خطاهای مرگبار در کوهنوری؛ اشتباهاتی که کوه را به دام بدل می‌کنند!

(بخش دوم)

انسیه بخارایی

کوهستان برای بسیاری از مردم نماد آرامش، آزادی و رهایی از روزمرگی است؛ اما همین طبیعت باشکوه، در صورت بی‌احتیاطی می‌تواند به صحنه حادثه تبدیل شود. بررسی گزارش‌های امدادونجات و تحلیل‌های کارشناسان نشان می‌دهد که بخش قابل‌توجهی از حوادث کوهنوردی نه به‌دلیل «خطر ذاتی کوه»، بلکه به‌خاطر اشتباهات ساده و قابل‌پیشگیری رخ می‌دهد. در بخش دوم این مقاله، مهم‌ترین خطاهایی را مرور می‌کنیم که هر سال جان کوهنوردان را تهدید می‌کند.

لغزش: شایع‌ترین عامل حادثه در مسیرهای کوهستانی لغزش و سقوط است که، همچنان در صدر آمار حوادث کوهنوردی قرار دارد. زمین‌های سست، سنگ‌ریزه‌ها، مسیرهای خیس یا یخ‌زده و شیب‌های تند، همگی می‌توانند در چند ثانیه یک برنامه تفریحی را به حادثه‌ای جدی تبدیل کنند. کارشناسان علت اصلی این اتفاق را در سه عامل می‌دانند: استفاده از کفش نامناسب یا فرسوده ـ بی‌تجربگی در عبور از مسیرهای ناهموار ـ استفاده نکردن از ابزارهای کمکی مانند باتوم یا کرامپون در شرایط لازم.

«تکنیک صحیح گام‌برداری» و انتخاب کفش استاندارد، ساده‌ترین و موثرترین راه برای کاهش این نوع حوادث است.

ارتفاع‌زدگی: خطری خاموش اما جدی به نام ارتفاع‌زدگی که یکی از خطرناک‌ترین تهدیدها برای کوهنوردان است؛ خطری که معمولاً آرام آغاز می‌شود اما می‌تواند به اِدِم مغزی یا ریوی و حتی مرگ منجر شود. صعود سریع بدون هم‌هوایی، کم‌آبی و نادیده گرفتن علائم اولیه مانند سردرد، تهوع یا بی‌خوابی، از مهم‌ترین دلایل بروز این مشکل هستند. کارشناسان توصیه می‌کنند: صعود باید مرحله‌به‌مرحله و با استراحت کافی انجام شود. در صورت بروز علائم، ادامه پیمایش مسیر ممنوع است.

هیپوترمی: سرمازدگی و هیپوترمی از جمله خطراتی هستند که در فصل‌های سرد یا ارتفاعات بادخیز، جان کوهنوردان را تهدید می‌کنند. لباس نامناسب، خیس شدن لباس‌ها، توقف طولانی در باد یا باران و بی‌توجهی به لرز و گیجی، از عوامل اصلی بروز این وضعیت هستند. پوشش سه‌لایه استاندارد، همراه داشتن لباس خشک و توجه به پیش‌بینی هواشناسی، از مهم‌ترین اصول پیشگیری به شمار می‌روند.

خطاهای انسانی: نمونه‌های رایج این خطاها عبارت‌اند از:  ادامه مسیر با وجود خستگی یا شرایط نامناسب ـ  بی‌توجهی به هشدارهای هواشناسی ـ  نداشتن برنامه‌ریزی دقیق برای زمان رفت‌وبرگشت ـ سهل‌انگاری در کار با طناب و ابزارهای فنی. کارشناسان تاکید می‌کنند که «تجربه» هرگز جایگزین «احتیاط» نمی‌شود و حتی کوهنوردان حرفه‌ای نیز باید اصول ایمنی را بدون استثنا رعایت کنند.

جمع‌بندی

کوهستان، با تمام زیبایی و جذابیتش، جایی برای بی‌احتیاطی نیست. مرور حوادث سال‌های اخیر نشان می‌دهد که سه عامل بیش از همه در کاهش خطر نقش دارند: آمادگی جسمی و فنی کافی ـ تجهیزات مناسب و استاندارد ـ تصمیم‌گیری درست و بدون عجله.

رعایت همین اصول ساده می‌تواند بسیاری از حوادث تلخ را پیش از وقوع متوقف کند و تجربه‌ای ایمن و لذت‌بخش از کوهستان برای همگان رقم بزند.