شیره‌پزی، آیینی به قدمت پیدایش انگور

مقدمه

گزارش ـ محمد بهرامی: هر فصل از سال که می‌رسد، زندگی داستان‌های خود را دارد و داستان هر فصل هم زیبایی‌های خاص خودش را. اما به نظر می‌رسد پاییز زیباترین داستان‌ها را در خود نهفته است؛ در این بین، زندگی در روستا داستان‌های قشنگ‌تری به خود می‌بیند. زیبایی داستان‌های زندگی روستایی، در کارهایی است که هر فصل از سال، روستاییان را به خود مشغول می‌کند و در نهایت این دسترنج پایانی، خستگی را از تن آنها بیرون می‌کند و کامشان شیرین می‌شود. زندگی در روستا و گذران فصول سرد سال در این مناطق، نیازمند یک برنامه‌ریزی مناسب و قابل اجرا است و برعکسِ زندگی شهری که بسیاری از کارها به صورت روتین انجام می‌شود، در روستاها بدون برنامه‌ریزی نمی‌توان گذران امور کرد.

مردان و زنان دوش به دوش هم طبق آیین و رسوم نیاکان خود، کارها را پیش می‌برند تا زندگیشان بر اساس روال پیش برود و در کنار آنها، فرزندانشان هم این رسوم را می‌آموزند. از دامداری و پشم‌چینی و شیردوشی گرفته تا آبیاری و باغبانی و شخم‌زنی و غیره. تمام این کارها در طول فصل‌های سال تقسیم می‌شوند و روستاییان بر اساس نیازهای فصلی، کارها را پیش می‌برند تا در نهایت چرخ زندگیشان بچرخد. یکی از این کارها که با فرا رسیدن پاییز انجام می‌شود، شیره‌پزی است که قدمت آن به زمان پیدایش انگور برمی‌گردد…

پارت اول: جعبه‌ها و صندوقچه‌های قدیمی بیرون کشیده می‌شوند

اواخر تابستان و اوایل پاییز که می‌رسد، جنب و جوش زنان و مردان روستایی که همیشه مشغول کار هستند، چند برابر می‌شود. آنهایی که به تازگی بادام و گردوها را از درختان تکانده یا جمع‌آوری کرده‌ا‌ند و یا هنوز هم مشغول این کار هستند، باید بلافاصله، سبدها و صندوقچه‌های قدیمی را از انباری بیرون کشیده و به سراغ باغ‌های انگور بروند؛ تا اواخر پاییز استراحتی در کار نیست. اما اکنون آنچه که بیشتر از همه اهمیت دارد، جمع‌آوری انگور از باغستان است پیش از آنکه باران ببارد و انگورها زیر بوته و بر اثر رطوبت از بین بروند. زن و مرد پا به پای هم قدم در باغ می‌گذارند و شروع به جمع‌آوری انگورها می‌کنند. در این بین همسایگانی که دست از کار کشیده و یا پیش‌تر انگورهای خود را جمع‌آوری کرده‌اند، به مدد می‌آیند و همه با هم تقریبا آخرین کارهای کشاورزی و آخرین بارهای درون باغ‌ها را جمع‌آوری می‌کنند.

پارت دوم: انگورها آبگیری می‌‌شوند

انگورها پس از جمع‌آوری، پاکسازی و شسته می‌شوند و به روش سنتی برای آبگیری درون گونی‌های پلاستیکی ریخته می‌شوند. البته این به روش سنتی است و اکنون دیگر کسانی که حوصله آبگیری انگور به روش سنتی را ندارند آن را درون دستگاه‌های صنعتی ریخته، له می‌کنند و بلافاصله آب انگور را درون ظرف می‌ریزند تا خاک تصفیه‌کننده را به آن اضافه کنند. در روش سنتی اما انگورها درون گونی‌های پلاستیکی ریخته شده و درون تابه‌های بزرگ فلزی گذاشته می‌شوند؛ یک نفر پوتین می‌پوشد و شروع به له کردن انگورها می‌کند، سپس آب انگور را به درون ظرف‌های دیگر منتقل می‌کنند تا بتوانند به آن خاک اضافه کنند. در برخی روستاهای قزوین، برای راحتی کار، یک حوضچه سیمانی کوچک درست کرده و برای آن یک لوله گذاشته‌اند و آب حاصل از له کردن انگور مستقیم درون ظرف می‌رود تا آماده گل زدن شود.

پارت سوم: آوازخوانی و دورهمی و خاطراتی که ثبت می‌شوند

در این بین طبق آداب و رسوم هر روستا، در کنار کار شیره‌پزی، زنان و مردان آهنگ‌هایی با موسیقی قدیمی نیز اجرا می‌کنند و زنانی که شعرها را از پدران و مادران خود آموخته‌اند می‌خوانند.

شیره‌پزی جدای از اینکه یک کار بسیار طاقت‌فرسا است، اما فرصتی برای دورهمی‌های خانوادگی و روستایی نیز محسوب می‌شود و طبق گفته خود آنها زوج‌های بسیاری از این گردهمایی‌ها بیرون آمده‌اند؛ زنان از این فرصت استفاده کرده و برای پسران خود همسر انتخاب می‌کنند و خاطراتی که از این دورهمی‌ها تا سالها در اذهان می‌ماند.

پارت چهارم: آب انگور‌ها گل‌آلود می‌شوند

بعد از گل زدن آب انگور، آن را به مدت 8 تا 10 ساعت در جای گرم قرار می‌دهند تا گل‌های آن ته‌نشین شده و آب انگور صاف شود. در این مدت چندین بار آن را بهم می‌زنند تا بهتر صاف شود، سپس آب صاف شده از گل را درون تابه‌های روحی و یا مسی ریخته و روی اجاق می‌گذارند. برخی با اجاق گاز می‌پزند و برخی با هیزم. (که البته بسیاری معتقدند که پختن آن با هیزم روی طعم و مزه‌اش نیز اثرگذار است و به اصطلاح خوشمزه‌تر می‌شود.

پارت پنجم: پایان شیرین 24 ساعت کار و تلاش مداوم

4 یا 5 ساعت طول می‌کشد تا آب انگور به شیره تبدیل شود و با عمل آمدن شیره در ته قابلمه یا تابه، خستگی از جان روستاییان بیرون می‌رود چرا که این حاصل زحماتشان است که حداقل یک شبانه‌روز طول می‌کشد. البته انواع دیگری از شیره وجود دارد که از میوه‌هایی غیر از انگور به دست می‌آید مانند شیره توت، شیره خرما، شیره سیب، انجیر و حتی شیره هندوانه، اما از بین تمام انواع شیره‌ها، شیره انگور محبوب‌ترین آنها است و در این بین نیز شیره‌های چفته و بیدانه تقریبا بی‌رقیب هستند.

فواید شگفت‌انگیز شیره انگور طبیعی برای بدن

شیره انگور یکی از قدیمی‌ترین فرآورده‌های انگور است که با جوشاندن آب انگور به‌دست می‎آید و بدون افزودن قند یا مواد شیمیایی، یک شیرین‌کننده طبیعی و سالم به‌شمار می‎رود. این ماده در طب سنتی ایرانی به‌عنوان «دوشاب» شناخته می‌شود و به دلیل طبع گرم و مرطوب، برای تقویت بدن و درمان بیماری‎های مختلف استفاده می‎شود. در پاراگراف بعد تمام خواص شیره انگور و فواید شیره انگور طبیعی را با زبانی ساده بیان کرده‌ایم تا شما بتوانید آن را به ‌عنوان یک مکمل غذایی در رژیم روزانه خود بگنجانید.

ترکیبات مغذی شیره انگور

یکی از دلایل اصلی محبوبیت شیره انگور ترکیبات غنی و مغذی آن است که خواص فوق‌العاده‌ای به آن می‌بخشد. شیره انگور سرشار از ویتامین‎های A، B، C و K و املاحی همچون آهن، منیزیم، پتاسیم، فسفر و کلسیم است. وجود این مواد باعث می‎شود که شیره انگور یک گزینه‌ عالی برای تامین مواد مغذی ضروری بدن باشد. علاوه بر این، قندهای طبیعی گلوکز و فروکتوز در شیره انگور به‌راحتی هضم می‌شوند و انرژی فوری در اختیار بدن قرار می‎دهند. طبق مطالعات، شیره انگور به‌ سبب فوائد بالا و قابل هضم مانند آهن، روی، کلسیم و پتاسیم در کنار کربوهیدرات‎های ساده، یک غذای عملکردی محسوب می‎شود و برای کودکان و زنان باردار بسیار مفید است.