تاریخچه نزاع اسرائیل و فلسطین

ایلان پایه ـ مترجم: محمد مهدی‌پور

در روزهایی به سر می‌بریم که آتش‌بس نصفه و نیمه بین حماس و اسرائیل امضا شده. مثل همه فیلم‌های هالیوودی؛ قهرمانی مو طلایی و چشم آبی با هدف تنها صلح و خیرخواهی و نه برای جایزه نوبل یا دستاوردی شخصی! طرفین جنگ را پای میز مذاکره نشاند و آنها را مجبور به پذیرش توافق برای پایان جنگ کرد. درگیری ظاهرا در سرزمین فلسطین پایان یافت، اسرا مبادله شدند و آوارگان در حال بازگشت به اردوگاه‌ها هستند؛ اما سوالی مهم همچنان بر سر میز باقی‌ست که پاسخ آن شاید مرز میان تفکرات سیاسی باشد: «چه کسی درگیری را آغاز کرد؟ آیا ماجرا از دوم اکتبر شروع شده یا چیزهایی در تاریخ هست که بر ما پوشیده مانده؟» حقیقت این است که پیچیده‌ترین بحران قرن حاضر یعنی مساله فلسطین و اسرائیل حاصل توافقات قدرت‌های جهانی بر سر منافع‌شان است. شاید روزی که توافق سایکس ـ پیکو امضا می‌شد، آقایان امضاءکننده هرگز گمان نمی‌کردند که در حال امضای توافقی هستند که جهان را تا سال‌ها درگیر آشوب و ناامنی خواهد کرد. امروز شاید راه حل دو دولتی شدن امکان‌پذیرترین گزینه به نظر برسد، اما تاریخ، پاسخ سیاست‌گذاران و نهادهای بین‌المللی به پرسش بالا را هرگز فراموش نخواهد کرد.

ایلان پاپه مورخ و فعال اجتماعی اسرائیلی است که استاد دانشکده علوم اجتماعی و مطالعات بین‌الملل و رئیس مرکز اروپایی مطالعات فلسطین در دانشگاه اکستر بریتانیاست. پاپه از مهم‌ترین منتقدان رژیم صهیونیستی به شمار می‌آید و زمان سکونت در اسرائیل و پس از افشای اسناد مربوط به تلاش‌های غرب برای پاک‌سازی قومی در فلسطین، بارها به قتل تهدید شد تا سرانجام از اسرائیل خارج شده و در بریتانیا سکنا گزید. آثار پاپه عمدتا حول تاریخ مساله فلسطین و جهان غرب بوده و جنجالی‌ترین اثر او کتاب «پاک‌سازی قومی فلسطین» است. او در این کتاب مروری اجمالی بر تاریخچه درگیری فلسطینیان و اسرائیل دارد و شروع این درگیری را از اواخر قرن نوزدهم یعنی پایان جنگ جهانی اول می‌داند. او با مرور رخدادهای پررنگ تاریخ این سرزمین و بی‌تصمیمی غرب در خصوص مساله نسل‌کشی در ادوار مختلف تاریخ، عوامل ایجاد موقعیت کنونی این کشور را بررسی می‌کند. به عقیده پاپه سازمان‌های جهانی غیر بی‌طرفی در طول تاریخ همواره تحت تاثیر لابی‌های صهیونی بوده و این بی‌ارادگی سیاسی زمینه وقوع روز نکبت را تاریخ فلسطین فراهم کرد. دوم اکتبر 2023 تاریخی بود که حماس حمله به غیرنظامیان در اسرائیل را آغاز کرد اما درگیری از سال‌ها قبل در این منطقه آغاز شده بود.

در متن کتاب می‌خوانیم: «یهودی‌های تازه وارد در حالی که از هولوکاست جان سالم به در برده بودند و بسیاری‌شان در اردوگاه‌های آوارگان بودند، به سازمان‌های نظامی صهیونیستی پیوستند چون پیوستن به این سازمان‌های صهیونیستی آسان‌تر از گرفتن ویزای آمریکا بود. در اواخر سال ۱۹۴۷ تمام نگاه‌ها به نیویورک بود. سازمان ملل متحد می‌بایست تصمیم نهایی خودش درباره آینده فلسطین می‌گرفت. در ۲۹ نوامبر مجمع عمومی سازمان ملل متحد به قطعنامه شماره 181 رأی داد، قطعنامه‌ای که به موجب آن مقرر می‌شد خاک فلسطین میان اعراب و یهودیان تقسیم می‌شود. با شنیدن این خبر صهیونیست‌ها جشن گرفتند. اکنون نیز اسرائیل این روز را جشن می‌گیرد، چرا که بالاخره در این تاریخ بود که دولت یهودی‌ای را که به آن‌ها وعده داده بودند تأسیس شد. اما از این روز بود که برای فلسطینی‌ها «نکبت» آغاز شد، روزی که نشانه هشدارآمیزی بود برای فاجعه‌ای که تا همین امروز هم ادامه دارد.»