تاثیر اضطراب بر سلامتی

بهاره زاددهش، دکتری مشاوره

همان‌طور که از بدنمان به طور فیزیکی مراقبت می‌کنیم باید به طور ذهنی هم مراقبت کنیم. علم این گفته حکیمانه را به طور کامل پذیرفته است که ذهن بر بدن تاثیر می‌گذارد. دکتر دیپاک چوپرا 1987، معلم متافیزیک و متخصص برجسته بدن ـ ذهن توضیح می‌دهد که بیماری غالباً در نتیجه اضطراب و استرس در بدن پیدا می‌شود. طبق گفته دکتر چوپرا فشار خون بالا، زخم معده، سردرد، بی‌خوابی مرضی، کمردرد، تنگی نفس و بسیاری از ناخوشی‌های دیگر را می‌توان به مدیریت ضعیف استرس مربوط دانست. چوپرا اذعان می‌کند که اعتیاد از هر نوعی حتی اعتیاد به غذا (پرخوری)، افکار و رفتارهای وسواسی نیز می‌توانند به دلیل مدیریت ضعیف استرس به وجود آیند.

در سال‌های اخیر شواهدی به دست آمده است که نشان می‌دهد بخش‌هایی از بدن به غیر از مغز نیز هیجانات را به همان شیوه مغز ثبت می‌کنند. دکتر پل پرسال 1999، متخصص ایمنی شناس عصبی روانی برجسته معتقد است که قلب نیز مانند مغز فکر و احساس می‌کند. این ایده رادیکالی به نظر می‌رسد اما او نشان داد که بسیاری از سلول‌های عصبی موجود در مغز را همچنین می‌توان در قلب نیز پیدا کرد.

داک لئو چیلدر و هوارد مارتین 1999، بنیانگذار برنامه راه حل ریاضی قلب معتقدند که قلب تنها یک پمپ نیست بلکه دارای هوشی است که اکثر افراد قبلاً از آن بی‌خبر بودند. آنان توضیح می‌دهند که مغز و قلب باید با هم همگام و هماهنگ باقی بمانند اما غالباً به دلیل هیجاناتی نظیر اضطراب، افسردگی و خشم چنین نیست چون این‌ها باعث عدم انسجام و اغتشاش در این دو اندام می‌شوند. طبق مفهوم هماهنگ‌سازی، زمانی که دو ساعت آونگی در کنار یکدیگر باشند نوسان آنها در نهایت باید با هم همگام شود. به همین روش، حالت طبیعی مغز و قلب باید در حالت هماهنگ باشد. برای آنکه مغز و قلب هماهنگ گردد، چیلدر و مارتین تکنیک منجمد کردن فریم یا قاب ایستا را ارائه می‌دهند.

اصل منجمد کردن فریم نیز بر این مبنا عمل می‌کند که اگر بتوانید از سرعت ذهنتان بکاهید می‌توانید چیزها را با وضوح بیشتری ببینید؛ چیلدر و مارتین معتقدند که می‌توانیم این کار را در قلبمان انجام ‌دهیم نه با مغزمان. فرایند پنج مرحله منجمد کردن فریم به طور خلاصه بدین شرح می‌باشد: 1ـ از احساس اضطراب یا استرس خودآگاهی داشته باشید و آن را به محض وقوع منجمد کنید. 2ـ افکار ذهنتان را خاموش کنید و حداقل برای ۱۰ ثانیه به آنچه قلبتان می‌گوید گوش دهید. 3ـ یک تجربه، اپیزود یا احساس مفرح یا آرامبخشی را که داشتید به خاطر آورید این می‌تواند زمانی باشد که به موسیقی مورد علاقه خود گوش می‌دادید یا زمانی که برنده جایزه‌ای شدید یا حتی برای نرم‌افزار کامپیوتر خود کد نوشته‌اید. 4ـ پس از یادآوری این رویداد از قلبتان بپرسید که چه پاسخی بهتر از پاسخی خواهد بود که شما به کار بردید. 5ـ به آنچه قلبتان می‌گوید گوش دهید. بنا به تجربه جواب، در سکوت حاصل می‌شود نه از طریق تصاویر ذهنی یا کلمات.

شما با رجوع به یک خاطره مثبت موجب خنثی شدن هرگونه واکنش منفی و غیر سازنده از جانب آمیگدال واکنشی‌تان می‌شوید. این احساسات مثبت از نقطه نظر سلامت باعث احیای سیستم ایمنی و هورمونی می‌شود. فرد با آرام کردن خود و گوش دادن به ندای قلب می‌تواند سلامت فیزیکی خود را بهبود بخشد و وضوحی جدید از مسائل استرس‌های قبلی به دست آورد. اگر به این اذعان داشته باشیم که قلب فقط پمپ نیست بلکه یک اندام باهوش و زنده نفس‌کش هم هست، در آن صورت شاید بتوانیم از معرفت آن بهره‌مند شویم. اگر قلب و مغز با یکدیگر هماهنگ گردند، منطقی خواهد بود که سلامت ما در نتیجه کار هماهنگ این اندام‌ به طور طبیعی بهبود یابد.

علاوه بر قلب، باقی بدن نیز به نظر می‌رسد که فکر و احساس دارد. کاندیس پرت که شهرت بین‌المللی دارد، اصطلاح نوروپپتید را ابداع کرد که یک پیام‌رسان شیمیایی است که سراسر بدن را می‌پیماید و هیجانات ما را منعکس می‌کند. طبق نظر پرت، این پیام‌رسان‌های شیمیایی در واقع به هیجانات ما پاسخ می‌دهند و در بخش‌های دیگر از بدن در کنار مغز شامل اندام‌های گوناگون، بافت، پوست، ماهیچه‌ها و غدد مترشحه داخلی نیز می‌توان آنها را یافت. این بدان معناست که کل بدن قادر است خاطرات هیجانی را ذخیره کند. افکار ناسازگار به اضطراب بیشتر و سلامت ذهنی ضعیف‌تر منجر می‌شود. می‌توان این فرض را کرد که افکار ناسازگار نه فقط برای ذهن بلکه برای تمام بدن بد و مضر هستند.

تاثیر داروهای ضد اضطراب

طبق نظر لوک سای 2001، استاد روانپزشکی و پزشکی کودکان در دانشگاه میشیگان، داروهای روان درمانی گاهی می‌تواند در تسکین نشانگان اضطراب مفید باشد. می‌توان گفت که چندین طبقه دارویی متفاوت برای درمان اختلالات اضطرابی شامل داروهای ضد تشنج، مهارکننده‌های بتا، بازدارنده مونوآمین اکسیداز و  بازدارنده جذب سروتونین برای درمان اختلال اضطراب وجود دارد. برخی از این داروها موجب افزایش کارکرد گاما آمینو بوتیریک اسید می‌شود که یک فرارسان عصبی بازدارنده است که گاهی برخی افراد کمبودش را دارند. برخی طبقه‌های دارویی موجب افزایش تولید سروتونین می‌شوند و برخی دیگر از تولید آدرنالین جلوگیری می‌کنند. نکته مهمی که باید به خاطر سپرد این است که این قرص‌ها نوش دارو نیستند. هدف این داروها این است که از شدت اضطراب کاسته شود و مدیریت آن را برای فرد آسان‌تر سازد. دارودرمانی کارساز است اما در کنار آن باید خود فرد هم کار زیادی انجام دهد. تصمیم گرفتن در مورد استفاده از دارودرمانی یک تصمیم جدی است. این چیزی نیست که شما بدون تأمل انجام دهید. اثرات جانبی احتمالی و اثرات ترک مصرف این داروها را باید بشناسید و ارزیابی کنید که چگونه می‌توانید اهداف شخصی خودتان را در کنار مصرف دارو پیش ببرید. اگر معتقدید که این داروها برای شما معجزه خواهند کرد به شما اطمینان می‌دهم که چنین نخواهد شد. درست شبیه هر چیز ارزنده‌ای در زندگی، کاهش اضطراب هم نیاز به کار و تلاش دارد؛ قرص به تنهایی کاری از پیش نخواهد برد.

راهکارهایی برای اقدام

— از خودتان خوب مراقبت کنید. هرچه وضع سلامت جسمانی و ذهنی بهتر باشد، نگرانی کمتری در زندگی خواهید داشت. هیچکس کنترل کاملی بر سلامتی‌اش ندارد اما اعمال آگاهانه ما در تعیین سلامت و بیماری نقش ایفا می‌کند. سلامتی خود را به شانس واگذار نکنید.

— ورزش را به صورت بخشی از عادات روزمره خودتان در بیاورید. قرار دادن ورزش در بین عادات روزمره نه تنها برای داشتن مفاصل انعطاف‌پذیر، قلب سالم و نیرومند و همچنین طول عمر، مفید است بلکه به کاهش اضطراب روانشناختی نیز کمک می‌کند. ورزشی مانند پیاده‌روی، نرمش سبک، یک بازی خوب تنیس و یا چند دور شنا در طول استخر موجب از بین رفتن تنش می‌شود.

— اگر درباره نحوه مدیریت استرس‌تان مراقب نباشید، ذهن شما این قدرت را دارد که بیماری‌های فیزیکی زیادی ایجاد کند. این را همیشه مد نظر داشته باشید.

— برخی داروهای ضد اضطراب ممکن است مفید باشند اما نوش دارو نیستند. متخصصی را پیدا کنید که در زمینه اضطراب جهت تجویز دارو صاحب دانش و صلاحیت باشد.

ـ ترجمه بخشی از «راهنمای مدیریت موفق استرس»