سالروز مشروطیت مبارک

سیدعلی شهروزی ـ نویسنده

سیصد گل سرخ یک گل نصرانی

ما را ز سر بریده می‌ترسانی

ما گر ز سر بریده می‌ترسیدیم

در محفل عاشقان نمی‌رقصیدیم

شعری در رثای باسکرویل، معلم آمریکایی، که همراه سیصد مجاهد در تبریز به شهادت رسید.

۱۱۹ سال از صدور فرمان مشروطیت می‌گذرد ولی هنوز تلاش‌های قهرمانانه آزادیخواهان ایران ستودنی و شعله‌های آن روشن است.

مشروط کردن حکومت مطلقه، تشکیل عدالتخانه و تاسیس مجلس و … در دهه‌های پایانی قرن نوزده خواست‌های ملی ایرانیان در شروع پایان حکومت قاجاریه است.

ایرانیان بعد از نادرشاه مرتب شکست خوردند و سرزمین ایران هر روز کوچک‌تر شد. این شکست‌ها و عقب‌ماندگی‌های فرهنگی، علمی و فنی باعث شد تا روشنفکران آشنا با غرب، روحانیون متجدد و سیاستمداران وطن‌پرستی مانند قائم مقام، سپهسالار قزوینی و امیرکبیر، بنیان مشروطه‌خواهی را بریزند و ملت نیز برای احقاق حقوق خود و بهبود حکمرانی با آنان همراهی و ایستادگی نماید.

با همه قدرت مخالفان مشروطه و مقاومت آنها در مقابل این جنبش اجتماعی ملی، تاریخ ایران با این واقعه درخشان ورق می‌خورد. خواست‌های تاسیس عدالتخانه و مجلس، تامین آزادی، رعایت حقوق اقلیت‌ها و بسیاری از آرمان‌های مردم، گرچه بر حاکمان و مستبدان گران می‌آمد، اما ایرانیان بالاخره راه خود را در دل تاریخی طولانی به سمت دموکراسی و حکومت قانون باز یافته بودند. زمانی که ستارخان و باقرخان به یاری مجاهدان، تهران را فتح می‌کردند انگار کورش کبیر، نادرشاه و شاه‌عباس به تهران  بازگشته بودند. شاید مسعودخان پزشکیان هم از خیل عظیم مجاهدان تبریز و یاران سالار و سردار ملی است که در  تهران مانده و اکنون سر بر افراشته است. در مشروطیت شکوه ایرانیان نه بر پایه فتوحاتشان، بلکه بر انقلابی  تمدنی بنیاد شد و همه عرصه‌های فرهنگی و هنری ایران دستخوش تحولی عظیم گردید.

واقعیت این بود که ایرانیان یکی از چندین انقلاب ملی را پس از آمریکا، فرانسه و روسیه برپا کرده بودند. البته انقلاب مشروطه بیشتر از انقلاب کبیر فرانسه تاثیر گرفته بود و به آن مانند بود.

اگر از دل انقلاب فرانسه ناپلئون ظهور کرد از دل انقلاب ایران نیز رضا شاه بیرون آمد. هر دوی آنها افسرانی بودند که در هرج و مرج بعد از انقلاب درخشیدند، و اگر چه در مدرنیت و نوسازی جامعه نقش مهمی داشتند‌ اما هیچ کدام آزادی‌خواه و انقلابی نبودند. فرانسویان پنج بار جمهوری خود را عوض کردند و ایرانیان دو قانون اساسی در ابتدای مشروطیت و دو قانون اساسی در بعد از انقلاب ۵۷ وضع کردند. با همه تلاش‌های دو ملت فرانسه و ایران برای برپایی حکومت قانون و عدالت عمومی، هنوز حمایت از حقوق و آزادی‌های مردم بر حکومت‌ها فرض است و البته ملت‌ها هم  روز به روز بر دامنه دستیابی ملل به حقوق بشر و آزادی‌های  مدنی پافشاری می‌نمایند‌.

۱۴ مرداد ۱۲۸۵ سالروز امضای فرمان مشروطیت توسط مظفرالدین شاه است. البته شاه فرمان اول را روز قبل صادر کرده بود اما مشروطه‌طلبان فرمان را برگرداندند تا شاه عنوان مجلس شورای اسلامی را به مجلس شورای ملی تغییر دهد. شاه تقاضا را پذیرفت اما تاریخ را در متن جدید همان سیزدهم قید نمود.

اکنون در سالروز صد و نوزده سالگی نهضت مشروطیت، گمان می‌کنی هنوز روح مجاهدان مشروطه در کوچه و پس کوچه‌های شهرهای ایران زنده است. انگار مشروطه‌طلبی، آزادی‌خواهی و عدالت‌جویی که نشان تجدد و آرمان‌گرایی ایران و ایرانیان می‌باشد، هرگز نخواهد مرد.

یاشاسین ایران

یاشاسین مشروطیت