دولت پنهان آمریکا


سید‌ابوالفضل هاشمی
هر نظام سیاسی هر چقدر هم شفاف باشد دو چهره دارد: چهره ظاهری و چهره باطنی؛ چهره ظاهری، بخش‌ها و ویژگی‌های روشن و شناخته شده‌ای دارد که قانون اساسی و قوانین دیگر و آئین‌نامه‌ها و قواعد و نهادها و دستگاه‌های امنیتی و ارتش‌ها و رسانه‌ها و... آن را ترسیم می‌کنند، اما چهره باطنی بدون ویژگی یا بخش‌های مشخصی است، زیرا نیروها و جریان‌های پنهانی در داخل هر نظام وجود دارند که مبهم هستند و در پشت پرده کار می‌کنند و قواعدی که بر رفتار آنها حاکم باشد یا جهت‌گیری سیاست‌ها و موضع‌گیری‌های آنان را مشخص کند، وجود ندارد. بین ظاهر نظام و باطن آن همواره شکافی وجود دارد که بر اساس ماهیت هر نظام و میزان شفافیتی که بر ساز و کارهای آن حاکم است یا رویکرد سیاسی و مواضعش را مشخص می‌کند، کم و زیاد می‌شود. مکتب مارکسیسم در تلاش خستگی‌ناپذیر برای افشای تناقض‌های حاکم بر نظام سرمایه‌داری و عریان کردن ادعاهای لیبرالیسم‏، بین "زیرساخت‌ها" و "روساخت‌ها"ی نظام‌های سیاسی و اقتصادی و اجتماعی به راحتی قابل تشخیص است؛ به عنوان یکی از شاخصه‌های اصلی، نظام سرمایه‌‌داری زیرساختی به طور اساسی اقتصادی و اجتماعی است که طبقه‌ای برخوردار از ادوات و ابزارهای تولید بر آن سیطره دارد و "روساخت آن" به طور اساسی سیاسی و فکری است که نیروها و نهادهایی بر آن سیطره دارند که سیاست‌ها و ایدئولوژی‌های تثبیت‌کننده سیطره طبقه مالک، ابزارهای تولید هستند. ولی تحول تاریخی ثابت کرد نظام‌های حاکم که الهام گرفته از تفکر مارکسیستی هستند نیز نتوانسته‌اند شکاف موجود بین چهره ظاهری این نظام را که ایده‌آل شناخته می‌شود و چهره باطنی آن را که وحشیانه است، پر کنند؛ به ویژه بعد از آن که مشخص شد نظام‌های حاکم مارکسیستی که ادعا می‌کنند در جهت منافع اکثریت عظیمی از جامعه اعمال حاکمیت می‌کنند، در واقع توسط نهادهای سیاسی و فکری مدیریت می‌شوند که به سرعت دچار انجماد شدند و به دستگاه‌های بروکراتیک تبدیل شدند که به صورت مرکزی مدیریت‌ می‌شوند و منافع خاص خود را دارند که به ضرورت بیانگر منافع اکثریت عظیم جامعه نیست و غالبا با منافع آنان تناقض دارد. از این‌رو جدال بین نظام های حکومتی سوسیالیستی که خود را "دموکراسی مردمی" نامیدند و نظام‌های حکومتی سرمایه‌داری که خود را "دموکراسی‌های لیبرالی" نامیدند، در این زمینه ادامه یافت که کدامیک بیانگر دموکراسی واقعی هستند تا این که "آیزنهاور" رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا، بمبی پر سر و صدا را رها کرد. "آیزنهاور" در سخنرانی خداحافظی خود در روز 27 دی 1339 (17 ژانویه 1961)، درباره نفوذ سلطه جویانه و فزاینده آنچه که "مجتمع صنایع نظامی" نامید هشدار داد و آن را "خطری دانست که ارزش‌های جامعه آمریکا را که بر برافراشتن پرچم آزادی و برابری و حقوق بشر اصرار دارد تهدید می‌کند... و آن را قدرت گرفتن بی‌جا و فاجعه بار حاکمیت دانست که روند دموکراسی را به خطر می‌اندازد". آیزنهاور برای مقابله با این خطر فزاینده، شهروندانش را به هوشیاری و آگاهی دعوت کرد که به دنبال ساختاری برای ایجاد تعادل بین منافع صنایع بزرگ و تجهیزات دفاعی از یک سو، و منافع جامعه آمریکا از سوی دیگر باشند که چشم به تحقق امنیت دوخته و همزمان به دنبال شکوفایی آزادی‌ها است‏، برخی محافل مارکسیستی اعتراف رایگان از سوی راس هیات حاکمه آمریکا را اعتراف ضمنی به درست بودن انتقادات مارکسیسم از برنامه‌های لیبرالیسم دانستند. ولی فروپاشی اردوگاه سوسیالیستی و اتحاد شوروی در اوایل دهه 1990 به این بحث و جدل پایان داد، زیرا در آن زمان افراد بسیاری تصور کردند نظام سرمایه‌داری با رویکرد لیبرالی به پیروزی نهایی رسید و نامزد حاکمیت بلامنازع بر جهان شد و طبق گفته "فوکویاما" که رسانه‌های غربی به شکلی گسترده روی آن مانور دادند، به پایان تاریخ رسیدیم. ولی تاریخ بار دیگر جعلی بودن این مقوله را ثابت کرد، چرا که همه‌ی کسانی که با دقت، تحولات در نظام آمریکا را پس از فروپاشی اتحاد شوروی دنبال کرده‌اند، به سادگی می‌بینند این نظام در واقعیت نتوانست با مستلزمات جهانی‌سازی سازگار شود؛ به ویژه بعد از آن که دولت‌های آمریکا نقش خود به عنوان نماینده‌ی رسمی یک کشور برخوردار از منافع ملی در جهان را با نقش دیگر خود به عنوان پیش قراول نظام سیاسی سرمایه‌داری که با روند جهانی‌سازی به بالاترین مراحل توسعه خود دست یافته است، ترکیب کردند. به این ترتیب نظام آمریکا به جای رایزنی با قدرت‌های سرمایه‌داری جهانی شده و قدرت‌های لیبرالی مستقر در سراسر جهان به منظور یافتن سازوکاری که بتواند راه‌حل‌هایی کارآمد برای مشکلات سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و زیست محیطی "دهکده جهانی" پیدا کند و ارزش‌های تسامح و تحمل دیگران و احترام به حقوق بشر را تحکیم بخشد‏، به این منظور از حوادث 11 سپتامبر 2001 بهره‌برداری کرد؛ این مسئله موجب شد روند "جهانی سازی" به روند "آمریکایی‌سازی" تبدیل شود که مطرود اکثر قدرت‌های بین‌المللی از جمله قدرت‌هایی بود که می‌بایست هم‌پیمان طبیعی آمریکا باشند. ناتوانی آمریکا در سازگار شدن با مستلزمات جهانی سازی که تاثیر مثبتی برای همه بشریت داشته باشد موجب شد بحث و جدل قدیمی درباره‌ی ماهیت شکاف بین ظاهر نظام‌های سیاسی و باطن آنها بار دیگر احیا شود و اصطلاحات جدیدی مانند "دولت پنهان" برای توصیف وجود این شکاف ابداع شد. اگر آیزنهاور همچنان زنده بود جرات پیدا نمی‌کرد از صنایع نظامی به عنوان بخشی که نماینده نیروهای دولت پنهان است سخن بگوید. در دوره‌ی جهانی‌سازی، دیگر بخش صنایع سنگین لکوموتیو فعالیت اقتصادی نیست، بلکه صنایع نظامی چنین نقشی ایفا می‌کند؛ از این‌رو صنایع سنگین دیگر تاثیرگذارترین و بانفوذترین بخش در جامعه نیست. روند جهانی‌سازی به ویژه در آمریکا نه فقط موجب مهاجرت بسیاری از صنایع به کشورهای دیگری شد که دانش فنی مناسب را دارند و دستمزد کارگران و میزان مالیات‌ها در آنها کمتر است، بلکه موجب پیدایش بخش‌های تولیدی و خدماتی جدیدی به ویژه در بخش فناوری ارتباطات و اطلاعات و رسانه‌ها و نرم‌افزارها شد و بیشترین توانایی را برای آن که نقش لکوموتیو را برای فعالیت اقتصادی ایفا کند و تاثیرگذارترین عامل در تعیین رویکرد افکار عمومی و نتایج انتخابات باشد، به دست آورد. از آنجا که روند جهانی‌سازی موجب تشدید تاثیر منفی پدیده‌های مهاجرت و بیکاری و جرائم سازمان یافته و تروریسم شد، توازن و هماهنگی در محیط زیست را دچار اختلال کرد و موجب عمیق شدن آگاهی از هویت‌ها و ویژگی‌های فرهنگی شد که خطر از دست دادن ماهیت تمدنی خود را احساس کردند، افکار عمومی آمریکا نیز دچار نوساناتی شدید شد که طی مدت زمان کوتاهی موجب شکل‌گیری پدیده‌های بسیار متناقضی شد. این نوسانات در انتخابات ریاست جمهوری سال 2008 که باراک اوباما پیروز شد و سپس انتخابات ریاست جمهوری سال 2016 که ترامپ در آن به پیروزی رسید، نمایان شد؛ چرا که این دو، پدیده‌های به طور کامل متناقضی هستند. مداخله دولت پنهان برای اصلاح خطرات احتمالی موجب شد اوباما در انتخابات سال 2008 از پیامدهای منفی جنگ‌هایی که جرج بوش پسر با بهره‌برداری از حوادث سپتامبر 2001 در افغانستان و عراق به راه انداخت، استفاده کند. این جنگ‌ها نه تنها موجب مخدوش شدن وجهه آمریکا در خارج شد، بلکه موجب بحران اقتصادی بزرگی شد که به افول جایگاه اقتصادی آمریکا انجامید. از آنجا که نیروهای تشکیل‌دهنده "دولت پنهان" نیاز شدیدی به "انقلاب اصلاحات" داشتند، با اکراه پیروزی شخصیتی مثل اوباما را پذیرفتند که یک استاد دانشگاه با ریشه آفریقایی و پدری مسلمان بود و قبل از آن، کسی مثل او نمی‌توانست حتی خواب ورود به کاخ سفید را ببیند. اما به محض آن که اوباما کار خود را آغاز کرد‏، این نیروها نگران احتمال عبور او از خطوط قرمزی شدند که جامعه آمریکا را به ویژه از طریق ارائه برنامه خدمات درمانی در داخل و روابط متشنج با اسرائیل در خارج‏، بیش از حد به سمت چپ متمایل کند. از این‌رو از پشت پرده مداخله کردند تا او را به نقطه تعادل مورد‌نظر بازگردانند. اوباما متوجه این تلاش‌ها شد و توانست خود را با آن سازگار کند تا بتواند برای دومین دوره نیز به پیروزی برسد. همین ماجرا درباره ترامپ در حال تکرار شدن است، مردی که از خارج از صفوف دولت پنهان و شاید هم برخلاف خواست خود آمده است و به ویژه توانست از تاثیرات منفی جهانی‌سازی که موجب افزایش وزن سیاسی جناح راست افراطی در بخش‌های مختلف جهان شد و از گسترش نفوذ مسیحیت صهیونیسم که از سیاست‌های خاورمیانه‌ای اوباما به شدت نگران بود، بهره‌برداری کند و وارد کاخ سفید شود. اما به محض آن که ترامپ فعالیت خود را آغاز کرد، نیروهای دولت پنهان نگران احتمال عبور او از خطوط قرمزی شدند که جامعه آمریکا را بیش از حد به جناح راست به ویژه در زمینه شکل روابط با مسلمانان آمریکایی در داخل و روابط مشکوک او با پوتین در سطح خارجی متمایل کند. به همین علت نیروهای یاد شده از پشت پرده برای مهار کردن ترامپ و بازگرداندن او به چارچوبی که مجاز به حرکت در داخل آن است، مداخله کردند. اما از آنجا که ترامپ فردی است که به دشواری مهار می‌شود و پیش‌بینی اقداماتش دشوار است، بعید نیست نیروهای دولت پنهان آمریکا در نهایت تصمیم به سرنگون کردن او بگیرند؛ به ویژه که جنگ سرد جدیدی در حال شکل گرفتن بین روسیه و آمریکا است و به نظر نمی‌رسد ترامپ قادر به درک آن و هضم ساز و کارها و پیامدهای آن باشد به خصوص زمانی که نظام آمریکا تا این حد دچار نوسان است، حال چه انتظاری از نظام جهانی داریم که به نظر می‌رسد در حال از هم پاشیدن کامل است؟

سه شنبه 15 مرداد 1398
03:54:13
 
 
Copyright © 2020 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT