از چربی‌ خون چه می‌دانید؟

مترجم: ا. امیردیوانی

کلسترول نوعی چربی موسوم به لیپید است که بدن انسان استفاده‌های فراوانی از آن می‌کند، وانگهی، کلسترول از مواد غذایی نیز به دست می‌آید.

بدن هر فرد به اندازه‌ای متعادل کلسترول نیاز دارد ولی چنانچه میزان آن زیاده از حد باشد در سرخرگ‌ها (شریان‌ها) انباشته می‌شود. (شریان‌ها همان رگ‌های خونی‌اند که خون را از قلب خارج می‌سازند.) تجمع کلسترول در سرخ‌رگ‌ها، سفت‌شدگی آنها یا تصلب شرایین نامیده می‌شود. این فرایند به کندی صورت می‌گیرد، اما همزمان با افزایش سن، وخامتش افزون می‌گردد.

برای اینکه بهتر به این موضوع پی ببرید، گرفتگی لوله زیر ظرفشویی آشپزخانه را در نظر بگیرید. تشکیل کلسترول همانند انباشتگی مواد روغنی در لوله، شریان‌ها را باریک ساخته و عبور خون را از میان آنها دشوارتر می‌سازد و مقدار خونی را که به بافت‌های بدن از آن جمله، قلب می‌رسد؛ می‌کاهد. این نارسایی ممکن است به حمله قلبی و سکته مغزی بیانجامد.

به منظور پی بردن به وضع کلی و کلسترولتان اطلاعات زیر را مدنظر قرار دهید:

رقم 200 بهترین وضعیت کلسترول را می‌نمایند. رقم بین 200 تا 239 مرز کلسترول زیاد است که احتمال حمله قلبی را افزون‌تر می‌سازد. رقم میان 240 یا بیشتر خطرناک می‌باشد.

نشانه‌های کلسترول چیست؟

کلسترول بیش از اندازه شما را بیمار نمی‌کند؛ اما اگر در شریان‌ها تجمع یابد، ممکن است جریان خون به مغز و قلبتان را مسدود نموده و موجب حمله قلبی یا سکته مغزی شود.

به محض اینکه دریافتید کلسترولتان بالاست، مصرف چربی را کم کنید و نگذارید در سرخ‌رنگ‌هایتان انسداد ایجاد کند. پس شروع درمان اهمیت بسزایی دارد و لو حالتان خون باشد.

انواع گوناگون کلسترول

کلسترول همراه با پروتئین در سراسر بدن شما جریان می‌یابد. آمیزه (ترکیب) کلسترول (یک لپید و پروتئین را چربی پروتئین‌دار نامند چگالی تراکم) این دو ماده بسته به مقدار و پروتئین و چربی‌شان کم یا زیاد است.

چربی پروتئین‌دار با وزن مخصوص اندک یا سبک (کلسترول بد و زیانبار) ال‌دی‌ال، کلسترول زیان‌بخش است و عمدتا به آن نوع چربی گویند که مقدار ناچیزی پروتئین داشته باشد. اینگونه چربی ممکن است شریان‌ها را بند آورد. در صورتی که میزان کلسترول‌تان زیادتر از حد باشد، پزشک از شما می‌خواهد که از مقدار آن بکاهید.

چربی حاوی پروتئین با وزن مخصوصا زیاد یا سنگین (کلسترول خوب و مفید) اچ‌دی‌ال، کلسترول مطلوب است و مقدار پروتئین آن بیش از چربی می‌باشد. این چربی کمک می‌کند که کلسترول زیانبار از بدن زدوده شود تا شریان را مسدود نسازد. مقدار زیاد چربی مذکور، بدن را از حمله قلبی در امان می‌دارد.

تری گلیسیرید

نوعی دیگر چربی خون است که در تندرستی شما اثر دارد. هرگاه گلیسیرید و کلسترول بدنتان زیاد باشد، احتمال حمله قلبی‌تان بیشتر است. شاید اطلاعات یاد شده به شما یاری کند که بیندیشید «اچ‌دی‌ال» کلسترول سالم و «ال‌دی‌ال» کلسترول ناسالم است یا به یاد داشته باشید که میزان «اچ‌دی‌ال» باید زیاد و مقدار «ال‌دی‌ال» کم باشد.

کارشناسان مناسب‌ترین میزان را برای هرگونه کلسترول تعیین کرده‌اند. ارقام کلسترولی خویش را با مقادیر ذیل مقایسه کنید.

«ال دی‌ال» باید کمتر از 100 باشد. این چربی، خطر افزایش امراض قلبی را به دنبال دارد. بنابراین، هرچه مقدارش کمتر باشد، بهتر است رقم 160 یا بالاتر مخاطره‌آمیز است.

«اچ‌دی‌ال» باید بیش از 40 باشد. در صورتی که مقدارش بیش از 60 باشد، در مراقبت از حمله قلبی موثر است. اچ‌دی‌ال زیر 40 خطر بیماری‌ها را می‌افزاید. هرچه مقدار چربی مزبور فزون‌تر باشد بهتر است «اچ‌دی‌ال» زیاد در کاستن از میزان ال‌دی‌ال اثربخش شمرده می‌شود.

تری‌گلیسیرید باید کمتر از 150 باشد. رقمی بیشتر از آن ممکن است خطر امراض قلبی را بیفزاید.

عوامل افزایش کلسترول

چند عامل در بالا رفتن کلسترول موثر است از آن جمله:

جیره غذایی: مصرف زیاد از حد چربی اشباع شده و کلسترول می‌توانند کلسترول‌تان را بیفزایند. چربی اشباع شده و کلسترول در مواد غذایی به دست آمده از حیواناتی (نظیر گاو، گوساله، شیر، تخم‌مرغ، کره و پنیر) بسیاری از غذاهای بسته‌بندی شده، کره، نباتی (گیاهی) تغلیظ شده، روغن نباتی و میان وعده‌هایی مانند کلوچه، بیسکوئیت بی‌شکر و سیب‌زمینی سرخ شده (چیپس) یافت می‌شود.

وزن: ممکن است افزایش وزن، مقدار گلیسیرید را بیفزاید و «اچ‌دی‌ال» خوب و مفید را کاهش دهد.

تندرستی عمومی: امراضی مثل کم‌کاری غده سِپری (تیرویید) را افزون می‌سازد.

سن و سال: کلسترول، پس از 30 سالگی شروع به افزایش می‌کند. معمولا در مردان بعد از 50 سالکی، مقدار ثابت دارد و در زنان تا زمان یائسگی تقریبا به صورت اندک باقی می‌ماند. پس از آن میزان کلسترول آنان تا حدی افزایش می‌یابد.

پیشینه خانوادگی: بعضی افراد وارث بیماری نادری به نام اختلال چربی می‌باشند که موجب افزایش بسیار زیاد کلسترول مطلق (عمومی)، فزونی خیلی اندک «اچ‌دی‌ال» و گلیسیرید فراوان می‌گردد اگر دچار چنین مشکلی هستید، لازم است درمان را از جوانی آغاز کنید.

طریقه تشخیص کلسترول زیاد

پزشکان برای بررسی مقدار کلسترول از نتیجه آزمایش استفاده می‌کنند.

آزمایش ناشتای کامل (یا تجربه چربی)، کامل‌ترین نوع آزمایش بوده و شامل «اچ‌دی‌ال»، «ال‌دی‌ال» و تری‌گلیسیرید است. انجام این آزمایش ایجاب می‌کند که شخص پیش از انجامش بین 12ـ 9 ساعت چیزی نخورده و نیاشامیده باشد.

یک آزمایش ساده کلسترول می‌تواند کلسترول کامل و «اچ‌دی‌ال» را بسنجد. قبل از انجام یاد شده، خوردن مجاز است. گاهی پزشکان نخست دستور این آزمایش می‌دهند تا اگر معلوم شود که مقادیر کلسترول و «اچ‌دی‌ال» کسی به ترتیب کم یا زیاد است. در این صورت آزمایش ناشتای کلسترول در مورد وی صورت می‌گیرد.

شیوه مداوای کلسترول

دو طرز عمده درمان عبارتند از تغییرات شیوه زندگی و مصرف دارو هدف از مداوا، کاستن از «کلسترول بد و زیانبار» (ال‌دی‌ال) و تقلیل خطر بروز حمله قلبی است. به علاوه، افزایش کلسترول خوب و مفید (اچ‌دی‌ال) ضرورت دارد.

پاره‌ای دگرگونی‌های شیوه زندگی برای تمام افراد برخوردار از کلسترول زیاد اهمیت دارد. شاید پزشکتان بخواهد که شما به فکر تنظیم کلسترولتان باشید.

از تغییرات تغذیه درمانی سبک زندگی «تی‌ال‌سی» پیروی کنید که منظور از آن کاستن از چربی اشباع شده است. برنامه غذایی «تی‌ال‌سی» به شما یاری می‌کند که فرا بگیرید با انتخاب گوشت‌های لخم، از فرآوردهای کم‌چرب یا فاقد چربی و چربی‌های مفید مانند روغن زیتون و روغن دانه کلم روغنی (کانولا) استفاده بهینه کنید.

کاهش وزن: اگر لازم باشد کم کردن فقط 10ـ5 پوند 5/4 تا 3/2 کیلوگرم از وزن بدن به تقلیل کلسترول و تری‌گلیسیرید می‌انجامد. در ضمن کاستن وزن سبب پایین آمدن فشار خون می‌شود.

بر فعالیت خود بیفزایید:

چنانچه سیگار می‌کشید، آن را ترک کنید. این عمل سبب می‌شود که بر میزان «اچ‌دی‌ال» خویش بیفزایید و سلامت قلبتان را بهبود بخشید. امکان دارد پزشکتان داروی کاهنده کلسترول موسوم به «استاتین» تجویز کنید.

علاوه بر این، ممکن است جهت کاستن از مقدار تری‌گلیسیرید یا افزایش اچ‌دی‌ال به داروهایی نیازمند باشید.

در صورتی که میزان کلسترول شما خیلی زیاد باشد یا ناراحتی دیگری دارید که بروز حمله قلبی را امکان‌پذیر سازد، باید فورا مصرف دارو را آغاز کنید. افرای که در معرض خطر شدید حمله قلبی هستند باید مقادیر زیادی استاتین مصرف کنند تا مقدار کلسترول ال‌دی‌ای‌شان تا سر حد امکان کاسته شود. هر چه اینان «ال‌دی‌ال»شان را کم کنند، احتمال ابتلایشان به حمله قلبی کمتر است. برای آگاهی از امکان خطر، ابزار میان کُنشی را به کار گیرید تا خطر را بر شما معلوم گرداند؛ مهم این است که دارویتان را درست مطابق دستور پزشک مصرف کنید. ضروری است که میزان کلسترول‌تان را مرتبا بیازمایید. امکان دارد نتایج آزمایش به شما کمک کند تا بدانید آیا تغییرات شیوه زندگی اثر داشته یا هنوز هم به چند داروی مختلف نیاز دارید.