آگاهی و آموزش بهترین راهکار پیشگیری از معلولیت‌ها


فرزانه رستمی ـ کارشناس روانشناسی


معلولیت در کشور ما مشکل ناشناخته‌ای نیست. معلولیت مترادف با ناتوانی نیست؛ بلکه معلول فردی است که نیازهای ویژه‌ای دارد؛ نیازهایی که اگر برآورده شود؛ او خواهد توانست مانند یک انسان عادی در جامعه زندگی کند و از مواهب آن لذت ببرد. نگرش نادرست جامعه به معلولان و نگاه ترحم‌آمیز و آزارنده مردم به آن‌ها از عمده مشکلات معلولان محسوب می‌شود. علاوه بر لزوم تغییر این نگرش نادرست، بحث پیشگیری از معلولیت‌ها یکی از مهم‌ترین مباحثی است که در ارتقای درک و آگاهی عمومی از معلولیت‌ها و راه‌های مقابله با آن مفید خواهد بود.

¢ تقسیم‌بندی معلولیت‌ها

به طور کلی ناتوانی یا معلولیت به 2 بخش معلولیت جسمی و ذهنی تقسیم می‌شود معلولیت‌های جسمانی فقط مشکلات جسمانی اندام‌ها، قلب‌ و عروق، دستگاه گوارش و کلیوی و تمامی ارگان‌های بدن به جز مغز و اعصاب را دربرمی‌گیرد. گروه دوم، معلولیت‌های ذهنی است. عبارت «معلولیت ذهنی» ترجمه واژه mental است. این واژه فقط به معلولان ذهنی اطلاق نمی‌شود بلکه تمام افرادی را که به نوعی دچار مشکلات حاد اعصاب و روان هستند نیز شامل می‌شود؛ طیف سوم معلولیت‌ها، معلولیت‌های حسی است و کسانی که دچار اختلالات شنوایی، بینایی و تعادل هستند؛ جزو این دسته قرار می‌گیرند.

¢ معلولیت‌های مادرزادی

به جز این گروه‌ها دسته دیگری از معلولیت‌ها نیز وجود دارد که از آن‌ها به عنوان معلولیت‌های تکامل رشد یاد می‌شود؛ این معلولیت‌‌ها مربوط به جنین یا کودک در طی دوران رشد می‌شود که شامل بیماری‌های مادرزادی، ارثی و متابولیک است و آسیب‌هایی که دوران بارداری، هنگام زایمان و بلافاصله پس از زایمان به علل خارجی رخ می‌دهد؛ در این دسته قرار می‌گیرند. در مجموع باید گفت، 2 گروه اصلی معلولیت‌های جسمانی و روانی داریم. با شناسایی طیف دقیق اختلالات متنوع شناختی، ذهنی، هوشی، ادراکی، اعصاب و روان درمی‌یابیم که شیوع معلولیت‌های ذهنی بیشتر از معلولیت‌های جسمی است. علل متفاوتی در بروز معلولیت وجود دارد؛ اما به طور کلی باید گفت: عوامل ارثی انتقال ژن معیوب به نسل‌های بعد در بروز معلولیت نقش دارد. برخی بیماری‌ها و اختلالات، ضربه‌ها و تروماهایی که مادر طی دوران بارداری دچار آن می‌شود؛ جنین را دچار نقص یا آسیب می‌کند. اتفاقاتی که هنگام زایمان رخ می‌دهد، نیز می‌تواند در بروز معلولیت نقش داشته باشد. گاهی اوقات هم در چند روز یا چند ماه اول پس از زایمان، کودک دچار بیماری یا عفونت‌هایی می‌شود که پیامد آن ناتوانی یا معلولیت است. این عوامل معلولیت‌های مادرزادی قلمداد می‌شود؛ اما معلولیت‌های ناشی از ضربه، تصادف، سقوط یا غیره در زمره معلولیت‌های اکتسابی تعریف می‌شود. عقب‌ماندگی ذهنی و بیماری‌های حسی عصبی از جمله شایع‌ترین معلولیت‌هاست و پرداختن هدفمند به ‌آن‌ها می‌تواند بسیاری از مشکلات را برطرف کند.

¢ ژنتیک و معلولیت

در حوزه‌ علمی و تحقیقات ژنتیک فاصله قابل توجهی با کشورهای اروپایی نداریم و با تشخیص دقیق بیماری‌های ژنتیکی مثل تالاسمی توانسته‌ایم، تعداد مبتلایان تالاسمی را به طور محسوس کاهش دهیم. با اینکه از نظر پیشرفت در حوزه ژنتیک موفق بوده‌ایم، با این وجود متاسفانه مشاوره ژنتیک در کشور ما به طور کامل انجام نمی‌شود؛ مباحث قومی و فرهنگی نقش چشم‌گیری در این بحث دارد. حتی گاه مراجعات دیر هنگام فرصت تشخیص، مداخله، درمان و توان بخشی را می‌گیرد به عنوان مثال، مادری که بعد از بارداری برای مشاوره مراجعه می‌کند، درواقع فرصت مداخله و مشاوره را از پزشک می‌گیرد. بنابراین مشاوره ژنتیک هنوز در بین اقشار مردم خیلی جا نیفتاده است و از طرفی مراجعاتی که انجام می‌شود، به موقع نیست و به همین دلیل هنوز به فرهنگ‌سازی و آموزش در این زمینه نیاز جدی احساس می‌شود. این موضوع با توجه به نرخ بالای ازدواج‌های فامیلی در کشور اهمیت دو چندانی پیدا می‌ند. تعدادازدواج‌های فامیلی در کشور حدود 20 تا 30 درصد می‌باشد. در این میان مشخص شده است که دلیل ناشنوایی و کم‌شنوایی 62 درصد از افراد، ازدواج فامیلی والدین آن‌ها بوده و این موضوع نیازمند آموزش است.

در کشور ما به دلیل بالا بودن میزان ازدواج‌های هم‌خون و فامیلی، میزان ابتلا به بیماری‌های نقص ایمنی اولیه از نوع کروموزوم‌های غیرجنسی بالاست. این بیماری‌ها شامل گروه‌های مادرزادی یا ارثی است که به دلیل معیوب بودن ژن‌های دخیل در ساخت اعضای دستگاه ایمنی، عملکرد پروتئین‌ها و سلول‌های دستگاه ایمنی و دفاعی بدن انسان را مختل می‌سازد. در این شرایط بیماران دچار عفونت‌های پی در پی می‌شوند که این عفونت‌ها در اندام‌ها و دستگاه‌های مختلف بدن، مانند دستگاه تنفس، دستگاه گوارش، سیستم عصبی، مفاصل و استخوان بروز می‌کند.

برحسب نوع، نقص ایمنی علائم بیماری و نوع عفونت‌های مکرر در مبتلایان متفاوت است. در اشکال ساده بیماری‌های نقص ایمنی، مبتلایان دچار عفونت‌هایی مانند سینوزیت، عفونت گوش و عفونت ریه می‌شوند و در موارد شدید نقص ایمنی، عفونت‌های شدید در بیماران رخ می‌دهد که در صورت عدم تشخیص موجب مرگ بیمار در سال‌های اول زندگی می‌شود.

فراوانی این بیماری‌ها در دنیا یک در ده هزار تا یک درصد هزار است؛ اما در ایران این آمار به دلیل ازدواج‌های فامیلی بالاتر از کشورهای اروپایی است. به همین دلیل است که بر اهمیت ارائه بسته‌های آموزشی برای آگاه‌سازی، ارتقای دانش و آگاهی و مهارت‌های مردم تاکید می‌شود: فقط با این کار است که می‌توان از انواع معلولیت‌ها به علل مختلف پیشگیری کرد. معلولیت‌های ناشی از عوامل ارثی، رعایت نکردن بهداشت در طول دوران بارداری و مراقبت از کودک در چند روز و چند ماه اول تولد، یک محور مشترک دارد و آن آموزش است. در واقع تاکید همه جانبه بر ارتقای دانش افراد، آموزش، آگاه‌سازی، توزیع بسته‌های آموزشی و بروشورها بسته به شرایط زوج‌ها می‌تواند راهکار اصلی مقابله با معلولیت باشد.

¢ مشاوره ژنتیک

طبق تحقیقات، نقش مشاوره ژنتیک در شناسایی احتمال بروز معلولیت در فرزندان محرز شده است و این مساله با توجه به افزایش ازدواج‌های فامیلی در کشور باید نهادینه شود و مردم برای مشاوره ژنتیک اهمیت قائل شوند. همچنین پیشگیری سطح اولیه که به عهده وزارت بهداشت است؛ پیشگیری ارتقایی و پیشگیری ثانویه همگی در جلوگیری از گسترش معلولیت و ناتوانی نقش دارد. پیشگیری سطح سوم زمانی اتفاق می‌افتد که معلولیت به وجود آمده است. با این حال می‌توان از پیامدهای حاصل از ناتوانی یا معلولیت جلوگیری کرد. بنابراین آموزش، ارتقای دانش و مهارت‌ها، مشاوره‌های به هنگام و اهمیت دادن به بحث غربالگری می‌تواند راهکارهای اساسی در این زمینه باشد.

 

 

 


شنبه 11 شهريور 1396
03:58:08
 
 
Copyright © 2017 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT