تأثیر عجیب مرتب بودن در سلامت روان

هدی‌سادات پاک نهاد

اگر استرس دارید یا مضطرب هستید، تمیز کردن محیط اطراف مانند مرتب کردن کشوها، شستن ظروف یا جارو کشیدن می‌تواند خلق‌وخوی شما را تقویت کرده و اضطراب شما را کاهش دهد.

به گزارش ایرنا زندگی، محیط اطراف ما تاثیر واقعی و ماندگاری بر سلامتی ما دارد. بسیاری از مردم در یک خانه تمیز احساس آرامش دارند و نمی‌توانند در یک‌ خانه به ‌هم ‌ریخته استراحت کنند. شلوغی، به‌ هم‌ ریختگی، سروصدا و نور مصنوعی، همگی بر خلق‌وخو و سلامت تاثیر می‌گذارند اما تاثیر یک محیط تمیز در برابر یک محیط نامرتب چیست؟

تحقیقات نشان می‌دهد که نظافت ـ یا فقدان آن ـ ممکن است اغلب با سلامت روان مرتبط باشد. از یک‌طرف، انجام کارهای خانه می‌تواند به‌عنوان یک حواس‌پرتی و راهی برای دور کردن ذهن از نگرانی‌های مبرم باشد و حداقل به‌طور موقت به شما کمک کند تا از نگرانی در مورد مشکلاتی که نمی‌توانید کنترل کنید، دست‌بردارید. از سوی دیگر، تختخواب‌ مرتب ‌نشده، سینک پر از ظروف کثیف، حتی میزها و کابینت‌های به ‌هم ‌ریخته و نامرتب، ممکن است به ‌سادگی سلامت روان شما را تحت تاثیر قرار دهد.

ـ محیط‌های به‌هم‌ریخته منجر به استرس و افسردگی می‌شود

تحقیقات نشان داده است که محیط فیزیکی به‌طور قابل‌توجهی می‌توانند اثرات منفی بر سطح استرس و اضطراب ما داشته باشند. برای مغز، به ‌هم ‌ریختگی نشان‌دهنده کار ناتمام است و این مساله می‌تواند برای برخی افراد بسیار استرس‌زا باشد.

محققان دانشگاه UCLA از زوج‌های متاهل خواسته بودند نظافت خانه‌هایشان را توصیف کنند. همسرانی که خانه خود را به ‌هم ‌ریخته و نامرتب توصیف کردند رضایت زناشویی کمتری داشتند، سطح هورمون استرس کورتیزول بالاتری داشتند و خلق‌وخوی افسرده‌تری داشتند. در مقابل، زنانی که خانه‌هایشان را تمیز و آرامش‌بخش توصیف می‌کردند، سطوح پایین‌تری از کورتیزول و خلق‌وخوی کمتر افسرده نشان دادند. جالب است مردانی که خانه‌های خود را نامنظم توصیف می‌کردند، سطح کورتیزول بالاتری نیز داشتند، اما خلق‌وخوی افسرده بیشتری نداشتند و این نشان می‌دهد زنان بیشتر از مردان تحت تأثیر محیط خانه خود هستند.

ـ محیط نامرتب اضطراب‌آور است

در یک محیط نامرتب ممکن است احساس کنیم کنترل شخصی کمتری داریم و کمتر می‌توانیم بر محیط خود تاثیر بگذاریم و این به‌ عنوان یک «تهدید کنترلی» عمل می‌کند. این تهدید پایدار، سلامت روانی ما را تحلیل می‌برد؛ انحراف توجه ـ هوشیاری و نظارت مستمر، خود منجر به شکست خودتنظیمی می‌شود و درنهایت می‌تواند باعث اضطراب شود.

ـ شلوغی، تمرکز را کاهش می‌دهد

محیط اطراف شما اغلب نشان‌دهنده ذهن شماست. فضای به ‌هم ‌ریخته به این معنی است که شما ذهنی در هم‌ و بر هم دارید. این می‌تواند تمرکز را کاهش دهد و باعث شود که هنگام انجام کارهای ضروری، نتوانید تمرکز کافی داشته باشید.

بر اساس یک مطالعه در سال 2011، محققان دانشگاه پرینستون به این نتیجه رسیدند که یک محیط به ‌هم‌ ریخته، تمرکز بر روی یک کار خاص را دشوارتر می‌کند، زیرا قشر بینایی فرد توسط تمام اشیاء بی‌ربط در اتاق تحت تاثیر قرار می‌گیرد. بنابراین، تمیز بودن محیط اطراف به شما کمک می‌کند در طول روز متمرکز بمانید و بتوانید بدون استرس به همه کارهایتان رسیدگی کنید.

ـ به ‌هم ‌ریختگی بر مغز و کار شما تاثیر می‌گذارد

ممکن است فکر کنید که کمدهای پر از بایگانی یا شلوغی روی میزتان آزارتان نمی‌دهد اما دانشمندان موسسه علوم اعصاب دانشگاه پرینستون از (FMRI اف‌ام‌آرآی) و روش‌های دیگر استفاده کرده‌اند تا نشان دهند که مغز ما نظم را دوست دارد و مشاهده دیداری بی‌نظمی  باعث می‌شود تا مغز ما انرژی‌اش را از دست بدهد و توانایی ما برای تمرکز کاهش یابد. آن‌ها همچنین دریافتند که وقتی افراد محیط کار به‌هم‌ریخته خود را تمیز می‌کنند، بهتر می‌توانند اطلاعات را متمرکز و پردازش کنند و بهره‌وری آن‌ها افزایش می‌یابد.

ـ محیط به‌هم‌ریخته باعث تضعیف سلامت جسمانی می‌شود

محیط تمیز بر سلامت جسمانی نیز تاثیر می‌گذارد. طبق مطالعه‌ای که توسط نیکول کیث، پرفسور دانشگاه ایندیانا انجام شد، افرادی که خانه‌های تمیزی دارند نسبت به کسانی که خانه‌های نامرتب دارند، سالم‌تر هستند.

افزایش استرس مرتبط با بی‌نظمی می‌تواند تأثیر عمیقی بر فشارخون، بیماری قلبی و افزایش وزن داشته باشد. علاوه بر این، خستگی ذهنی مرتبط با یک فضای نامرتب می‌تواند انگیزه شما را برای فعال بودن کمتر کند. همچنین زندگی طولانی‌مدت در یک فضای نامرتب اغلب می‌تواند منجر به ‌سلامت جسمانی ضعیف‌تر شود.

ـ تمیز بودن خانه کودکان را در مدرسه و کار موفق‌تر می‌کند

شواهد نشان می‌دهد کودکانی که در خانواده‌های منظم‌تر بزرگ‌ شده‌اند ممکن است در مدرسه و کار موفق‌تر باشند. یک مطالعه طولی نشان داد که رتبه‌بندی والدین از تمیزی خانه‌هایشان با درآمد آن‌ها، سطح تحصیلات فرزندانشان و درآمد فرزندانشان در 25 سال بعد مرتبط است.

چندین مطالعه، نظم خانه را با رشد توانایی‌های خواندن و  نوشتن در کودکان مرتبط کرده‌اند. بنابراین، ممکن است افرادی که خانه‌های مرتب‌تری دارند، وظیفه‌شناسی بیشتری داشته باشند و این ویژگی‌ها را به فرزندان خود منتقل کنند.

کودکان خردسال نسبت به محیط خود حساس هستند و محیط‌های پر سروصدا، محیط‌های شلوغ و محیط‌هایی که افراد زیادی در آن رفت‌وآمد می‌کنند، می‌تواند بر رشد کودکان تاثیر منفی بگذارد. محیط خانه همچنین می‌تواند بر زندگی اجتماعی و شبکه حمایتی کودکان، احساس انزوا، احساس کنترل و سایر پیامدهای سلامت روان تاثیر بگذارد. خانه مکانی برای کودکان است تا احساس امنیت و آرامش کنند و برای بزرگسالان هم همین‌طور است.

ـ راهکارهایی برای مرتب کردن خانه و محل کار

با توجه به اینکه محیط‌های نامرتب و آشفته با کاهش سلامت روانی مرتبط است، منطقی است که حفظ یک‌ خانه و محل کار مرتب اثر معکوس داشته باشد. اگرچه مرتب کردن یک محیط شلوغ اغلب کاری طاقت‌فرسا است اما با کمک روش‌های زیر می‌توانید از مزایای سلامت روان یک محیط تمیز و مرتب برخوردار شوید و همیشه مرتب بمانید:

هرروز یک‌قسمتی را تمیز کنید: تمیز کردن کل خانه از بالا به پایین می‌تواند دشوار به نظر برسد و ممکن است شمارا از تمیز کردن منصرف کند. به‌جای اینکه به خودتان فشار بیاورید تا کل خانه را مرتب کنید، یک منطقه کوچک را انتخاب و شروع کنید. به ‌عنوان ‌مثال، با آویزان کردن لباس‌ها به جالباسی یا تمیز کردن سرویس بهداشتی شروع کنید. انجام کارهای کوچک در فهرست کارهایتان باعث می‌شود که نظافت کمتر دلهره‌آور به نظر برسد و وقتی چیزی را از فهرست خود حذف کنید، احساس موفقیت خواهید کرد.

ـ از انباشت غیرضروری‌ها پرهیز کنید

گاهی اوقات، یک‌خانه نامرتب یا یک میز کار شلوغ نتیجه انباشته شدن بیش ‌از حد وسایل است. بنابراین، هر چیزی را که دیگر استفاده نمی‌کنید، دور بیندازید. به‌جای یافتن مکانی برای نگهداری یک کالای قدیمی یا انداختن آن در کشو، لحظه‌ای وقت بگذارید و ببینید که آیا واقعا به آن نیاز دارید یا خیر. حتی ممکن است به این نتیجه برسید وسایلی که استفاده نمی‌کنید را به یکی از عزیزان یا یک مرکز خیریه بدهید.

ـ از کارهای کوچک و ساده شروع کنید

با یک نظافت ساده مانند پنج دقیقه وقت گذاشتن هرروز برای شستن ظرف‌ها، یا همیشه آویزان کردن کلیدها و کیف پول خود در کنار در، می‌توان تفاوت ایجاد کرد. استفاده از این عادات کوچک زمان کمتری نسبت به تمیز کردن یک محیط در هم‌ ریخته می‌برد.

ـ به ‌هم ‌ریختگی می‌تواند نشانه مشکل سلامت روان باشد

برای بسیاری از افراد، حفظ یک‌خانه مرتب‌ مهم‌تر از ایجاد تغییرات کوچک است اما برای برخی، خلاص شدن از شر به ‌هم‌ ریختگی می‌تواند فوق‌العاده دشوار و حتی ناراحت‌کننده باشد و گاهی این مساله می‌تواند نشانه دهنده یک مشکل سلامت روان باشد. به ‌عنوان‌ مثال، افسردگی همراه با علایمی مانند خستگی مفرط، عدم تمرکز و از دست دادن علاقه به فعالیت‌های معمول است که می‌تواند صرف زمان و انرژی موردنیاز برای حفظ یک‌خانه تمیز و منظم را دشوار کند. در موارد دیگر، افرادی که تمیز کردن را ناراحت‌کننده می‌دانند، ممکن است دچار اختلال احتکار یا اختلال وابستگی به اشیاء شوند. این‌یک وضعیت سلامت روان قابل ‌تشخیص است که خلاص شدن از دست اموال را حتی اگر ارزش کمی داشته باشد دشوار می‌کند و منجر به درهم ‌و بر هم شدن فضاهای زندگی می‌شود.

به ‌عنوان ‌مثال، فردی که به دلیل جدا شدن از وسایل قدیمی یا شکسته دچار ناراحتی قابل‌توجهی می‌شود، ممکن است اتاق‌خواب یا میز کاری داشته باشد که آن‌قدر پر از شلوغی هستند که دیگر نتوانند از آن‌ها استفاده کنند. بنابراین، اگر با یک بیماری روانی زندگی می‌کنید که حفظ یک‌خانه تمیز و منظم را برای شما دشوار می‌کند، یا اگر علائم استرس، اضطراب یا افسردگی را تجربه می‌کنید که علیرغم تلاش شما برای مدیریت آن‌ها همچنان ادامه دارد، لازم است تا به یک متخصص اعصاب و روان مراجعه کنید.