تغذیه مناسب عامل افزایش قد افراد


فرزانه امامی


کوتاهی قد یکی از مشکلات تغذیه‌ای کودکان است و رشد طبیعی قد، شاخص سلامت کودک به شمار می‌رود. کوتاهی قد اگرچه به تنهایی یک بیماری نیست؛ اما ممکن است نشانه بیماری‌های دیگر باشد. عدم تغذیه کافی و کمبود ترشح هورمون رشد از علل مهم کوتاهی قد در کودکان است که با تشخیص زودهنگام درمان می‌شود. هورمون رشد از بخش قدامی غده هیپوفیز آزاد می‌شود و این هورمون باعث افزایش رشد استخوانی در صفحه رشد می‌شود و در عملکرد و سوخت و سازمواد قندی و چربی در بدن نقش دارد. اختلال در ترشح این هورمون با توجه به وسیع بودن آثارآن باعث ابتلا به بیماری‌های مختلفی می‌شود.

در این باره یک متخصص تغذیه و رژیم درمانی به «ولایت» می‌گوید: تستوسترون مهم‌ترین هورمون مردانه و موثر در رشد و تکامل اندام‌های جنسی و بروز صفات ثانویه جنسی مانند رویش موی صورت و خواص آنابولیک آن مانند رشدعضلات و توده استخوانی می‌باشد. مصطفی نوروزی اضافه می‌کند: این هورمون باعث جهش رشد در نوجوانان و نهایتا توقف رشد قدی با بستن صفحات رشد در دو انتهای استخوان می‌شود.

طبق یافته‌ها تحقیقاتی حاضر در حدود 10 تا 13 سالگی که شروع بلوغ است؛ ترشح تستوسترون تحت تاثیر گنادوتروپیک هیپوفیز قدامی به سرعت افزایش می یابد و این ترشح در بقیه عمر ادامه می‌یابد ولی پس از 50 سالگی به سرعت کاهش می‌یابد.

تستوسترون توده استخوان را زیاد می‌کند و باعث رسوب و احتباس کلسیم  می‌شود.

این متخصص تغذیه می‌گوید: در پی ازدیاد تستوسترون، گردش خون هنگام بلوغ به حد چشمگیری زیاد می‌شود و املاح رسوبی و کلسیم زیاد می‌شود این هم باید در نظر بگیریم که اگر تستوسترون زیادی ترشح شود در کودکان در حال رشد سرعت رشد استخوان کاهش می‌یابد و باعث نقص می‌شود.

وی علت این امر را تاثیر تستوسترون بر بخش‌های رشدکننده استخوان می‌داند که سبب جوش خوردن اپی‌فیز‌های استخوان دراز در سن کم به تنه استخوان مربوطه می‌شود. پس با سرعت بالا رفتن رشد این جوش خوردن زودرس اپی فیز باعث می‌شود قد شخص از حالتی که تستوسترون اصلا ترشح نمی‌شود؛ کوتاه‌تر شود. 

نوروزی سرعت رشد در دختران را در کنار عوامل دیگر به میزان ترشح  هورمون رشد و هورمون جنسی استروژن مربوط می‌داند و می‌گوید: هورمون رشد باعث افزایش قد به خصوص در استخوان و غضروف می‌شود؛ ولی هورمون جنسی زنانه  استروژن سبب بسته شدن مرکز رشد استخوانی و کاهش رشد استخوانی  می‌شود به همین سبب بعد از شروع قاعدگی سرعت رشد قدی در دختران  کندتر می‌شود و معمولا قد دختران در این زمان حداکثر بیش از 6 سانتی‌متر افزایش نمی‌یابد. طبق گفته این متخصص تغذیه و رژیم درمانی جهش رشد قدی در دختران معمولا 1 سال قبل از شروع عادت ماهیانه است. تحریکات جنسی ممکن است باعث قاعدگی و بلوغ زودرس در دختران شود و ترشح هورمون جنسی زنانه باعث بسته شدن زودرس اپی فیز استخوان‌های بلند و در نتیجه کوتاهی قد می‌شود.

امروزه بعضی افراد سودجو مدعی هستند که با تزریق هورمون از ترشح استروژن در بدن دختران نوجوان جلوگیری می‌کند و به رشد قد می‌افزاید.

در این باره فاطمه یارمحمدی، کارشناس صنایع غذایی توضیح می‌دهد: رابطه کوتاهی قدکودکان 0 تا 5 ساله با BMI مادر نشان می‌دهد که کوتاهی قد در 26/5 درصد کودکان مربوطه به مادرانی است که BMI آنها برابر یا بالاتر از 25 است.

وی ادامه می‌دهد: در مطالعه‌ای بر روی 1830 دختر ایرانی در 9 گروه سنی 8 تا 16 سال نشان داد که در دوران بلوغ میانگین  قله‌ی رشد قدی دختران 12سالگی است و اندازه‌ی آن سالانه 9 سانتی‌متر است.

این کارشناس صنایع غذایی، اوج قد کشیدن در پسران را از 14 سالگی عنوان می‌کند که از 12 سالگی شروع می‌شود و اندازه‌ی قد کشیدن سالانه 2/10سانتی‌متر می‌باشد.  بنابراین درمان‌های تصحیح رشد با در نظر گرفتن این سنین و قبل از انجام جهش‌های رشدی باید آغاز گردد.

متخصصان تغذیه بر این باورند که کودکان باید مواد معدنی و ویتامین‌های موردنیاز خود را از تغذیه سالم به دست بیاورند و مواد غذایی مثل شیر، لبنیات، میوه و مواد پروتیینی مثل مرغ، تخم‌مرغ و گوشت مصرف کنند. کودکانی که fast food مصرف می‌کنند و یا کودکانی که گیاه‌خوارند و یا رژیم‌های بدون لبنیات دارند؛ قدی کوتاه دارند. مصرف نوشیدنی‌های کربوناتی موجب کاهش ویتامین و دفع مواد معدنی بدن می‌شود که تاثیر منفی بر رشد قد دارد.

از نوروزی متخصص تغذیه و رژیم درمانی تاثیر مواد مغذی بر رشد قد را جویا می‌شویم و او با اشاره به ویتامین‌های A D، B، کلسیم و روی و منیزیم عنوان می‌کند: این ویتامین به رشد استخوان و جذب کلسیم و رشد قد کمک می‌کند و منبع مهم آنها مواد غذایی است.

وی ادامه می‌دهد: در دوران کودکی و نوجوانی استخوان‌ها در حال رشد هستند، حتی پس از توقف رشد هنوز استخوان‌سازی ادامه دارد، اما باعث رشد طولی  استخوان و افزایش قد نمی‌شود. قبل از 14 سالگی و قبل از پریود ماهیانه دختران کلسیم در رشد طولی بیشتر موثر است.

از مصرف منیزیم نیز نباید غافل شد؛ زیرا مصرف آن باعث افزایش تراکم استخوانی می‌شود منیزیم محرک غده تیروئید برای ترشح هورمون کلسیتونین است و بر اساس اشارات نوروزی این هورمون میزان کلسیم در خون و فعالیت سلول‌های استخوان‌ها را تنظیم می‌کندکه با افزایش منیزیم در خون، ساخت و رشد طولی استخوان‌ها افزایش می‌یابد.

متخصص رژیم درمانی معتقد است: عنصر روی هم با تاثیر بر ترشح برخی هورمون‌های غدد جنسی و تاثیر مثبت بر غدد تیرویید و ترشح کلسی تونین و همچنین تاثیر در افزایش تولید ویتامین D و جذب کلسیم در رشد استخوان و افزایش قد موثر است و  کمبود روی موجب کوتاهی قد می‌شود.

مصرف گوشت قرمز در سنین بلوغ باعث افزایش قد می‌شود: گوشت قرمز منبع  مهمی از آهن از نوع هم، پروتئین، روی و ویتامین‌های گروه B است.  گوشت حاوی پروتیین با کیفیت بالاست که برای رشد مناسب کودکان ضروری است.

یارمحمدی کارشناس صنایع غذایی، از درمان‌هایی که برای افزایش قد توصیه نمی‌شوند، سخن می‌گوید و توضیح می‌دهد: درمان یا تزریق توسط هورمون رشد که گاهی انجام می‌شود با عوارض همراه است. 

وی می‌گوید: این کار ممکن است موجب افزایش فشار داخل مغزی، التهاب لوزالمعده، کاهش و افزایش قند خون، دیابت ملتیوس، عملکرد ناکافی و نادرست تیرویید مانند رشد بیش از حد استخوان و بافت همبند که منجر به تغییر در چهره مثل بیرون‌زدگی استخوان فک یا همان اکرو مگالی، بزرگ شدن قلب، ضخیم شدن پوست، آسیب کبدی، رشد غیرنرمال مو، ناتوانی جنسی در بزرگسالی و التهاب مفاصل شود.

وی همچنین به آرژنین اشاره می‌کند که یک اسید امینه مهم برای تحریک و آزادسازی هورمون رشد است که به صورت طبیعی در غذاها وجود دارد و توضیح می‌دهد: این ماده به صورت صنعتی برای اهداف متفاوت ازجمله رشد قدی ساخته می‌شود. این اسید امینه به راحتی در غذا یافت می‌شود و می‌توان آن را تامین کرد و نیازی به مصرف مکمل آن نیست.

یارمحمدی در خصوص نوشیدنی و پودرهای مکمل هم بیان می‌کند: با دریافت مکمل پروتیین زیادی میزان مواد مغذی دریافتی از طریق مصرف مواد غذایی کم می‌شود. زمانی که به جای خوردن غذا از نوشیدنی‌ها و پودرهای پروتیینی استفاده می‌کنیم، از تمام مواد مغذی یک غذای سالم مانندکلسیم و ویتامین‌ها محروم خواهیم شد.  طبق گفته وی این پودرهای مکمل ممکن است باعث مشکلات گوارشی ازجمله کرامپ‌های عضلانی معده، یبوست، نفخ و گاز معده شوند. برخی از این مکمل‌ها ممکن است حاوی ترکیبات خطرناک به ویژه فلزات سنگین مانند آرسنیک، جیوه، سرب و کادمیوم باشند.  نتایج بررسی‌هایی که روی 15 نوشیدنی پروتیینی انجام شد؛ نشان داد که بعضی از این‌ها به دلیل دارا بودن این ترکیبات سلامتی را با خطرات جدی رو به رو می‌کنند.

اما علاوه بر تغذیه ورزش نیز در افزایش قد نیز بی‌تاثیر نیست. نوروزی متخصص تغذیه و رژیم درمانی ورزش‌هایی مانند یوگا، آویزان شدن، ایستاده خم شدن، شنا بیرون از آب را ازجمله ورزش‌هایی می‌داند که به افزایش قد کمک می‌کند.

وی همچنین خواب کافی را در رشد قد موثر عنوان می‌کند و می‌گوید: بیشتر هورمون رشد در ساعاتی که خواب عمیق است ترشح می‌شود و کودکان و نوجوانان در حال رشد 8 ساعت و نیم الی 11 ساعت خواب نیاز دارند تا ترشح هورمون بر بلندی قد تاثیر داشته باشد.

طبق گفته این متخصص تغذیه و کارشناس صنایع غذایی استفاده از روش‌های تهاجمی ازجمله جراحی و کشیدن استخوان و پروتز استخوانی به دلیل عوارض احتمالی و درصد کم موفقیت، توصیه نمی‌شود.

همچنین استفاده بیش از حد چربی که مانع از دریافت پروتیین می‌شود و باعث کم شدن ترشح هورمون رشد می‌شود. مصرف نوشابه گازدار هم که باعث پوک و ضعیف شدن استخوان برای رشد می‌شود. روی آوردن به گیاه‌خواری نیز ممکن است قد را کوتاه نگهدارد.

¢¢¢

می‌توان بر اساس نظر مصطفی نوروزی متخصص تغذیه ورژیم درمانی گفت؛ درصد مهمی از افزایش رشد قد مربوط به تغذیه‌ی سالم است. در صورتی که تغذیه مادر باردار تحت کنترل متخصص تغذیه باشد، نوزادی با قد متناسب 50 سانتی‌متر و وزن 200/3 کیلوگرم به دنیا خواهد آمد. والدین میباست برای آنکه قد نوزادان و کودکان و نوجوانان و جوانان در حد ایده آل باشد؛ با استفاده از منحنی رشد، که مجانا از طرف مراکز بهداشت درمانی و بهداشت مدارس در اختیار آنان گذارده می‌شود. قد فرزندان خود را هرماهه از روی منحنی پیگیری کنند. بهترین مکان منحنی رشد قدی کودکان، بین صدک 75 تا 95 درصد منحنی رشد می‌باشد. برای تغذیه مناسب از تولد تا 18 سالگی، منطقی است برای آگاهی از تغذیه مناسب، با کارشناسان و متخصصان تغذیه مشاوره گردد تا از غذاهای موثر بر رشد قدی کودکان و جوانان اطلاعات کسب گردد.

 

 

 

 

 


چهارشنبه 15 شهريور 1396
04:09:05
 
 
Copyright © 2017 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT