آب مجازی

سیدمحمدحسین ابوترابی ـ مدیر روابط عمومی و آموزش همگانی شرکت آب و فاضلاب استان قزوین

«آب مجازی» در اصطلاح به آب پنهان و پوشیده در هر فرآورده‌ای اطلاق می‌شود. یعنی میزان آبی که برای تولید و ارائه یک فرآورده در مراحل گوناگون به مصرف می‌رسد. خواه این فرآورده محصولی باشد از محصولات کشاورزی و یا یکی از انبوه تولیدات صنعتی و یا حتی می‌تواند خدمتی از خدمات معمول باشد.

صفت مجازی در این تعریف به آن معنا است که بخش عمده آب مصرف شده طی فرآیند تولید، در محصول نهایی وجود فیزیکی ندارد و در حقیقت بخش بسیار ناچیزی از آب مصرفی در پایان به عنوان آب واقعی در بافت محصول باقی خواهد ماند.

به عبارت دیگر برای تولید یا ارائه هر محصولی به میزان معینی آب نیاز است که در پشت صحنه فرآیند تولید آن به مصرف می‌رسد؛ و در اصطلاح بدان «آب مجازی» گفته می‌شود.

به عنوان مثال و بر اساس پاره‌ای از مطالعات، برای تولید یک کیلو گندم به 1500 لیتر و برای تولید یک کیلو گوشت گاو به 15000 لیتر آب نیازمندیم.

* نکته مهم اینکه صفت مجازی به معنای غیرواقعی نیست؛ بلکه آب مجازی، آب کاملا واقعی است که قبلا مصرف شده است.

اگر چه تاریخ اصطلاح آب مجازی چندان طولانی نیست اما تأثیر این نگاه در نحوه راهبری و سیاست‌گذاری مدیریتی در بخش آب برجسته و چشمگیر است. به عنوان مثال می‌توان تحلیل کرد که از یک روستا، شهر و یا کشور چه میزان آب از طریق محصولات صادراتی اعم از صنعتی یا کشاورزی به بیرون از مرزها صادر شده و در مقابل چه اندازه آب به واسطه کالاهای وارداتی به داخل کشور می‌آید.

ملاحظه معنای آب مجازی تصویری دقیق‌تر و شفاف‌تر از نقل و انتقال آب در میان بخش‌های گوناگون اقتصادی و همچنین جابجایی آب در مناطق گوناگون جغرافیایی به دست می‌دهد. در جدول زیر آب مجازی برخی از اقلام مشخص شده است: