین متولیان، تصمیم‌سازان و سرمایه‌گذاران عرصه هنر، کم‌کاری و عدم وجود اعتماد به نفس در بین اکثر هنرمندان اشاره کرد.

او ادامه می‌دهد: برای رفع  چالش‌های پیش روی اهل هنر و فعالان عرصه سینما باید تلاش کرد مسئولان و متولیان دولتی بخش هنر را از یکسو و سرمایه‌گذاران بخش خصوصی را از سوی دیگر به سرمایه‌گذاری برای ساخت فیلم‌های تاثیرگذار تشویق کرد.

این بانوی فیلمساز می‌افزاید: مسئولان  باید به این باور برسند که سینما زبان تاثیرگذار‌تر و ماندگارتری برای بیان دغدغه‌ها، اهداف و رسالت‌های سازمان آنها ‌است؛ همچنین باید همزیستی موثری بین هنر و بخش خصوصی اتفاق بیفتد تا در یک تعامل دوسویه فیلمساز و آن بخش مربوطه به اهداف شان نائل آیند. راه‌حل دیگر با توجه به چالش دوم، توجه بیشتر به فراهم آوردن اکران بیشتر فیلم‌های فیلمسازان است.

صفری با اشاره به چالش‌‌ها و دغدغه‌های بانوان فعال در عرصه سینما بیان می‌‌کند: من که‌ مدت‌هاست در عرصه سینما فعالیت می‌کنم؛ آن هم بیشتر در فضای ساخت فیلم مستند که به نظر می‌رسد برای زنان دشوار باشد؛ اما صادقانه می‌گویم که برای زن فیلمسازی که واقعا به سینما علاقه دارد و پشتکار و اراده دارد؛ کار کردن در این فضا برای او دشوار‌تر از فضا برای مردان نیست. البته این حرف به این معنی نیست که برای او موانع وجود ندارد. به هر حال هنوز تا اصلاح نگاه مردم به سینما و فعالیت یک زن در یک شغل به ظاهر مردانه، فاصله زیاد است.

او ادامه می‌دهد:  نمی‌توان نگرانی خانواده‌ها را انکار کرد و ما هنوز داریم فیلمساز زنی که بعد از ازدواج از ادامه فعالیت سینمایی منع شده، اما به نظر من این موانع نمی‌تواند بهانه کار نکردن باشد. یک فیلمساز زن با پشتکار و هوشمندی می‌تواند به راحتی موانع را کنار بزند و حتی گاها بهتر از یک مرد در این فضا کار کند و موفق باشد.

این فیلمساز قزوینی عنوان  می‌کند: به گمان من اگر ارزش فیلم باکیفیت که از یک عقبه غنی‌تر نشات گرفته درک شود؛ برای ساخت فیلم‌‌های قوی‌تر و عمیق‌تر و با کیفیت‌تر هزینه بیشتری نسبت به فیلم‌های ضعیف و تکراری صرف می‌شد. این مساله خیلی وقت‌ها تا عمق جان من و برخی دوستان فیلمسازم را سوزانده اینکه مثلا فیلم ضعیفی را می‌بینیم که با صرف بودجه زیاد ساخته شده و با خودمان گفته‌ایم کاش ما این بودجه را داشتیم و فیلم بهتری می‌ساختیم.

صفری درباره حضور زنان در حوزه‌های اجتماعی بیان می‌کند: ‌‌این روزها زنان هنرمند قزوینی پا به پای مردان هنرمند در تلاش برای عرضه آثار هنری خود هستند که حضور پررنگ آنها در جشنواره‌ها گواهی بر این مدعاست. آنها با وجود کمبود امکانات در استان و بضاعت اندک در رشته‌های مختلف هنری فعال و موفق هستند؛  البته ‌گاهی به علت گسترده شدن هنر آنها و کمبود فضای ظهور و بروز آثار آنها در قزوین مجبور به ترک دیار و راهی تهران می‌شوند.

او معتقد است: امروزه در موضوع مشارکت‌های اجتماعی تفاوتی میان زنان و مردان نیست  و حتی گاهی حضور زنان پررنگ‌تر است و به دلایل ویژگی‌های خاصی که در زنان وجود دارد، مانند: حس ظرافت کاری، احساس ظریف و حساس انسانی، حس تعهد و مسئولیت‌پذیری در برخی زمینه‌ها آنها موفق‌تر از مردان ظاهر شده‌اند.

¢ بانوان و تعصبات و دیدگاه های غلط

مریم خویینی دیگر بانوی فیلمنامه‌نویس و کارگردان قزوین از سال 79 با حضور در انجمن سینمای جوانان و گذراندن دوره‌های فیلمسازی و عکاسی، 7 فیلم کوتاه در قطع‌های 8 م م ـ 16م م ـsvhs- mini DV و... با عناوین صعود‌، همیشه اسیر‌، غزل هستی، زندگی رنگ است‌، طرح ترافیک‌، ماه و روباه را ساخته و نویسنده و کارگردان هنری انیمیشن همچون در یک آینه و کارگردان انیمیشن 20 دقیقه‌ای قصه‌های مینودری نیز بوده است.

حضور در جشنواره‌های بین‌المللی مونته کاتینی ایتالیا، دانشگاه زوریخ سوییس، فیلم‌های کوتاه ترکیه، فیلم کوتاه زاگرب‌، جشنواره بین‌المللی فیلم سبز تهران‌، فیلم‌های دانشجویی نشاط‌، جشنواره سراسری امید، جشنواره منطقه‌ای اهواز و ملایر‌، کسب جوایز متعدد از جشنواره‌های سراسری و منطقه‌ای از جمله مقام دوم بهترین فیلم و همینطور فیلم برگزیده تماشاگران از یازدهمین همایش بزرگ فیلمسازان و عکاسان استان، جایزه بهترین تصویر‌برداری از نهمین و دوازدهمین همایش بزرگ فیلمسازان و عکاسان استان طی دو دوره، بهترین تصویر‌بردار در جشنواره فیلم و عکس پیر تاکستان‌، برگزیده بهترین فیلم از جشنواره استانی هفت،  حضور در بیش از 50 فیلم کوتاه در قطع‌های مختلف با عنوان فیلمبردار و تصویریردار و عکاس،  از جمله موفقیت‌هایی است که این بانوی کارگردان در کارنامه خود دارد.

بیشتر کارهایی که این بانو به صورت شخصی انجام می‌دهد  انیمیشن هستند و سعی می‌‌کند که همه تکنیک‌های انیمیشن را تجربه کند. از پیپیر و سل انیمیشن گرفته تا طراحی روی نگاتیو و کار با نرم‌افزارهای مختلف 2 D و 3 D و.. . یکی از کارهایی که این کارگردان قزوینی در حال حاضر در مرحله تولید آن هست یک انیمیشن با تکنیک سل انیمیشن می‌باشد که به  احتمال زیاد تا تابستان سال بعد آماده می‌شود.

او می‌گوید: فلسفه یکی از موضوعات مورد علاقه من است  و آفرینش و کمال که سعی می‌کنم در کارهای شخصی حتما این موضوع را  لحاظ کنم‌؛ ولی در کارهای سفارشی به نظر سفارش دهنده احترام می‌گذارم  و سعی می‌کنم کار در چارچوب فیلمنامه مورد نظر بسته شود.

این بانوی کارگردان درباره چالش‌های پیش روی حوزه فرهنگ و سینما در شرایط فعلی  بیان می‌کند:  بحث اقتصاد و نبود تهیه‌کننده در این زمینه و البته اعمال نظر برخی از تهیه‌کنندگان بابت ساخت کارهایی با موضوعاتی که با نگرش فکری کارگردان سنخیت ‌ندارد و عدم بازار کار در این زمینه و مافیایی‌گری هنری از جمله مواردی است که حوزه کاری ما را با چالش مواجه کرده است.

خویینی درباره توجه مسئولان و اهمیت آنها به اهل هنر  می‌گوید: متاسفانه در کل کشور شاهد این موضوع هستیم؛ در قزوین به علت عدم بومی بودن برخی از مسئولان و در برخی موارد حضور اشخاصی که  مسئولیتی دارند؛ اما متاسفانه  تجربه کافی ندارند و آن‌هایی هم که تجربه دارند ولی بابت سیاست‌های خاص مدیریتی از جمله مشکلات بودجه‌بندی شده نمی‌خواهند با  هنرمندان  ارتباط برقرار کنند هم یکی از معضلات پیش‌رو است.

او عدم تخصیص بودجه کافی برای سرمایه‌گذاری فرهنگی، نبودن برنامه مدون ‌و عدم توجه به اولویت‌بندی در زمینه‌های تربیتی  را سبب سیکل ‌تکرار مشکلات و باقی ماندن مطالبات در حد حرف و اظهارنظر می‌داند و می‌افزاید: ‌حمایت درست مسئولان از تهیه‌کنندگان و کارگردان‌ها برای تولید فیلم خوب و ایجاد فرصت شغلی در همه زمینه‌های هنری و فراهم کردن شرایطی که کارها در بهترین کیفیت خود دیده شوند؛ می‌تواند عرصه هنر یا همان سینما را برای هنرمندان و علاقمندان این صنعت تقویت کند.

این کارگردان قزوینی اگرچه مخالف نگاه‌های جنسیتی است؛ اما می‌گوید: مشکلات این حوزه ‌برای هر دو طیف هست ولی در مجموع خانم‌ها بابت نگرش، تعصبات، دیدگاه‌های غلط و عرف اجتماع‌، جامعه و محیط کار و .. . بیشتر در معرض مشکلات  قرار می‌گیرند  و همین مساله نه تنها در زمینه کاری سبب  پیشرفت نیست؛ بلکه در بیشتر موارد شخص را  به قدری درگیر مسایل فرعی و غیر مرتبط می‌کند که از هدف اصلی دور می‌شود و آن قدر  انرژی و تایم برای اثبات حضور خودش خرج می‌کند که گاهی  اوقات دیگر رمقی برای ادامه کار او باقی نمی‌ماند.

صفری می‌افزاید: متاسفانه با اینکه من فمنیست نیستم؛ ولی نگاه جنسیتی میان آقایان و خانم‌ها همیشه در ارایه و پیشنهاد کار بوده، هست و خواهد بود و این مساله همیشه آزار‌دهنده بوده است.

او می‌گوید: گاهی اوقات توانمندی‌ها در نظر گرفته نمی‌شود  و بر اساس اینکه فلان آقا بهتر می‌تواند  از پس مشکلات بر بیاید را به اسم دفاع از حقوق بانوان ارایه داده و کارها به صورت مساوی تقسیم نمی‌شود‌.

این کارگردان قزوینی ادامه می‌دهد: به نظر من با فاکتور گرفتن برخی مسایل، جایگاه خانم‌ها در تمامی عرصه‌‌های هنری بسیار رفیع و رو به رشد است و نمونه‌های آن هم با حضور بانوانی است که در جشنواره‌‌‌های سراسری و بین‌المللی می‌در‌خشد ثابت می‌کنند که هنر به صورت بالفطره در ذات خانم‌ها هست و با کمی بال و پر دادن به آن می‌توان نتایج بسیار شگفت‌آوری از آن خلق کرد.

¢ صنعت سینما باید با پژوهش همراه باشد

گیتی باقری دیگر بانوی ‌نویسنده و فیلمساز قزوینی که  برگزید‌گی جشنواره‌های داستان‌نویسی و فیلمنامه‌نویسی، جشنواره‌های فیلمنامه‌نویسی اشراق (قم)، جشنواره فیلمنامه‌نویسی سما‌، جشنواره استانی قزوین بخش فیلمنامه‌، جشنواره فیلمنامه‌نویسی آیات (رشت)‌، جشنواره داستان‌نویسی (اراک)  را در کارنامه دارد.

او تاکنون چندین ‌فیلم کوتاه داستانی، مستند و صد ثانیه‌ای را ساخته است، دو ‌داستان کوتاه و فیلمنامه کوتاه به صورت گروهی نیز از این هنرمند به چاپ رسیده است.

به تصویر کشیدن حس‌ها و عواطفی که در روزمرگی‌ها و شتاب زندگی در حال کمرنگ و یا فراموش شدن هستند؛ چه در قالب فیلم، چه در قالب فیلمنامه و داستان از عناصری است که این بانو در آثار خود به آنها توجه ویژه‌ای دارد.

باقری درباره چالش‌های جدی و موجود در عرصه سینما بیان می‌کند‌: سینما به عنوان یک هنر پر مخاطب و فراگیر نیازمند پژوهش، مخاطب‌شناسی، موضوع‌شناسی است. آینده سینما ترکیب سینما با دیگر حوزه‌های علمی ست و برای ماندگاری و موفقیت و جذب مخاطب نیازمند بازاندیشی در ساختارهای خویش و جامعه است. در واقع یکی از عوامل مهم پیدایش چالش در سینما ناشی از بیاعتنایی به حوزه‌ی پژوهش بوده است.  

او معتقد است: اگرچه از قدیم هنر در قزوین جایگاه ویژه‌ای داشته است؛ ولی با گذشت زمان شهر بیشتر چهره‌ی صنعتی به خود گرفته است و به تبع آن احساس و عواطف آدم‌های نیز، به هنر و اهالی هنر سرد شده است. در این میان تولید کار با کیفیت در هر حوزه‌ی هنر (عکس، فیلم تئاتر، نقاشی و ...) می‌تواند  جذب مخاطب به همراه داشته باشد.

***

اینها، همه‌ی حرف‌های بانوان فیلمساز نیست که اگر فرصت بود و مجال، این امکان نیز فراهم می‌شد تا حرف‌های دیگر فعالان این عرصه را نیز بشنویم و بازگو‌کننده هر آنچه باشیم که در سینما و عرصه هنر هفتم در شهر و دیارمان جاری و ساری است. شاید وقتی دیگر...

 


چهارشنبه 22 شهريور 1396
03:55:57
 
 
Copyright © 2017 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT