سایه سنگین ارز نیمایی بر بورس

آرش صالحی ـ در شرایطی که فعالان اقتصادی و کارشناسان چندنرخی بودن ارز و به ویژه وجود ارز نیمایی را از مشکلات نوظهور اقتصاد ایران در یک دهه اخیر می‌دانند، اما همچنان بانک مرکزی به عنوان متولی سیاست پولی و بانکی در کشور تلاش می‌کند تا با تغییر در نرخ ارز نیمایی سیاست‌های دولت را برای تنظیم بودجه محقق کند و این در حالی است که هر تغییری اثرات زیادی بر بازار بورس و سرمایه دارد و در این میان ایجاد ثبات در سیاست‌گذاری‌های اقتصاد بازار سرمایه هم تحت تاثیر تحریم‌ها و مسائل سیاست خارجی قرار گرفته و همچنان از سال 1397 تاکنون اقتصاد ایران با نگاه مدیریت بحران‌های لحظه‌ای هدایت می‌شود که چون در بسیاری از موارد با علم اقتصاد در تضاد است، منجر به آشفتگی‌هایی در سرنوشت بازار سرمایه و بورس شده است.

سیگنال تورمی افزایش نرخ ارز نیمایی

یک کارشناس ارشد بازارهای مالی در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت با اشاره به اینکه در سال‌های اخیر دولت برای جلوگیری از رشد نرخ ارز مجبور به تزریق دلار به بازار شده بود، گفت: این مساله در کنار تراز تجاری منفی منجر شد که ذخیره ارزی کشور کاهش یابد. به همین دلیل دولت به فکر چاره برای جلوگیری از افت بیشتر منابع ارزی کشور شده است.

فرزاد کوثرنژاد اضافه کرد: به بهانه واقعی کردن اقتصاد و تشویق صادرکنندگان به تحویل ارز صادراتی به مرکز مبادلات ارزی کشور، دولت نرخ ارز نیمایی را افزایش داد و صادرکنندگان و واردکنندگان را ملزم به معامله با نرخ توافقی کرده که این موضوع منجر به ارسال سیگنال تورمی به همه بازارها شده است. چراکه در مقطع کنونی بخشی از کالاها و تجهیزات ایرانی وارداتی هستند و به دلیل اینکه در چرخه تولید به کار گرفته می‌شوند، روی قیمت تمام‌شده محصولات داخلی نیز اثر می‌گذارند.

وی با بیان اینکه به این ترتیب قیمت کالاها در چند ماه آینده تحت تاثیر معاملات توافقی ارز در دی ماه رشد خواهد کرد، ادامه داد: از طرف دیگر بازارهای مالی که به نوعی روی نرخ‌های آینده از هم اکنون معامله می‌کنند سیگنال مثبتی را دریافت کرده‌اند به همین دلیل شاهد این هستیم که بورس ایران و بازار آزاد ارز در چند وقت اخیر مثبت معامله می‌شوند.

جبران کسری بودجه دولت با نرخ ارز توافقی

این کارشناس با یادآوری اینکه وزیر اقتصاد تاکید کرده که ادامه معاملات ارز توافقی منجر به کاهش قیمت دلار بازار آزاد می‌شود، گفت: اما از آنجایی که ناترازی ارزی در کشور زیاد است و دولت توان تامین تقاضای ارزی بازار را ندارد، بعید به نظر می‌رسد که قیمت بازار آزاد را اصلاح کند.

کوثرنژاد ادامه داد: از طرف دیگر در سال‌های اخیر قیمت دلار در ایران کمتر از نرخ واقعی و تحت تاثیر سیاست‌های سرکوبگرانه دولت معامله می‌شده است، به همین دلیل در شرایط کنونی که نرخ ارز توافقی رشد کرده، نرخ بازار آزاد به قیمت واقعی نزدیک‌تر شده است. بنابراین حبابی در قیمت دلار دیده نمی‌شود که انتظار افت قابل توجه از آن داشته باشیم. تنها در یک صورت قیمت دلار در محدوده نرخ کنونی تثبیت می‌شود که دولت ارز بیشتری به بازار آزاد تزریق کند.

وی با ذکر اینکه ترامپ سیاست سختگیرانه‌ای علیه ایران دارد و به همین دلیل انتظارات تورمی در اقتصاد ایران بسیار بالاست، گفت: و همین مساله اجازه کاهش قیمت دلار حتی با وجود ارزپاشی را نمی‌دهد. مگر اینکه در ادامه سیگنال‌های مثبتی از سیاست خارجی دریافت کند و این موضوع چشم‌انداز مثبتی را برای توسعه صادرات نفتی نمایان کند.

این کارشناس ارشد بازارهای مالی اضافه کرد: بنابراین ارز توافقی در کوتاه‌مدت همچنان اثر تورمی بر اقتصاد و بازارهای مالی دارد و در بلندمدت منجر به افزایش حاشیه سود شرکت‌های صادراتی و کامودیتی محور می‌شود که عمدتا دولتی هستند. بنابراین در مجموع سیاست ارز توافقی اقدامی در راستای جبران کسری بودجه و رفع ناترازی مالی دولت بوده است.

ادامه رشد شاخص بورس با دلار 80 هزار تومانی

اما یک کارشناس بورس هم در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت گفت: روند معاملات بورس با وجود نرخ دلار 80 هزار تومانی بازار آزاد برای بسیاری از فعالان بازار سهام عجیب است و این تردید تحت تاثیر بازدهی اخیر نمادهای شاخص‌ساز اتفاق افتاده است و آنها به ادامه رشد شاخص بورس ایمان نیاورده‌اند. به طور قطع بسیاری از عرضه‌کنندگان به زودی خریداران با قیمت‌های بالاتر خواهند بود.

مهیار حسین‌پور با اشاره به جریان خرید و فروش‌ هلدینگ‌ها در بازار سهام افزود: اخباری پیرامون عرضه ستاره خلیج‌فارس در بورس نیز روی معاملات بلوکی شستا نیز موثر شده‌ است. آن‌طور که در سطح معاملات مشاهده شد، در نمادهای بورسی بزرگ فروش سهام با سرعت بالایی رخ می‌دهد.

وی ادامه داد: در مقیاس ارزش معاملات خرد شاهد ثبت رکورد دیگری در بازار هستیم و به تازگی دومین رکورد ارزش معاملات خرد در ۲۰ ماه گذشته ثبت شد که خود نشان از پویایی و چرخش جریان نقد در بین معامله‌گران بازار دارد. اما آن‌طور که به نظر می‌رسد به رغم سیگنال‌ مثبت کاهش نرخ بهره از سوی بانک مرکزی یا فروکش کردن درگیری در سطح منطقه، اما باز هم سرمایه‌گذاران در برخی نمادهای کوچک ترجیح بر شناسایی سود داده‌اند.

اوج‌گیری دلار، ناشی از تخصیص ارز برای واردات

این فعال اقتصادی با بیان اینکه شنیده‌ها حکایت از تغییرات در هیأت مدیره سازمان بورس دارد، گفت: به باور برخی از کارشناسان بازار سرمایه اساسا تغییر در ترکیب مدیران ارشد می‌تواند زمینه را برای ورود مدیرانی تازه نفس با رویکرد جدید فراهم سازد.

حسین‌پور با اشاره به اینکه سهامداران حقیقی بخش قابل توجهی از نمادهای معاملاتی خود را با افت جزیی عرضه کردند تا شناسایی سود کنند، اضافه کرد: اما سهامداران نهادی با تاکتیک جمع‌آوری سهام در محدوده ارزنده دست به ماشه خرید شدند و توانستند پاسخگوی بخشی از عرضه‌ها در بازار شوند.

وی ادامه داد: بر اساس سیاست‌گذاری جدید در زمینه تخصیص ارز واردات، تشدید تقاضا برای خرید کالایی که به تازگی مجوز واردات گرفته‌اند، می‌تواند از دیگر دلایل اوج‌گیری اسکناس آمریکایی در بازار آزاد در نظر گرفته شود. در حالی که نمادهای بورسی صادرات‌محور با توجه به نرخ‌های اعلامی از سوی بازار توافقی تحت تاثیر سیگنال بازار آزاد رشد می‌کند و شرکت‌های صادراتی در فرآیند معاملاتی خود در بازار توافقی سود بیشتری را شناسایی می‌کنند.

اثر منفی بازگشت ترامپ بر بازار سرمایه

همچنین یک کارشناس اقتصادی در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت تداوم تعلیق نمادهای معاملاتی از جمله نوری، شپدیس، شگویا طبق اطلاعیه سامانه تا ۱۶ دی‌ماه در شرایطی که نمادهای صادراتی مثبت هستند، روی رشد شاخص بورس تأثیر خواهد داشت، گفت: به باور کارشناسان بازار سرمایه، بازگشایی پتروشیمی‌ها می‌تواند به عنوان محرک دیگری برای صعود بازار در نظر گرفته شود.

مسعود کثیری‌فر با اشاره به اثر منفی بازگشت ترامپ بر بازار سرمایه و بورس کشور افزود: از طرفی حضور ترامپ در عرصه سیاست نیز با تهدیدهای جدید می‌تواند همراه گردد و زمینه ساز کاهش فروش نفت و در نتیجه رشد بهای این ارز شود. در همین راستا بلومبرگ نیز در گزارشی از تحریم‌های گسترده‌تر ایالات متحده آمریکا علیه نفتکش‌های ایران خبر داده است که این اقدام در ادامه می‌تواند صادرات نفت خام ایران به چین را مختل کند. عاملی که می‌تواند اثر مستقیمی بر معاملات بازار سهام داشته باشد.

وی ادامه داد: از طرف دیگر هرچند افزایش نرخ بهره بین بانکی نیز در بالاترین سطح تاریخی خود باقی مانده، اما این مساله نمی‌تواند دوام داشته باشد. بر همین اساس با تعدیل قیمت ارز و کاهش تدریجی تورم نرخ بهره نیز کاهش می‌یابد. بنابراین با توجه به پتانسیل‌ بنیادی شرکت‌ها و حضور قیمت‌ سهام در محدوده ارزنده که نشان از مهیا بودن بستر جذب منابع مالی دارد، به نظر می‌رسد کاهش نرخ بهره تا حدودی بتواند بخشی از جریان نقد را روانه بازار سهام کند.

این کارشناس خاطرنشان کرد: شاید یکی از عواملی که منجر به تردید سرمایه‌گذاران شده، معاملات منفی شرکت‌های فلزی باشد که این مساله عمدتا تحت تاثیر قطعی گاز و برق است. هرچند در معاملات بازارهای جهانی با کاهش نرخ بهره سیگنال رشد کامودیتی‌ها در بازارهای جهانی ارسال شده است. در عین حال کاهش کندتر نرخ‌ بهره در سال ۲۰۲۵ طبعاً می‌تواند به پررنگ شدن سطح انتظارات تورمی منتهی شود.