فرش ایرانی؛ سفیر معنوی اقتصاد

وحید حاج‌سعیدی

جایگاه ارزشمند و قابل توجه هنر در اقتصاد باعث شده تا کارشناسان، نگاه ویژه‌ای به این مقوله داشته باشند. استفاده از ظرفیت‌های هنر در مقولات مختلف باعث رونق اقتصادی در بخش‌های مختلفی می‌شود و در بسیاری کشورها، صنایع دستی و آثار هنری در اقتصاد نقشی محوری و توسعه‌ای ایفا می‌کنند.

در حقیقت هنر، فراتر از ارزش‌های زیبایی‌شناختی و فطری، نقش فزاینده‌ای در اقتصاد و ایجاد مشاغل ایفا می‌کند. صنایع خلاق، از جمله هنرهای تجسمی، موسیقی، سینما و طراحی، به طور قابل توجهی در تولید ناخالص داخلی کشورها سهیم هستند. هنر نه تنها شغل ایجاد می‌کند، بلکه با جذب گردشگران و سرمایه‌گذاران، به رونق اقتصادی مناطق مختلف نیز کمک می‌کند. علاوه بر این، هنر می‌تواند به عنوان یک ابزار قدرتمند برای توسعه برند، نوآوری و حل مسائل اجتماعی و اقتصادی مورد استفاده قرار گیرد.

در کشور ما نیز برنامه‌ریزی در راستای بکارگیری از هنر ایرانی در توسعه و گشایش‌های اقتصادی آغاز شده است و از هنرهای مختلف در این راهبرد استفاده می‌شود. اما در میان هنرهای چشم نواز و اصیل ایرانی، هنر فرشبافی که از قدمت و جاودانگی خاصی برخوردار است، جایگاه به مراتب ارزشمندتری دارد. فرش دستباف ایرانی به عنوان یک هنر اصیل ایرانی و نشانه فرهنگ و تمدن ایرانیان، علاوه بر کارکردهای هنری و فرهنگی جایگاهی قابل اعتنا در توسعه اقتصاد داشته و دارد.

طرفه اینکه این هنر تنها در اقتصاد صنعتی رخ نمی‌نماید بلکه به عنوان گنجی درخشان در تار و پود اقتصاد خانگی و اقتصاد روستایی هم می‌درخشد و در بسیاری از شهرها و روستاهای کشور به عنوان کالایی استراتژیک تولید می‌شود.

در گذشته نه چندان دور فرش دستباف از مهمترین کالاهای صادراتی غیر نفتی ایران به شمار می‌رفته و صادرات آن چندین میلیارد دلار در سال آورده ارزی داشت. اما در سال‌های اخیر به دلایل مختلف اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، تحریم‌ها، علاوه بر تغییر ذائقه کاری جوانان به ویژه جوانان در روستاها و کاهش تولید فرش دستباف، صادرات آن با کاهش چشمگیری مواجه شده است.

به‌کارگیری هنر فرشبافی با رویکرد اقتصادی یکی از راهکارهای توسعه‌ای کارشناسان در بهبود معیشت اهالی روستاها و بافندگان فرش و به دنبال آن توسعه اقتصاد بومی و ملی  است. بدون شک در بین هنرهای ایرانی، فرش دستباف ظرفیت فراتری در جهت حضور در اقتصاد و بازارهای جهانی دارد. با این حال صنعت فرش، به‌عنوان یکی از ارکان مهم اقتصاد و فرهنگ ایران، همواره با چالش‌ها و فرصت‌های متعددی روبه‌رو بوده است و تنوع و نوآوری در طراحی و تولید، تولید فرش‌های مدرن و همگام با سلیقه‌های روز بازار، در کنار حفظ اصالت فرش‌های سنتی، استفاده از مواد اولیه با کیفیت و سازگار با محیط زیست و تنوع در بافت، رنگ، و طرح فرش برای جذب مشتریان مختلف بیش از گذشته ضروری به نظر می‌رسد.

بر همین اساس استفاده از روش‌های نوین بازاریابی دیجیتال برای معرفی محصولات به بازارهای جهانی، ایجاد برندهای معتبر و قابل اعتماد، برگزاری جشنواره‌ها و جشن با محوریت فرش، برگزاری کلاس‌های آموزشی بافت فرش و ارائه تسهیلات و وام‌های کم‌بهره به تولیدکنندگان و بافندگان فرش می‌تواند در باز تعریف اقتصاد فرش و احیای هنر بافت فرش ایرانی موثر باشد.

امید که با احیای این صنعت چشم‌نواز علاوه بر رفع بیکاری و ایجاد اشتغال پایدار در شهرها و روستاها، زمینه صادرات منظم و ساختارمند این هنر دیرینه به شکلی منسجم فراهم شود.