زنگ خطر کاهش جمعیت و افت باروری در استان به صدا درآمده است

به گزارش خبرنگار ولایت، منوچهر حیاتی، در نشست ستاد جمعیت و خانواده استان با اشاره به آخرین وضعیت جمعیت استان، گزارشی از تحولات جمعیتی ارائه داد.

وی با بیان اینکه سرشماری جمعیت در سال جاری بر مبنای بانک‌های اطلاعاتی انجام خواهد شد و حدود ۲۵ درصد جمعیت به صورت میدانی مورد بررسی قرار می‌گیرند؛ اظهار کرد: برنامه‌ریزی دقیق و شناخت تصویر واقعی از وضعیت فعلی و آینده جمعیت استان قزوین، امری ضروری برای تصمیم‌گیری‌های کلان است.

حیاتی، پنجره جمعیتی را فرصتی محدود و طلایی برای رشد اقتصادی، اجتماعی و زیرساختی استان دانست و تصریح کرد: این پنجره که با کاهش نرخ باروری و مرگ و میر و افزایش جمعیت در سنین مولد ۱۵ تا ۶۴ سال شکل می‌گیرد، نیروی کار فراوان، ارزان و تقاضای داخلی بالایی را برای رشد اقتصادی فراهم می‌کند. در صورت عدم مدیریت صحیح، این فرصت به پنجره بیکاری تبدیل خواهد شد.

وی با اشاره به کاهش نرخ رشد جمعیت در استان قزوین نسبت به میانگین کشوری، از افت نرخ باروری و کاهش موالید به عنوان دلایل اصلی این روند نام برد و افزود: روند فزاینده شهرنشینی و پیش‌بینی سهم ۸4 درصدی جمعیت شهری در استان تا سال ۱۴۱۵ است و این تحول را نیازمند برنامه‌ریزی دقیق برای تأمین زیرساخت‌ها، خدمات و اشتغال پایدار در مناطق شهری دانست.

این مسئول با اشاره به روند مهاجرت در استان، گفت: استان قزوین مهاجرپذیر است و شاهد ورود مهاجران جوان از استان‌هایی مانند تهران، البرز، گیلان و زنجان هستیم، اما خروج نیروی تحصیلکرده و نخبه به استان‌های بزرگ‌تر نیز مشاهده می‌شود.

حیاتی با اشاره به کاهش چشمگیر مرگ و میر نوزادان و کودکان و افزایش امید به زندگی در استان، این عوامل را نشان‌دهنده بهبود کیفیت زندگی دانست و افزود: این روندها، در کنار کاهش نرخ باروری، مقدمه‌ای برای پیری جمعیت در آینده است که باید مورد توجه ویژه قرار گیرد.

وی مهم‌ترین متغیر تأثیرگذار بر جمعیت را نرخ باروری عنوان و اضافه کرد: این نرخ که در سال ۱۳۶۵ بیش از ۴ یا ۵ فرزند بوده، اکنون به حدود ۱.۲۴ رسیده و از سطح جایگزینی نیز پایین‌تر رفته است. روند کاهشی باروری همچنان ادامه دارد؛ اگر با همین سرعت پیش برویم، احتمال رسیدن آن به زیر ۱ وجود دارد.

این مسئول یادآور شد: سناریوهای مختلفی می‌توان برای آینده نرخ باروری ترسیم کرد؛ یک سناریوی بحرانی مهم این است که نرخ باروری ممکن است به زیر ۰.۵ برسد که جای نگرانی دارد.

معاون آمار و اطلاعات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی قزوین با بیان اینکه در سال ۱۳۹۵ افزایش کوتاه‌مدتی در نرخ باروری رخ داد که احتمالاً ناشی از سیاست‌های جمعیتی آن زمان بوده، ابراز کرد: متأسفانه این روند مجدداً معکوس شده و نرخ باروری از سال ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۳ کاهشی بوده است.

حیاتی با بیان اینکه عوامل متعددی در کاهش باروری مؤثر هستند؛ اضافه کرد: از جمله  این موارد می‌توان به افزایش سطح تحصیلات و مشارکت اقتصادی زنان، شهرنشینی، دسترسی بهتر به روش‌های پیشگیری از بارداری و تغییر نگرش نسبت به اندازه خانواده اشاره کرد. این عوامل منجر به تغییر الگوهای ازدواج، تأخیر در فرزندآوری، کاهش بعد خانوار و افزایش خانوارهای تک‌نفره شده است.

وی با اشاره به تحولات ساختار سنی استان، افزود: از سال ۱۴۱۵ تا ۱۴۲۰ پنجره جمعیتی استان قزوین بسته خواهد شد؛ به این معنا که جمعیت سالمند افزایش می‌یابد و در مقابل، نیروی فعال کار کاهش پیدا می‌کند.

این مسئول ادامه داد: در صورت ادامه این وضعیت، استان در دهه‌های آینده با چالش‌هایی نظیر افزایش سالمندی، کاهش بهره‌وری اقتصادی، فشار بر صندوق‌های بازنشستگی و کمبود نیروی کار مواجه خواهد شد.

حیاتی درباره وضعیت فعلی پنجره جمعیتی استان گفت: در حال حاضر حدود ۷۰ درصد جمعیت فعال استان گروه سنی ۱۵ تا ۶۴ سال در سنین مولد قرار دارند که نشان‌دهنده وضعیت بسیار خوبی از نظر نیروی کار فعال است. به نوعی می‌توان گفت که استان قزوین در حال حاضر در بهترین وضعیت پنجره جمعیتی خود قرار دارد و این یک مزیت رقابتی برای توسعه استان محسوب می‌شود.

وی هشدار داد: تا زمانی که سهم جمعیت سالمند و سهم کودکان و نوجوانان به هم نزدیک نشده است، ما فرصت داریم. در سال ۱۳۹۵، پنجره جمعیتی استان در وضعیت مطلوبی قرار داشت؛ اما با روند کنونی کاهش باروری، این وضعیت پایدار نخواهد بود و نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و آینده‌نگرانه برای مدیریت این فرصت و مقابله با چالش‌های احتمالی پیری جمعیت هستیم.

معاون آمار و اطلاعات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان قزوین یادآورشد: براساس پیش‌بینی‌ها، جمعیت قزوین تا سال ۱۴۳۰ با افزایش جمعیت سالمند، بیکاری جوانان، کاهش نیروی فعال کار و تشدید مهاجرت نخبگان روبه‌رو خواهد شد؛ مسایلی که نیازمند تصمیم‌گیری فوری و سیاست‌گذاری دقیق است./ی