توسعه روستا؛ گرفتار پارادوکس «اقتصاد» و «فرهنگ»
- شناسه خبر: 44719
- تاریخ و زمان ارسال: 21 مهر 1403 ساعت 07:30
- بازدید :
بازگشت به روستا شیپور زدن از سر گشاد است
حمیدرضا ملاحسینی، کارشناس ارشد جامعه‌شناسی در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت با بیان اینکه بازگشت به روستا و حرکت به سوی مهاجرت معکوس شبیه شیپور زدن از سر گشاد آن است، گفت: واقعیت این است که عادت به زندگی شهری عادتی نیست که بتواند حتی در چند نسل هم به سادگی آن را کنار گذاشت.
وی اضافه کرد: وفور امکانات زندگی شهری و مهم‌تر از همه عادت به زندگی آزادانه‌تر و در محیط وسیع‌تر شهری به سختی می‌تواند مانع بازگشت افراد از شهر به روستا شود، چرا که سبک زندگی در روستا با وجود همه پیشرفت‌های سال‌های اخیر هنوز فاصله جدی با سبک زندگی شهری دارد.
ثروت ملک‌محور، بازگشت به روستا را غیراقتصادی کرده است
این کارشناس با اشاره به نگاه شهری‌زده حاکم بر توسعه اقتصادی طی سال‌های اخیر گفت: واقعیت این است که بخش مهمی از ثروت امروز طبقه شهری ما ناشی از افزایش قیمت ملک و املاکی است که تصور دست‌یابی به این ثروت و رفاه ناشی از آن در ساختار روستایی تا حدودی خنده‌‌دار به نظر می‌رسد.
ملاحسینی افزود: این موضوع زمانی خنده‌دارتر به نظر می‌رسد که به این نکته توجه داشته باشیم که روستاییان طی سال‌های اخیر تلاش کرده‌اند زیرساخت‌های خود را به شهرها هر چه نزدیک‌تر و شبیه‌تر کنند تا بتوانند ارزش زمین خود را زیاد کنند و به همین خاطر است که بازگشت به روستا تا حدی غیرمنطقی جلوه می‌کند.
وی ادامه داد: این تناقض زمانی جدی‌تر به نظر می‌رسد که نگاهی به سیاست‌های دولت طی سال‌های بعد از جنگ تحمیلی بیندازیم که همگی به نوعی در تقویت شهرنشینی و تضعیف روستانشینی بوده‌اند و حتی سال‌ها تلاش شده تا اقتصاد سنتی دامداری و کشاورزی در کشور با اقتصاد صنعتی جایگزین شود و شرکت‌های کشت و صنعت جای جوامع روستایی تولیدکننده را بگیرند.
تقویت اقتصاد دلال‌محور و تضعیف اقتصاد تولیدی در روستا
از سوی دیگر، مسعود کثیری‌فر اقتصاددان در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت با بیان اینکه عقب راندن روستاها در دهه‌های اخیر ریشه‌های فرهنگی تنیده شده در قامت اقتصاد دارد، گفت: کنار گذاشته شدن ساختارهایی مانند جهاد سازندگی و تقویت ساختار وزارت مسکن و شهرسازی و همچنین بها دادن به شهرداری‌ها و رها کردن بخشداری و دهیاری‌ها نشانه کامل بی‌توجهی به ساختار توسعه روستایی بوده است.
وی اضافه کرد: اگر حاکمیت به دنبال توسعه روستایی باشد، باید عمده امکانات توسعه اقتصادی به سمت روستاها برود و با توجه به اینکه روستا مزیتی به جز تولید ندارد، تقویت اقتصاد مبتنی بر دلالی، واسطه‌گری و رانت‌های سیاسی هیچ‌گاه راهی برای توسعه اقتصاد تولیدمحور روستایی باز نمی‌کند.
ازدواج نامیمون دو واژه روستا و محرومیت!
این کارشناس اقتصادی با اشاره به تصویرسازی‌های غلط مسئولان از جوامع روستایی در 3 دهه اخیر گفت: کنار هم قرار دادن دو واژه «روستا و محرومیت» در ادبیات همیشگی مسئولان ما موجب شده که نسل جوان ما در برهه‌های متفاوت، زندگی در روستا را مساوی بازگشت به محرومیت در حوزه اقتصاد و بازگشت به گذشته در حوزه فرهنگی بداند.
کثیری‌فر افزود: این نگاه با آنچه که در جوامع اروپایی نشان داده شده که همواره خانواده‌های اصیل ثروتمند دارای مزارع و باغ‌های بزرگی در روستا هستند و از زندگی در یک جامعه اخلاق‌مدار روستایی در مقایسه با شهرهایی که پر از زباله و موش هستند، لذت می‌برند، از زمین تا آسمان فاصله دارد.
وی ادامه داد: بی‌توجهی کامل به سطح کیفی زندگی در جوامع روستایی گناه نابخشودنی همه مدیرانی بود که در دهه‌های اخیر همواره به دنبال زمین بیشتر برای توسعه شهرها بوده‌اند، بدون اینکه به افزایش امکانات رفاهی در روستاها اندیشیده باشند.
این اقتصاددان با ذکر اینکه متغیرهای فرهنگی در نهایت اثرات بزرگی بر متغیرهای اقتصادی می‌گذارند، تصریح کرد: طی این سال‌ها هیچ‌گاه زیبایی زندگی در روستاهای دارای تولید و ثروت برای مردم ما تصویر نشده و این در حالی است که واقعیت زندگی در روستاهای ما بسیار بهتر از تصویر رسانه‌ای محروم‌زده آنها است.
شهرک‌سازی بی‌رویه از روستاهای پرآب
سیروس سلیمی‌فر، کارشناس ارشد برنامه‌ریزی شهری هم در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت با بیان اینکه یورش به روستاهای دارای منابع آبی زیاد برای تبدیل کردن آنها به شهرک نشانه نگاه مدیریت شهرسازی ما به روستا بوده است، گفت: به نظر می‌رسد نوعی افراط در ثروت‌آفرینی از مقوله زمین و مسکن عامل چنین رویکردی بوده است.
وی اضافه کرد: وقتی هر روستای پرآبی به سمت شهرک شدن سوق داده می‌شود، یعنی مدیران ما فقط دنبال توسعه شهری هستند و برای آنها اهمیت ندارد که این منابع آبی برای توسعه تولید در روستاها ساخته شده‌اند، نه برای سکنی گزیدن جمعیت مازاد شهرها.
سلیمی‌فر ادامه داد: در واقع در کشور ما بی‌توجهی محض به مقوله راهبردی بازآفرینی شهری الحاق زمین به بافت شهری که در هیچ‌جای جهان با این افراط دیده نمی‌شود، منجر به فراموشی کامل بافت تاریخی در شهرها و بافت سنتی روستاها شده و همین موجب جابه‌جایی‌های ویرانگر از روستا به شهر و در شهرها از جنوب به شمال گردیده است.
اقتصاد زمین‌محور غول‌تر شده است!
این کارشناس شهرسازی با ذکر اینکه برنامه‌ریزی اصولا نیازمند یک نگاه فلسفی و مبنایی است، گفت: برنامه‌ریزی توسعه شهری و روستایی ما از ابتدا با رویکرد ثروت‌آفرینی از زمین به جای ثروت‌آفرینی از تولید صورت گرفته و به همین خاطر است که با بزرگ‌تر شدن غول اقتصاد زمین‌محور رفتن به سمت تولید و تقویت روستاهای کلاسیک و تولیدمحور سخت و سخت‌تر شده است.
سلیمی‌فر افزود: توسعه عمودی در شهرها در کنار افزایش خزانه زمین آن‌چنان ذهنیت دولت و مدیران ارشد و میانی را پر کرده که هیچ برنامه‌ای برای استفاده بهینه از توسعه افقی در بافت‌های روستایی اجرا نشده و هر وقت درباره روستا صحبت می‌شود، همه ذهنیت‌ها به سمت اجرای طرح هادی و بزرگ‌تر شدن روستاهاست.
وی ادامه داد: در واقع در روستاهای دارای افزایش جمعیت طرح هادی اجرا می‌شود، بدون اینکه این پرسش مطرح شود که سرنوشت هزاران روستایی که در سال‌های اخیر خالی از سکنه شدند، چه می‌شود؟
فراموشی طرح پردیس‌های تولید روستایی
این کارشناس ارشد برنامه‌ریزی شهری یادآور شد: هر روستایی با جمعیت محدود به هر حال دارای حداقل یک مزیت اقتصادی جدی بوده که می‌توانستیم آن را زنده نگه داریم، اما با نگاه جمعیت‌محور به جای توسعه کیفی فقط به آمار طرح هادی و توسعه معابر توجه کرده‌ایم.
سلیمی‌فر اضافه کرد: چندسال پیش طرحی مانند پردیس تولید روستایی برای راه‌اندازی کارگاه‌های کوچک تولیدی در روستاها بر مبنای محصولات بومی مطرح شد که در نهایت این طرح هم جدی گرفته نشده و امروز دغدغه مدیران برگزار کردن بازارچه‌های فصلی برای فروش محصولات روستاییان و عشایر است.
اعتبارات ناچیز عمرانی توسعه روستایی
با توجه به آنچه گفته شد، اعداد ناچیز اعتبارات عمرانی برای توسعه روستاها هم نشان می‌دهد که بازگشت به روستا و تقویت قلب تولید از روستاها همچنان برای نهادهای کلان تصمیم‌گیر و مجری یعنی مجلس و دولت چیزی در حد یک شوخی است و اگر اهتمامی از سوی خود مردم برای احیای زندگی روستایی وجود نداشته باشد، ایده بازگشت به روستا به این زودی‌ها رنگ تحقق نخواهد گرفت.
