گره کور شهرک عظیمیه قزوین

 گزارش ـ مریم بهبهانی‌فر

مقدمه:

شهرک عظیمیه در شمال قزوین، منطقه‌ای با وسعت ۳۳۰ هکتار، پس از سه دهه همچنان در چالش‌های فرسایشی است. این منطقه که تحت مدیریت شهرداری منطقه سه قرار دارد؛ سال‌هاست که میان دو واقعیت متضاد گرفتار شده است: از یک سو، مالکانی که بیش از سی و اندی سال پیش مجوزهای قانونی ساخت‌وساز خود را دریافت کرده‌اند و از سوی دیگر، نبود زیرساخت‌های حیاتی نظیر آب، برق و گاز که مانع از هرگونه توسعه شده است.

در این میان، ساکنان روستاهای اکبرآباد، امیرآباد و حسن‌آباد، و هزاران نفر از اعضای تعاونی‌های مسکن و مردمی که اراضی این منطقه را خریداری کرده‌اند، در یک بلاتکلیفی تاریخی هستند. روایت این بحران، روایت شکاف میان «حق قانونی» و «ناتوانی خدماتی» است؛ جایی که مالکان، با گلایه‌ از وضعیت موجود، معتقد هستند با وجود صدور مجوزها، نهادهای خدمات‌رسان از پاسخگویی باز ایستاده‌اند. آن‌ها از وعده‌های بی‌پایانی می‌گویند که در مقابل تجمع‌های مکرر آن‌ها در استانداری، دادگستری و دفتر امام جمعه، تنها با پاسخ‌هایی چون «کمبود آب در استان» یا «نیاز به بودجه‌های کلان ملی» مواجه شده‌اند.

برای این بن‌بست سی و اندی ساله در یک برهه‌ای، گامی به منظور گره‌گشایی آن برداشته شد و با حضور مدیران کشوری و استانی، همچون «بذرپاش وزیر وقت راه و شهرسازی»، «اعلایی استاندار وقت قزوین» نمایندگان مجلس شورای اسلامی، مدیران ارشد آبفا، راه و شهرسازی و شهردار، فاز اول عملیات زیرسازی، برق‌رسانی و آبرسانی به این منطقه آغاز شد که نویدبخش پایان سال‌ها انتظار هزاران نفری بود که میان دو مرز «مجوز قانونی» و «عدم امکان ساخت‌وساز» گرفتار شده بودند.

اکنون با گذشت قریب به 3 سال از برگزاری آن آیین و با وجود بیش از سه دهه انتظار و تلاطم‌های اجتماعی، همچنان گره‌های کور زیرساختی این منظقه باز نشده است و سایه‌ی بلاتکلیفی بر سر هزاران خانوار مالک این منطقه وجود دارد؛ و مشاهده می‌کنیم که فرآیند پیشرفت به‌جای «خدمات‌رسانی جاری»، به «معاملات تهاتری» گره خورده است تا آنجا که در روزهای گذشته شاهد تجمع این مالکان در مقابل شرکت آبفای قزوین، پس از آن تماس‌های مکرر با روزنامه ولایت بودیم؛ از این رو ما نیز سعی به کالبدشکافی مسیر دشوار  شهرک عظیمیه کردیم.

دیدگاه راه و شهرسازی در این باره بر تامین منابع از طریق تهاتر زمین و تزریق نقدینگی بود و خود را آماده‌ی همکاری می‌دانست؛ و دیدگاه آبفا بر چالش‌های فنی چون: توپوگرافی منطقه و میراث تلخ واگذاری‌های بدون پشتوانه بود.

شهرک عظیمیه؛ سه دهه بلاتکلیفی میان وعده‎های توسعه و نبود زیرساخت

در این باره یکی از مالکان زمین در شهرک عظیمیه در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت می‌گوید: این شهرک نمادی از تقابل میان برنامه‌ریزی‌های توسعه‌ای و چالش‌های بودجه‌ای در مدیریت شهری است. زیرا در حالی که از بیش از سه دهه پیش، مجوزهای قانونی ساخت‌وساز برای مالکان این منطقه صادر شده است؛ متاسفانه نبود زیرساخت‌های حیاتی همچون: آب، برق و گاز، این منطقه را به جزیره‌ای از زمین‌های بلااستفاده تبدیل کرده است.

او می افزاید: با وجود تقاضای مبرم مالکان برای بهره‌برداری از سرمایه‌های خود، بی توجهی مدیران استانی موجب ایجاد یک بن‌بست طولانی شده و سال‌های متمادی است که در انتظار رفع گره‌های زیرساختی، مسیر توسعه در شمال اتوبان قزوین به شکلی پایدار هستند.

این مالک زمین در عظیمیه با حالتی اندوهگین و با بیان اینکه شهرک عظیمیه سال‌ها میان وعده‌های ساخت‌وساز و واقعیت تلخ نبود آب معلق مانده است؛ می‌گوید: سه دهه انتظار تنها یک عد نیست روایت طولانی انتظار هزاران نفر است و اکنون یک پرسش بزرگ برای ما وجود دارد؛ چرا مجوز خرید و ساخت، بدون زیرساخت صادر شد که با گذشت بیش از سه دهه همچنان در وضعیت رکود باشد.

تهاتر زمین در ازای آب؛ پاسخ راه و شهرسازی به اعتراضات مالکان عظیمیه

مجتبی دایی دایی، مدیرکل راه و شهرسازی استان درباره اعتراضات مالکان عظیمیه نسبت به انشعاب آب شرب شهرک عظیمیه در گفت‌وگو با ولایت اظهار می‌کند:  برای رفع این چالش تفاهم‌نامه‌ای میان استانداری قزوین، راه و شهرسازی و آبفای استان امضا شده است تا بر اساس آن از محل فروش زمین‌های عظیمیه، به احداث مخزن‌های مرکزی و انتقال آب این منطقه کمک شود.

او عنوان می‌کند: راه و شهرسازی استان برای شهرک عظیمیه امسال ۲۰ میلیارد تومان نقدا به آبفا پرداخت کرده‌ است و آمادگی داریم تا ۱۰۰ میلیارد تومان هم زمین تهاتر کنیم تا پروژه وارد فاز عملیاتی شود. البته پیمانکار پروژه هم حدود ۳۰ تا ۴۰ میلیارد تومان مطالبات داشت که شرکت آبفا تمهیداتی بیندیشند و کار را آغاز کند.

این مسئول تاکید می‌کند: ما مشکلی نداریم اجرای پروژه آغاز شود ما زمین‌های لازم را تهاتر می‌کنیم.

امید به «تهاتر زمین» نقطه پایانی برسرگردانی شهرک عظیمیه

برای پیگیری چالش آبرسانی به شهرک عظیمیه با داراب بیرنوندی، مدیرعامل شرکت آبفای استان نیز گفت‌وگوی مفصلی داشتیم که در این باره اظهار می‌کند: مشکل شهرک عظیمیه مربوط به چندین دهه است؛ متاسفانه دستگاه‌های متولی وقت بدون استعلام از شرکت‌های زیرساخت و در نظر گرفتن نحوه خدمات‌رسانی به این منطقه، نسبت به واگذاری زمین‌های شهرک عظیمیه اقدام کردند.

او بیان می‌کند: در شهرک عظیمیه به علت توپوگرافی محل واگذاری با دو مشکل بزرگ روبه‌رو هستیم که یکی تامین آب و دیگری ایجاد تاسیسات آب و فاضلاب است که موضوع ایجاد تاسیسات آن به دلیل اعتبار بالای مورد نیاز از اهمیت دو چندان برخوردار بوده است.

بیرنوندی اظهار می‌کند: در سال‌های گذشته پس از پیگیری‌های متعدد و جلساتی با معاون وقت وزیر راه و شهرسازی مصوب شد با توجه به زمین‌های الحاقی، وزارت راه و شهرسازی تامین مالی را بر عهده گیرد و این موضوع منجر به یک توافق‌نامه سه‌جانبه میان شرکت آبفای قزوین، استانداری و وزارت راه و شهرسازی شد.

این مسئول اضافه می‌کند: با انجام این تفاهم‌نامه عملا موضوع سر درگمی مردم در حل مشکلات و تکالیف دستگاه‌ها مشخص شد که در «ماده ۳» آن «آب و فاضلاب» به‌ عنوان مجری پروژه و اداره ‌کل راه و شهرسازی به‌ عنوان تامین‌کننده مالی پروژه تعیین شد که مطابق مصوبه سازمان ملی زمین و مسکن، می‌بایست نسبت به تامین مالی پروژه به صورت نقدی اقدام می‌کرد.

بیرنوندی تاکید می‌کند: براساس این توافق‌نامه، انجام کارها منوط به پرداخت به‌موقع هزینه‌ها و تعهدات از سوی وزارت راه و شهرسازی تفاهم شد. پس از برگزاری جلسات دیگری و پرداخت بخشی از هزینه‌ها، با سفر وزیر وقت به استان انجام کلنگ‌زنی آبرسانی به این شهرک انجام و کار اجرایی مخازن این شهرک آغاز شد.

او ادامه می‌دهد: پس از آن، بلافاصله شرکت آب و فاضلاب نسبت به انعقاد چندین قرارداد دیگر برای شروع کار اقدام  کرد که باوجود پیشرفت فیزیکی حاصل شده، متاسفانه به علت شرایط حاکم بر کشور و با وجود رایزنی‌های متعدد استاندار و معاون عمرانی، عملا امکان تامین به‌موقع هزینه‌ها و دیون انباشته شرکت آب و فاضلاب انجام نشد و  پروژه با کندی اجرا مواجه شد.

تزریق اعتبار از مسیر «تهاتر» گام آخر برای رسیدن آب به عظیمیه

این مسئول می‌گوید: اخیرا با ورود استاندار گام‌های خوبی با صدور مجوز برای تهاتر زمین در مناطق دیگر استان شروع شد؛ مدیر کل راه و شهرسازی نیز با جدیت پیگیر تزریق اعتبار برای حل مشکلات می‌باشد؛ امیدواریم با تامین اعتبارات هر چه سریعتر تعهداتی که به مردم این منطقه داریم به سرانجام برسد.

طلسم زیرساخت‌های عظیمیه در ایستگاه تامین مالی

جواد حق‌لطفی معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار قزوین نیز آخرین وضعیت زیرساخت‌های شهرک عظیمیه قزوین و چالش‌های مالی اجرای پروژه‌های انتقال آب و فاضلاب این شهرک و چرایی کندی پیشرفت آن که اکنون به یکی از دغدغه‌های اصلی ساکنان این منطقه تبدیل شده است را در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت تشریح می‌کند.

او اظهار می‌کند: در دولت گذشته تفاهم‌نامه‌ای میان اداره کل راه و شهرسازی، استانداری و شرکت آب و فاضلاب برای تامین زیرساخت‌های شهرک عظیمیه منعقد شد که با تغییر مدیریت‌ها و عدم پرداخت تعهدات مالی از سوی حوزه راه و شهرسازی، این تفاهم‌نامه عملا مسکوت ماند.

این مسئول عنوان می‌کند: براساس بررسی‌های کارشناسی، در ابتدای پروژه برآوردهای دقیقی از هزینه‌ها و میزان زمین‌های قابل واگذاری صورت نگرفته بود. همچنین با بروز معارضین ملکی و افزایش چشمگیر قیمت تمام‌شده پروژه‌های عمرانی، نقدینگی‌های تزریق شده در حد ۱۰ تا ۲۰ میلیارد تومان، پاسخگوی هزینه‌های میلیاردی این پروژه نبود.

حق‌لطفی درباره راهکار فعلی و چشم‌انداز آینده این پروژه توضیح می‌دهد: در حال حاضر، راهکار اصلی برای خروج از این بن‌بست، «تهاتر زمین» است. مدیریت استان و استانداری با پیگیری مستمر، در تلاش هستند تا با واگذاری زمین از سوی راه و شهرسازی به آبفا، امکان فروش یا تهاتر آن با پیمانکاران برای تکمیل شبکه آب و فاضلاب مهیا شود.

او مطرح می‌کند: دعوت از اعضای هیات ‌مدیره سازمان ملی زمین و مسکن برای بازدید میدانی از پروژه، گام بعدی برای اخذ مجوز فروش زمین‌های بیشتر است که احتمالا در ماه جاری یا شهریور ماه محقق خواهد شد.

معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار قزوین یادآور می‌شود: این پروژه از نظر ابعاد اجرایی، بسیار بزرگ است؛ به‌طوری که برای تکمیل زیرساخت‌های برق، آب و خیابان‌کشی به اعتباری در حدود ۶ همت نیاز است که این رقم بیش از دو برابر کل بودجه عمرانی استان قزوین است. با این وجود پروژه رها نشده و تیم اجرایی استان تمامی توان خود را برای تامین منابع از طریق مولدسازی زمین و تهاتر به کار گرفته‌اند تا مطالبه ساکنان عظیمیه محقق شود.

راهکار نهایی و نتیجه‌گیری عملیاتی

بر اساس گفته‌های مسئولان استانی به نظر می‌رسد؛ بن‌بست فعلی، میراث تصمیمات شتاب‌زده و فاقد پیوست‌های فنی در گذشته است. واگذاری اراضی و صدور مجوز ساخت بدون استعلام از دستگاه‌های خدمات‌رسان ـ آب، برق و گازـ شهرک عظیمیه را به جایگاهی برای انباشت سرمایه‌های راکد تبدیل کرده است. در واقع، این منطقه قربانی رویکرد «زمین‌محور» به جای «توسعه‌محور» در مدیریت شهری دهه‌های پیشین است و برای خروج از این وضعیت، لازم است؛ «تفاهم‌نامه»های روی کاغذ، به «قراردادهای اجرایی» تبدیل شوند. اما توپ این بازی اکنون در زمین هماهنگی بین‌دستگاهی است و تا زمانی که شرکت آبفا به عنوان مجری فنی و اداره راه و شهرسازی به عنوان تامین‌کننده مالی به یک نقشه راه زمان‌بندی شده و «غیرقابل بازگشت» نرسند، این شهرک همچنان در وضعیت بلاتکلیفی باقی خواهد ماند.

سخن آخر

عظیمیه نیازمند یک «اتاق فرمان واحد» با اختیارات فراقانونی با حضور استاندار به عنوان ناظر عالی است تا این تهاترهای مالی در کوتاه‌ترین زمان ممکن به لوله‌گذاری، انشعاب و زیرساخت تبدیل شوند. مالکان نه به «امکان تهاتر»، بلکه به «زمان دقیق تحویل زیرساخت» نیاز دارند؛ زیرا هر روز تاخیر، هزینه سنگین‌تری بر پیکره‌ی این منطقه و اعتماد مردم وارد می‌کند؛ این نیز درحالی است که

شهرک عظیمیه دیگر ظرفیت «وعده» ندارد. سه دهه انتظار، صبر ساکنان و مالکان را به پایان رسانده و تجمعات اخیر، زنگ خطری برای اعتماد عمومی است.