افسرده‌دلی سالخوردگان

مترجم: ا. امیردیوانی

در محفل خود راه مده همچو منی را

که افسرده‌دل افسرده کند انجمنی را

مخلص هندوستانی

افسردگی بالینی در سالمندی شایع است؛ ولی نباید گمان کرد چنین عارضه‌ای در کهنسالی عادی می‌باشد. نکته پراهمیت این است که درصد اندکی از پیران افسرده تحت مداوا قرار می‌گیرند. شاید بدین دلیل که نشانه‌های افسرده‌دلی در سالخوردگان گاه با علائم معمول این مرض متفاوت است، ضمنا افسردگی در این دوران غالبا با آثار برخاسته از امراض پرشمار و داروهای مصرف شونده اشتباه می‌شود.

افسردگی در سنین بالاتر، طبعا با بیماری‌ها یا ناتوانایی‌های دیگری توأم است. وانگهی پیرزنان و پیرمردان به سبب از کف دادن حمایت‌های اجتماعی به علت فقدان همسر، خواهر و برادر، بازنشستگی و تغییر محل زیست، رویاروی‌اند. به خاطر دگرگونی شرایط حیات فرد سالمند و این واقعیت که کندتر شدن آنها، امر طبیعی تلقی می‌گردد. پزشکان و افراد خانواده وی امکان دارد پیدایش افسردگی در آنان را نیابند و در نتیجه امکان درمان‌های پزشکی جهت معالجه افسردگی‌شان به تعویق بیفتد. برخی اوقات شخص سالخورده ناچار می‌شود با نشان‌هایی کنار بیاید که احتمال دارد به سهولت برطرف شدنی باشند. افسردگی سالمندان، نسبت به سنین پایین‌تر، در بازه زمانی درازمدت تداوم یابد و خطر بروز بیماری‌های قلبی را در ایشان دوبرابر می‌کند و امکان خطر مرگ حاصل از امراض را می‌افزاید. در ضمن افسردگی، قدرت سالمند را جهت بازتوانایی در پی درمان بیماری‌ها را می‌کاهد. مطالعات صورت گرفته روی سالخوردگان مبتلا به بیماری‌های جسمی در آسایشگاه‌ها نمایان نموده است که مبتلا شدن آنان به افسردگی علنا خطر مرگ پس از ابتلا به امراض را می‌افزاید. به علاوه، بیماری یاد شده احتمال خطر مرگ را افزون می‌سازد. علاوه بر اینکه احتمال خطر مرگ به دنبال حمله قلبی را می‌افزاید. با عنایت به این علل هرگاه در خانواده شما فرد سالمندی هست، ولو اگر افسردگی‌اش خفیف باشد ترتیبی دهید بیماری وی ارزیابی و معالجه شود چراکه افسردگی در دوران پیری به احتمال زیاد چه‌بسا به خودکشی بیانجامد.

ارتباط بی‌خوابی و افسردگی

طبق معمول، بی‌خوابی نشانه افسردگی است. بررسی‌های جدید نشان از آن دارند بی‌خوابی یک عامل خطرساز برای آغاز و عود افسردگی، بویژه در سالخوردگان است.

کارشناسان به منظور مداوای بی‌خوابی سالمندان، داروهای خواب‌آور جدیدتر را تجویز می‌کنند که برای این گروه سنی بی‌خطر و اثربخش‌ترند. هر آینه اختلال خواب با افسردگی سالمند بهبود نیافت، روان‌پزشک احتمالا داروهای ضدافسردگی یا روان‌درمانی را تجویز می‌کند.

عوامل مستعدکننده سالمندان به افسردگی

عواملی که خطر ابتلای سالمند را به افسردگی می‌افزایند، عبارتند از:

* زن بودن

* مجرد، مطلقه یا بیوه بودن

* عدم حمایت اجتماعی

* رخدادهای تنش‌زا در زندگی

* مصرف برخی داروها با بعضی از آنها

* مخدوش شدن تصویر ذهنی شخص از بدنش

* (انگاره تنی) به سبب قطع عضو، جراحی به علت سرطان یا حمله قلبی

* پیشینه خانوادگی افسردگی شدید

* بیم از مرگ

* تنها زیستن و انزوای اجتماعی

* ابتلا به بیماری‌ها

* اقدام به خودکشی در گذشته

* دچار گشتن به مرض مزمن شدید

* سابقه قبلی افسردگی

* مرگ اخیر یکی از نزدیکان و داغداری

* سوءمصرف مواد غیرمجاز

بیماری‌های جسمی مثل سکته مغزی، پرفشاری خون، فیبریلاسیون دهلیزی نوعی اختلال ضربان قلب)، بیماری قند، سرطان، فرسودگی (زوال عقل) آلزایمر و درد مزمن خطر دچار شدن به افسردگی را می‌افزاید.

تصویرهای مغزی آنانی که برای نخستین دفعه در دوران سالمندی دچار افسردگی شده‌اند نشان می‌دهد بخش‌هایی از مغز آنها جریان خون بسنده دریافت نمی‌کنند. غیر از فشارهای روانی حیات، تغییرات شیمیایی در این یاخته‌ها (سلول‌ها) هم امکان دارد احتمال افسردگی را افزون سازد.

مداوای افسرده‌دلی در سالخوردگان

درمان‌های فراوانی برای مرض افسردگی در سالمندان هست؛ نظیر دارودرمانی، روان‌درمانی یا مشاوره و در موارد حاد مداوا با شوک، البته در موارد شدید ممکن است ترکیبی از این شیوه‌های درمانی به کار آید.

داروهای ضدافسردگی برای سالمندان

اکثر داروهای ضدافسردگی کنونی در سالمندان به اندازه جوانان اثر دارند، ولی باید به خطر بیشتر عوارض جانبی یا تداخل با سایر داروها بیشتر توجه داشت. به طور مثال بعضی از داروهای ضدافسردگی قدیمی مانند «ایمی پیرامی» یا «آدمی تریپتیلین» احتمالا خواب‌آلودگی به بار می‌آورد یا هنگامی که شخص از حالت نشسته یا خوابیده برمی‌خیزد باعث افت ناگهانی فشار خون شود و مصرفشان فرد سالمند را در معرض خطر سقوط و شکستگی قرار می‌دهد. قاعدتا زمان بیشتری به درازا می‌کشد تا داروهای مزبور موثر باشند. از سوی دیگر از آنجا که سالمندان به عوارض جانبی حساس‌ترند، احتمالا پزشک داروها را نخست با مقدار کمتر برای آنان تجویز کند. کلا طول درمان افسردگی در سالمندان درازتر از بیماران جوان‌تر است.

روان درمانی برای افسردگی سالمندان

بیشتر سالمندان افسرده از حمایت اعضای خانواده و دوستان، شرکت در برنامه‌های خودیاری و گروه‌های حمایتی و روان‌درمانی برخوردار نیستند.

روان درمانی عمدتا جهت بیماری‌هایی فایده دارد که ترجیح می‌دهند دارو مصرف نکنند. این شیوه درمانی برای کسانی که به دلیل عوارض جانبی یا تداخل داروها یا سایر داروهای مصرفی یا مبتلا بودن به بیماری‌های دیگر، استفاده از داروهای ضدافسردگی برایشان دشوار است، مطلوب است. بسیاری از پزشکان، روان‌درمانی را توأم با مصرف داروهای ضدافسردگی توصیه می‌کنند.

مداوا با شوک الکتریکی

درمان با شوک الکتریکی گاه برای مداوای افسردگی شدید سالمندانی که به خاطر عوارض جانبی یا تداخل دارویی قادر به مصرف داروهای ضدافسردگی نیستند، اثر دارد.

مشکلات درمان افسردگی در سالخوردگان

بدنامی یا برچسب بیمار روانی زدن هنگام انجام درمان‌های روان‌پزشکی در مورد سالمندان بسی شدیدتر از بیماران جوان است. این باور ممکن است در بین افراد خانواده، دوستان و همسایگان فرد سالمند وجود داشته باشد و مانع آن شود که فرد سالمند بپذیرد افسرده است و به درمان نیاز دارد. بروز افسردگی در سالمندان گاهی به جای علائم معمول با شکوه‌های جسمی همراه است. امکان دارد این امر هم موجب تاخیر در انجام درمان مناسب شود. به علاوه، ممکن است سالمندان افسردگی‌شان را به علت اعتقاد به اینکه راهی برای یاری بدان‌ها نیست، بر زبان نیاورند. در عین حال، احتمال دارد از مصرف داروهای ضدافسردگی به سبب عوارض جانبی یا هزینه‌ آنها خودداری نمایند. گذشته از این سایر بیماری‌هایی که سالمند توأم با افسردگی داراست، چه بسا اثربخشی داروهای ضدافسردگی را تقلیل دهد و بالاخره اینکه حوادث نامطلوب زندگی ـ همانند مرگ اعضای خانواده یا دوستان، تنگدستی و انزوا ـ نیز انگیزه فرد مسن را برای معالجه افسردگی از میان می‌برد!

منبع: Webmid