امضای دیجیتال


تهیه و تدوین‌: محمد نوروزی ـ کارشناس مسوول امور مالی ادار‌ه‌ی کل فرهنگ و ارشاد اسلامی
چکیده
ما اکنون در حال سپری کردن عصر اطلاعات هستیم. تعداد افراد و تجارت‌هایی که هر روز به اینترنت ملحق می‌شوند به طور بی‌سابقه‌ای در حال رشد است. هر روز دسترسی به اینترنت آسان‌تر و سرعت آن سریع‌تر و قیمت آن ارزانتر می‌شود. بسیاری از افراد میزان زیادی از وقت خود را بر روی اینترنت به تبادل اطلاعات و همچنین به تبادلات مالی می‌پردازند. اینترنت یک شبکه‌ی اطلاعاتی باز است.
هر‌کسی می‌تواند از اینترنت استفاده کند و امکان دارد که از آن برای استخراج اطلاعات از مناطق آسیب‌پذیر، مقاصد سودجویانه و غیر‌قانونی استفاده کند. در جهان امروز مدیریت اسناد الکترونیکی و ارسال و دریافت اطلاعات الکترونیکی بخش بزرگی از تبلیغات و فعالیت‌های اجرایی را شامل می‌شود. هنوز انتظار می‌رود که استفاده از اطلاعات مبتنی بر کامپیوتر در سطح جهان به طرز قابل توجهی در حال گسترش ‌باشد. یکی از تکنولوژی‌هایی که موجب افزایش اعتماد گردیده، امضای دیجیتالی می‌باشد. این تکنیک مبتنی بر رمزنگاری باعث به رسمیت‌شناسی اطلاعات الکترونیکی می شود به طوری که هویت پدیدآورنده سند و جامعیت اطلاعات آن، قابل بازبینی و کنترل می‌باشد.
ـ1ـ مقدمه
امروزه کاغذها که حامل اصلی اطلاعات مهم بودند کم‌کم جای خود را به دیگر راه‌های تبادل اطلاعات می‌دهند. در واقع کاغذ دارای معایبی از قبیل انتقال آهسته و پرهزینه اسناد می‌باشد و بایگانی آنها نیز مشکلات زیادی را به وجود می‌آورد. به تدریج با پیشرفت فناوری اطلاعات، تبدیل تجارت سنتی به تجارت الکترونیک، تبادل اسناد در این نوع تجارت امری فراگیر شده است. این اسناد اغلب حاوی اطلاعات حساسی مانند قراردادهای حقوقی، فناوری‌های محرمانه و یا تبادلات مالی می‌باشند. برای ممانعت از دستبرد سارقان کامپیوتری که در فضای الکترونیکی همواره مترصد دست‌اندازی و خواندن مستندات می‌باشند لازم است این اسناد به رمز درآورده شوند. اگر می‌خواهیم که اسناد ما واقعا در امان باشند باید آنها را به صورت دیجیتالی امضا کنیم. امضای دیجیتالی یکی از روش‌های ایمن‌سازی اطلاعات است که کاربردی مشابه با امضای معمولی در معاملات دارد و یکی از روش‌های معتبر حفظ امنیت در شبکه می‌باشد. این روش به خصوص در مساله‌ی تجارت الکترونیک که امروزه در جهان صنعت و فناوری از طرفداران بسیاری برخوردار است، جایگاه ویژه‌ای دارد.
ـ2ـ امضای دیجیتالی چیست؟
امضای دیجیتالی بر روش‌های رمزنگاری از طریق کلیدهای عمومی و خصوصی مبتنی است. در حال حاضر در کشورهای متعدد و برای کاربردهای گوناگون از صدور ایمیل گرفته تا نقل و انتقالات مالی و امضای اسناد تعهدآور همانند ابزاری که به اطلاعات روح می‌دهد مورد استفاده قرار می‌گیرد و کاربرد آن در شبکه‌های الکترونیکی به یک ضرورت تبدیل شده و در شرایطی که ایمیل‌های ارسال شده به صندوق الکترونیکی یک فرد از لحاظ امنیتی قابل تایید نیست، امضای دیجیتالی این امکان را فراهم می‌کنند تا فرد مورد نظر با اطمینان از لحاظ امنیتی تبادلات خود را انجام دهد.
ـ3ـ امضای دیجیتال امنیت چه چیزی را تامین می‌کند؟
ـ تصدیق هویت: تصدیق هویت اطمینان از اینکه شخص یا طرفی که با آن در حال ارتباط هستیم همان کسی است که ما انتظار داریم و خودش می‌گوید.
ـ محرمانه بودن: اطلاعات درون پیغام‌ها و یا تبادلات محرمانه می‌شوند و تنها برای اشخاص دریافت‌کننده و ارسال کننده قابل فهم و خواندن می‌باشد.
ـ امانت‌داری: اطلاعاتی که درون پیغام و یا تبادلات وجود دارد در طول مسیر به طور اتفاقی یا عمدی مورد دستبرد قرار نمی‌گیرند.
ـ غیر‌قابل انکار بودن: ارسال‌کننده نمی‌تواند منکر ارسال پیام یا تبادل مالی شود و دریافت کننده هم نمی‌تواند منکر دریافت آن شود.
ـ4ـ روش ایجاد امضای دیجیتال
قبل از آشنایی با نحوه‌ی عملکرد یک امضای دیجیتال، لازم است در ابتدا با برخی اصطلاحات مرتبط با این موضوع بیشتر آشنا شویم:
ـ کلیدها (Keys): از کلیدها به منظور ایجاد امضاهای دیجیتال استفاده می‌گردد. برای هر امضای دیجیتال، یک کلید عمومی و یک کلید خصوصی وجود دارد. کلید خصوصی، بخشی از کلید است که شما از آن به منظور امضای یک پیام استفاده می‌نمایید. کلید خصوصی یک رمز عبور حفاظت شده بوده و نمی‌بایست آن را در اختیار دیگران قرار داد. کلید عمومی، بخشی از کلید است که امکان استفاده از آن برای سایر افراد وجود دارد. زمانی که کلید فوق برای یک حلقه کلید عمومی (public key ring) و یا یک شخص خاص ارسال می‌گردد، آنان با استفاده از آن قادر به بررسی امضای شما خواهند بود.
ـ حلقه کلید (Key Ring): شامل کلید‌های عمومی است. یک حلقه کلید از کلید‌های عمومی افرادی که برای شما کلید مربوط به خود را ارسال نموده و یا کلیدهایی که از طریق یک سرویس‌دهنده کلید عمومی دریافت نموده‌اید، تشکیل می‌گردد. یک سرویس دهنده کلید عمومی شامل کلید افرادی است که امکان ارسال کلید عمومی در اختیار آنان گذاشته شده است.
ـ اثر انگشت: زمانی که یک کلید تایید می‌گردد در حقیقت منحصر به فرد بودن مجموعه‌ای از حروف و اعداد که اثر انگشت یک کلید را شامل می‌شوند تایید می‌گردد.
ـ گواهینامه‌های کلید: در زمان انتخاب یک کلید از روی یک حلقه کلید، امکان مشاهده‌ی گواهینامه (مجوز) کلید وجود خواهد داشت. دراین رابطه می‌توان به اطلاعات متفاوتی نظیر صاحب کلید، تاریخ ایجاد و اعتبار کلید دست یافت.
به طور خلاصه برای ایجاد یک امضای دیجیتال، ابتدا امضا‌کننده باید از طریق کلید عمومی امضای خود را رمزسازی کرده و سپس آن را ضمیمه‌ی پیام داده‌ای کند و برای مخاطب خویش ارسال نماید. مخاطب که اکنون پیام داده‌ای را به همراه امضای دیجیتال آن دریافت کرده، باید امضای رمزنگاری شده را که قابل فهم نیست از داده پیام‌ها جدا ساخته و از طریق کلید عمومی ارسال‌کننده، پیام را برای وی ارسال می‌کند تا خود ارسال‌ کننده با کلید خصوصی‌اش آن را رمزگشایی کند. چنانچه نتایج یکسانی حاصل شد، یعنی همان چیزی که امضا‌کننده به عنوان امضای دیجیتال برای خود تعریف کرده بود هویدا شد، معلوم می‌شود که اولا امضای مذکور به نحو صحیحی از سوی امضا‌کننده ارسال شده و ثانیا وی نمی‌تواند ادعا کند که پیام را امضا‌ نکرده و یا اینکه پیام تغییر یافته است.
بنابراین، به کارگیری امضای دیجیتال شامل دو فرآیند است: مرحله‌ی اول ایجاد امضا‌ توسط ارسال‌کننده‌ی پیام توسط کلید خصوصی‌اش است و مرحله‌ی بعد نیز شامل فرآیند چک کردن امضای دیجیتال از طریق مراجعه به پیام اصلی و استفاده از کلید عمومی ارسال‌کننده است.
ـ5ـ روش‌های تولید امضای دیجیتالی
در طول سال‌ها تحقیق در زمینه‌ی امنیت کامپیوتر روش‌ها و متد‌های مختلفی برای امضاهای دیجیتالی ابداع شده است ولی چیزی که در همه‌ی آنها عمومیت دارد این است که همه‌ی روش‌های تولید امضای دیجیتالی به ماهیت پیام وابسته‌اند.
روش‌های زیر از مهمترین روش‌های تولید امضای دیجیتالی است:
ـ امضاهای دیجیتالی مبتنی بر چکیده‌ی پیام: در این روش متن پیام دست نخورده باقی می‌ماند و تنها یک امضای چند بایتی به آن اضافه می‌شود.
ـ امضاهای دیجیتالی کلید متقارن: این امضاها مبتنی بر یک مرکز گواهی امضا هستند.
ـ امضاهای مبتنی بر روش‌های رمز نگاری کلید عمومی
ـ امضاهای مبتنی بر تبدیل های مستقل از سیستم‌های رمز‌نگاری
ـ6ـ ویژگی‌های امضاهای دیجیتال
ویژگی‌های مهم امضاهای دیجیتال عبارتند از:
ـ در تولید آنها از اطلاعاتی که به طور منحصر به فرد در اختیار امضا‌کننده است استفاده می‌شود.
ـ به طور خودکار و توسط رایانه تولید می‌شوند.
ـ امضای هر پیام وابسته به کلیه‌ی بیت‌های پیام است و هر‌گونه دستکاری و تغییر در متن سند موجب مخدوش شدن امضای پیام می‌گردد.
ـ امضاء هر سندی متفاوت با امضای اسناد دیگر است.
ـ باید به راحتی قابل بررسی و تایید باشد تا از جعل و انکار احتمالی آن جلوگیری شود.
ـ7ـ حملات ممکن علیه امضاهای دیجیتالی
ـ حمله‌ی Key – only‌: در این حمله، دشمن تنها کلید عمومی امضاء‌کننده را می‌داند و بنابراین فقط توانایی بررسی صحت امضاهای پیام‌هایی را که به وی داده شده‌اند، دارد.
ـ حمله Known Signature : دشمن، کلید عمومی امضاء‌کننده را می‌داند و جفت‌های پیام/ امضاء که به ‌وسیله‌ی صاحب امضاء انتخاب و تولید شده ‌است را دیده است. این حمله در عمل امکان‌پذیر است و بنابراین هر روش امضایی باید در مقابل آن امن باشد.
ـ حمله‌ی Chosen Message‌: به دشمن اجازه داده می‌شود که از امضاء‌کننده بخواهد که تعدادی از پیام‌های به انتخاب او را امضاء کند. انتخاب این پیام‌ها ممکن است به امضاهای از قبل گرفته ‌شده بستگی داشته باشد. این حمله در غالب حالات، ممکن است غیرعملی به نظر برسد، اما با پیروی از قانون احتیاط، روش امضایی که در برابر آن ایمن است، ترجیح داده می‌شود.
ـ حمله Man-in-the-middle‌: در این حمله، شخص از موقعیت استفاده کرده در هنگام مبادله کلید عمومی، کلید عمومی خود را جایگزین کرده و برای گیرنده می‌فرستد و بدین‌گونه می‌تواند به پیام‌ها دسترسی داشته باشد بدون اینکه فرستنده و گیرنده، مطلع باشند.
امروزه امضاء نشانه‌ هویت یک فرد می‌باشد. کسی که یک نامه، رسید بانکی یا سندی را امضا می‌کند در حقیقت نشانه‌ای از خود باقی می‌گذارد که نماد هویت اوست. این نماد به گونه‌ای می‌باشد که اگرچه همگان می‌توانند آن را بشناسند، اما کسی توان تولید آن را ندارد و منحصر به یک ‌فرد می باشد. در دنیای الکترونیک و فناوری نیز موضوع تصدیق هویت، یکی از موضوعات مهم امنیتی است. ایده‌ی امضای دیجیتالی در جهان فناوری اطلاعات، همانند امضای واقعی، ابزاری مهم برای نیل به هدف تصدیق هویت و امنیت می‌باشد. روش‌های مختلفی برای ایجاد امضای دیجیتال وجود دارد اما آنچه که مهم است توجه به این نکته می‌باشد که امضای دیجیتال موجب امنیت بیشتر در تبادل اطلاعات و از بین بردن محدودیت‌های رشد تجارت الکترونیک شده است.
مراجع:
ـ ستار زرکلام، «قانون تجارت الکترونیکی و امضای الکترونیکی»، مجموعه مقالات همایش بررسی ابعاد حقوقی فناوری اطلاعات، خرداد 1383
ـ www.persianv.com
ـ http://www.ictna.ir
ـhttp://www.youdzone.com/signature.html
ـ http://www.forum.boursekala.com

شنبه 12 اسفند 1391
11:01:37
 
 
Copyright © 2019 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT