مشاوره در مثنوی مولوی


تهیه و تنظیم: شهلا صفرپور
در این نوشتار سعی بر آن است که برخی از رویکردهای اصلی مشاوره با زبان شعر از دیدگاه مولانا بیان شود. بسیاری از آنچه امروز مشاوران و روانشناسان بیان می‌کنند در برخی موارد در آثار مولانا تجلی پیدا کرده‌اند.
مولانا در نقش طبیب روح و روان انسان علاج‌نامه‌ای به نام مثنوی جهت التیام آلام و بیماری‌های نوع بشر ارایه داده است.
فضای داستان‌های مثنوی جایگاه شخصیت‌ها، رنگ و بو و محیط اجتماعی و گفت‌وگوهای سنجیده در حکایت‌های مثنوی سرشار از ظرایف مشاوره‌ای و روان شناختی و تکنیک‌های روان درمانی فردی و گروهی است.
ـ1ـ اهمیت مشاوره
مولانا در مثنوی معنوی خود بارها به اهمیت مشاوره و مشورت کردن اشاره کرده است.
مشورت ادراک و هوشیاری ‌دهد
عقلها، مر عقل را یاری دهد
مشورت و نظرخواهی یک فرم بهره‌گیری از عقل‌ها و افکار دیگران است و هر انسانی به آن نیازمند است بهره‌گیری از آرا و نظرات دیگران و استفاده از تجربیات آنها باعث می‌شود که ما در تصمیم‌گیری‌هایمان کمتر اشتباه کنیم و کمتر دچار پشیمانی شویم.
مشورت در کارها واجب شود
تا پشیمانی در آخر کم شود
جلال‌الدین بلخی در جای دیگر اشاره می‌کند که مشورت کردن باعث رهایی و رستن از بلاها می‌شود.
گرچه عقلت هست با عقل دگر
یار باش و مشورت کن ای پسر
با دو عقل از بس بلاها وارهی
پای خود بر اوج گردونها نهی
ـ2ـ ویژگی‌های مشاور از دیدگاه مولانا
با توجه به این که مشورت امری است پر فایده ولی با هر‌کس نمی‌توان مشورت کرد مثلا اگر فردی نالایق برای مشورت انتخاب شود زیان‌های فراوانی به بار خواهد آورد. از نظر مولانا می‌توان گفت که مشورت با صالحان، با دوستان دانا و بیدار دلان سودمند است.
مشورت کن با گروه صالحان
بر پیغمبر امر شاورهم بدان
کاین خردها چون مصابیح اندر است
بیست مصباح از یکی روشن‌تر است
مشاور فردی است که هم از نظر شخصیتی و هم از نظر آموزشی و تخصصی باید آمادگی قبول مسوولیت خطر مشاوره را داشته باشد و به دور از تعصبات قومی و نژادی و بالاخره رازدار باشد مولانا درباره‌ی مورد اعتماد بودن مشاور می‌گوید:
گفت هر رازی نشاید باز گفت
جفت طاق آید گهی طاق جفت
مولانا اشاره می‌کند که بهتر است وقتی که می‌خواهی راز کسی را باز‌گو کنی به جای اشاره‌ی مستقیم به آن فرد از روش غیر‌مستقیم استفاده گردد در داستان پادشاه و کنیزک که اولین داستان در مثنوی است وقتی که طبیب روحی می‌خواهد کنیزک را معالجه کند اصول رازداری مراعات می‌شود.
گفت ای شه خلوتی کن خانه را
دور کن هم خویش و هم بیگانه را
کـس ندارد گوش در دهلیـــزها
تا بپرســـم زیـــن کنیزک چیزها
خـــانه خالی ماند و یک دیار نی
جـــز طبیب و جـــز همان بیمار نی
مولانا و ناخودآگاهی
بخش خودآگاه ذهن عبارت از مجموعه‌ی چیزهایی است که فرد در لحظه معینی از زمان از آنها آگاه است. مفهوم فروید از خودآگاه به کاربرد روزمره‌ی این واژه بسیار شبیه است با این تفاوت که او معتقد بود که فقط جز بسیار کمی از افکار و تصورات و خاطرات در خودآگاهی ما قرار دارند. بنابراین ذهن نظیر کوه یخی است که 9/0 آن در آب قرار دارد.
از این‌رو می‌توان گفت که روان انسان ذاتا ناخودآگاه است. مولانا نیز اهمیت و قدرت ناخودآگاهی را با زبان شعر به این صورت بیان می‌کند.
هست پنهان حاکی بر هر خرد
هر که را خواهد به من از خود برد
آفتــاب مشـــــرق و تنویـــر او
چون اسیـــران بستــه در زنجیر او
در نهانخانه‌ی روح و در پشت پرده‌ی تو در توی جان انسانی احساسات و عواطف و قوای مرموزی مستور است که انسان از آنها غافل است اما اثر و نشان پای آن قوی.
روح انسان خواه و ناخواه مسخر فرمان حاکم باطنی و در تحت سلطه و اطاعت همان احساسات و عواطف درونی پنهانی است و بشر را به کارهای نیک و بد و خیر و شر وادار سازند. بدون اینکه خود او از این چیز تکوینی آگاهی و بدان توجه داشته باشد و این امر همان عقیده‌ای است که در کتاب روانشناسی جدید به فروید نسبت می‌دهند و او را مبتکر این فکر قلمداد می‌کنند در دفتر دوم و ششم مولوی بیان شده است.
هر موکل را موکل مختفی است
ور نه او در بند سگ طبعی ز چیست
هر که بینی در زیانی می‌رود
گرچه تنها باعوانی می‌رود
گر از او واقف بدی افغان زدی
پیش آن سلطان سلطانان شدی
منظور مولانا از مامور مخفی انگیزه‌های مکنون در ضمیر پنهان آدمی است که هر شخصی در اعمال و کردار خود مقهور آن عوامل روانی است و در واقع منشا اصلی تهاجمات ماموران ظاهری ماموران مخفی است.
چون موکل می‌شود بر تو ضمیر
که بگو تو اعتقادات وامگیر
خاصه در هنگام خشم و گفتگو
می‌کند ظاهر هر سیرت را مو به مو
وقتی که این ضمیر پنهانی و این مامور مخفی بر تو غالب می‌شود بر تو فشار وارد می‌کند که اعتقادات و باورهای ناگفته‌ات را بازگو کنی مخصوصا در هنگام خشم و غصب و در مواقع بحرانی احتمال ظاهر شدن این اسرار نهانی ناهشیاری بیشتر می‌گردد.
هر که بینی در زبانی می‌رود
گرچه تنها با عوانی می‌رود
در واقع روان ناخودآگاه تمام غرایز بشر اولیه را دربرمی‌گیرد که برخی از این عوامل ارثی و برخی دیگر بر اثر تکامل و تحول دوران کودکی به وجود آمده‌اند.
دید بایـــد تا که سِرّ آدمی
آشکار گردد از بیش و کمی
زیر دیوار بدن گنجست یا
خانه مارست و مور و اژدها
پس از نظر مولانا:
اگر هر شخصی از قدرت و حاکمیت ماموران درونی یعنی از تصرف و تاثیر شگرف ضمیر مخفی انسان آگاه می‌شد، قطعا به حضور شاه شاهان یعنی درگاه الهی می‌رفت و از او استمداد می‌جست.
منابع:
ـ1ـ «جان، تن، روان» کیوان نجم‌آبادی‌ ـ نشر چشمه.
ـ2ـ شرح جامع مثنوی معنوی، کریم زمانی، انتشارات اطلاعات
ـ3ـ شکوه شمس، آن ماری شمیل، ترجمه‌ی حسن لاهوکی، انتشارات علمی و فرهنگی.
ـ4ـ فنون و روش‌های مشاوره، عبدا... شفیع‌آبادی، نشر ترمه.
ـ5ـ مولوی نامه، جلد اول، استاد جلال‌الدین همایی، نشر هما.
ـ6ـ مقدماتی بر مشاوره و راهنمایی، شکوه نوابی‌نژاد، نشر دانشگاه تربیت معلم.
ـ7ـ نظریه‌های مشاوره و روان درمانی، عبدا... شفیع‌آبادی و غلامرضا نادری، انتشارات مرکز نشر دانشگاهی.

شنبه 12 اسفند 1391
09:09:26
 
 
Copyright © 2019 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT