زن، خانواده و حفظ محیط زیست


مریم بهبهانی‌فر
زنان به عنوان نیمی از جمعیت در پایداری محیط زیست نقش عمده‌ای دارند و قادر به تاثیرگذاری بسیار بر محیط زیست هستند. در بسیاری از نقاط دنیا به ویژه نقاط روستایی، زنان از مهم‌ترین نیروهای درگیر در امر کشاورزی و در نتیجه ارتباط مستقیم با محیط زیست هستند و نقش آنان در کشاورزی و دامداری، کشت و مراقبت از باغچه‌های خانگی، مصرف خانوار بسیار پر‌رنگ بوده و تاثیر بسیاری برمحیط زیست اطراف خود داشته‌اند. از این رو زنان با توجه به شناختی که از محیط زیست دارند می‌توانند مسیر بسیاری از رفتارهای پرخطر بر ضد محیط‌زیست را تغییر دهند. اگر زنان از مشکلات و معضلات زیست‌محیطی و روش‌های مقابله با آنها آگاه شوند، تاثیر بسیاری در کودکان، اعضای خانواده و اطرافیان خود خواهند گذاشت؛ چرا که زنان به دلیل نقش مهمی که در مدیریت خانه دارند می‌توانند برنامه‌ریزان اصلاح محیط زیست در خانه و محله خود باشند. آن‌ها باید عامل اصلی اصلاح فرهنگ مصرف باشند یعنی به دلیل نقش مهمی که زنان در اداره خانه و پرورش و تربیت کودکان دارند. طبیعتا فرهنگ مصرف که نقش ویژه‌ای در اصلاح رفتار زیست محیطی دارد، این مهم در خانه و بین افراد خانواده به وسیله زنان شکل می‌گیرد. همچنین با توجه اﻳﻨﻜﻪ ﭘﺮورش ﻧﺴﻞ ﻧﻮ و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻓﺮزﻧﺪان ﺑﺮ ﻋﻬﺪه زﻧﺎن اﺳﺖ، ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻓﺮﻫﻨﮓ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ در ﻣﺎدران رﺳﻮخ ﻛﻨﺪ و زﻧﺎن ﻣﺎ ﻗﺎﻧﻮﻧﻤﻨﺪی اﻛﻮﺳﻴﺴﺘﻢ را ﺑﺸﻨﺎﺳﻨﺪ، در آن ﺻﻮرت به خوبی ﻣﻲ‌ﺗﻮاﻧﻨﺪ اﻳﻦ ﻣﻴﺮاث ﻣﻌﻨﻮی را ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪان ﺧﻮد ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻛﻨﻨﺪ. با توجه به اهمیت حفظ محیط زیست و هوای پاک برآن شدیم با کارشناسان این حوزه نقش زنان و خانواده‌ها را در این زمینه بررسی کنیم.  خانواده‌ها در کاهش اثرات تخریبی محیط زیست نقش تعیین کننده‌ای دارند معصومه قاسم‌زاده، عضو انجمن محیط زیست دوستدار کودک در گفت‌وگوی اختصاصی با خبرنگار ولایت درباره نقش زنان و خانواده‌ها در حفظ محیزط زیست اظهار می‌کند: علاوه بر مشکل آلاینده‌های حاصل از فعالیت کارخانه‌ها و مراکز صنعتی خصوصا نیروگاه شهیدرجایی و کارخانه سیمان آبیک، بحث فرو نشست زمین به دلیل بهره‌برداری بی‌رویه از منابع آب و خاک ازجمله مشکلات محیط زیستی قزوین به شماره می‌روند. البته معضل تولید زباله به طور ویژه بحث زباله‌های پلاستیکی از‌جمله تهدید‌های زیست محیطی استان قزوین و کشور است. او با بیان این که تمام افراد خانواده‌ها در کاهش اثرات تخریبی محیط زیست نقش تعیین‌کننده‌ای دارند؛ عنوان می‌کند: در این زمینه دو رویکرد باید مورد توجه قرار گیرد یکی این که تمامی افراد بر رویکرد تفکیک زباله از مبدا مقید باشند و زباله‌های تر و خشک را در منزل از هم جدا کنند؛ این کار به بحث جدی بازیافت زباله بسیار کمک می‌کند. این فعال محیط زیست با بیان این که رویکرد کاهش تولید زباله توسط اعضای خانواده‌ها نیز نکته حایز توجهی است؛ بیان می‌کند: امروزه یکی از معضلات مدیریت شهری، دفع زباله است. متاسفانه بسیاری از افراد گمان می‌کنند که با تفکیک زباله‌های خشک و تر مسئولیت خودرا به خوبی رو انجام داده‌اند، در حالی که هدف همه ما انسان‌ها در درجه اول باید تولید زباله کمتر باشد که از راه‌های گوناگون نیز می‌توان به این هدف نزدیک شد. قاسم‌زاده اضافه می‌کند: گام اول در این مسیر پرهیز از مصرف‌زدگی است. یعنی باید عادت خرید وسایل غیر‌ضروری رو ترک کنیم. در قدم بعدی نیز باید در طول روز زباله کمتری تولید کنیم که یکی از راهکارها برای جلوگیری از تولید زباله کمتر استفاده از ساک‌های پارچه‌ای و حصیری در هنگام خرید است و اینکه برای هر خرید کوچک از فروشنده تقاضای پلاستیک نکنیم. او ادامه می‌دهد: جایگزین کردن سفره و ظروف دائمی به جای سفره و ظروف یکبار مصرف حتی در مسافرت از تولید حجم زیادی از زباله آن هم از نوع پلاستیکی جلوگیری می‌کند. متاسفانه شاهد هستیم برخی بانوان حتی در مهمانی‌های درون منزل برای راحتی بیشتر از ظروف یکبار مصرف استفاده می‌کنند. به طور حتم اگر به تهدید این وسایل پلاستیکی برای سلامت انسان و محیط زیست آگاه باشند، در زمینه کاهش و حذف مصرف آنها تلاش می‌کنند. عضو انجمن محیط زیست دوستدار کودک با تاکید بر اثربخشی نقش آموزش در حل مسایل و مشکلات زیست محیطی ابراز می‌کند: به طور حتم آموزش افراد جامعه درباره مسایل زیست محیطی و به ویژه آموزش کودکان روشی پایدار و موثر در حفظ محیط زیست خواهد بود. بدون شک با آموزش کودکان از سنین پایین می‌توان نسلی را پرورش داد که نسبت به حفط محیط زیست آگاهی و حساسیت بیشتری از نسل پدر و مادرهای خود داشته باشند؛ البته بهترین روش، آموزش عملی است که کودکان ببینند افراد خانواده و جامعه نسبت به محیط زیست احساس مسئولیت دارند و از انجام هر عملی حتی کوچک که به حفظ محیط زیست کمک می‌کند، کوتاهی نمی‌کنند. درواقع با انجام این گونه رفتارها احترام به محیط زیست در کودکان نهادینه می‌شود.  زنان در حفاظت از محیط زیست و احترام به طبیعت نقش موثری دارند نوشین شعبانی دیگر بانوی فعال در زمینه محیط زیست در گفت‌وگوی اختصاصی با خبرنگار ولایت اظهار می‌کند: زنان با ترویج فرهنگ حفاظت از محیط زیست، آموزش، ارتقای سطح آگاهی، فرهنگ‌سازی حفاظت از محیط زیست می‌توانند در تغییر سبک زندگی سازگار با محیط زیست و احترام به طبیعت نقش موثری داشته باشد. او با تاکید بر اینکه معتقد هستم در دنیای مدرن امروز، زنان و مردان در کنار و پا به پای هم می‌توانند در راه فرهنگ‌سازی و تربیت کودکان گام بردارند، تصریح می‌کند: فرزندان همواره الگوی رفتاری پدر و مادر خود را سرلوحه زندگی قرار می‌دهند. یعنی هرچه که یک زن در جایگاه مادری می‌تواند در زمینه آموزش، آگاهی‌بخشی و پرورش در حوزه‌های زیست محیطی تاثیرگذار باشد، مردان هم می‌توانند ایفای نقش کنند و در این تفاوتی دیده نمی‌شود. این دوستدار محیط زیست با بیان به این مطلب که خوشبختانه امروزه شاهد حضور پر رنگ و مشارکت زنان در عرصه‌های اجتماعی و زیست‌محیطی هستیم، می‌افزاید: تغییر سبک زندگی خانواده با اصلاح روش مصرف آب، به کارگیری شیوه‌های صحیح مصرف آب، مدیریت تولید زباله و پسماندهای خانگی، تفکیک از مبدا مدیریت و مصرف بهینه انرژی در خانه ازجمله مولفه‌هایی است که می‌تواند در محیط زیست انسان تاثیرات مثبتی داشته باشد. شعبانی با اشاره به این که هر انسان می‌تواند کارهای موثری برای حفاظت محیط زیست انجام دهد؛ خاطرنشان می‌کند: در این زمینه تنها باید تصمیم بگیریم که هر روز برای کاهش تولید گازهای گلخانه‌ای، جلوگیری از اتلاف انرژی، مقابله با کاهش فضای سبز، اقدام برای کاهش تولید زباله و همچنین آگاهی بخشی به اطرافیان، اقدامی عملی انجام بدیم. باور دارم که حفظ محیط زیست را هر فرد باید خود شروع کند در این صورت دنیای زیباتری خواهیم داشت. او می‌افزاید: باید یاد بگیریم که نباید در طبیعت دست ببریم و دخالت کنیم چرا که اکوسیستم و نظم طبیعت به صورت چرخه‌ای دومینووار به هم متصل هستند؛ به عنوان مثال تالابی که کنارش جاده زده می‌شود، و تمام اکوسیستم آن برهم می‌ریزد. جاده‌ای که صخره و کوهستان را فدایش می‌کنند دست آخر گریبان‌گیر ما انسان خواهد شد. محیط زیستی که در آن خبری از قطع درخت و جاده‌سازی‌های غیراصولی و تخریب نباشد به طور حتم مردمان آن سرزمین در امنیت و آرامش روانی بیشتری به سر خواهند برد.  بانوان باید از آموزش حفظ محیط زیست برخوردار شوند کرباسی دیگر بانوی فعال محیط زیست استان نیز در گفت‌و‌گوی اختصاصی با خبرنگار ولایت اظهار می‌کند: با توجه به این که زنان در هدایت خانواده نقش هدایتی دارند و کودکان اولین آموزش‌های خود را از مادران دریافت می‌کنند، باید احترام به طبیعت در آموزش‌های مادران نیز وجود داشته باشد. او با بیان این که مادران در کنار سایر آموزش‌های تربیتی باید راهکارهای حفظ محیط زیست را نیز به کودکان گوشزد کنند؛ عنوان می‌کند: احترام به طبیعت، پرهیز از شکار حیوانات در طبیعت و عدم استفاده از ظروف یکبار مصرف از نکاتی است که باید به کودکان آموزش داد؛ البته این تعالیم در صورتی اثربخش خواهند بود که مادران و حتی پدران وقتی با کودکان خود در طبیعت حضور می‌یابند، خود نیز به خوبی آن‌ها را پیاده‌سازی کنند. این دوستدار محیط زیست با تاکید بر این که رفتار با طبیعت را باید از همان سنین کودکی به فرزندان آموزش داد؛ خاطرنشان می‌کند: مادری که احترام به طبیعت برای او حایز اهمیت باشد نباید در سبد خانوار خود و حتی برای حضور در پیک‌نیک از سفره‌های یکبار مصرف و ظروف یکبار مصرف استفاده کند؛ همچنین باید به کودکان خود آموزش دهد که در طبیعت نباید آتش روشن و یا زباله رها کرد. مادران باید به صورت عملی به کودکان بیاموزند که اگر در طبیعت حضور یافتند و مخزن جمع‌آوری زباله نبود، نخاله‌ها را با خود به منزل ببرند و پس از تفکیک زباله‌های خشک و تر آن‌ها را در مخازن خیابانی قرار دهند. کرباسی با بیان این که مادران در حفظ محیط زیست و ارایه آموزش‌ها در این زمینه به کودکان که نسل‌های آینده را تشکیل خواهند داد بسیار اثرگذار است؛ اضافه می‌کند: بانوان با جلوگیری از خرید کالاهای مصرفی همچون اسباب‌بازی‌های دارای باطری یا مسواک‌های دارای باطری می‌توانند در کاهش مصرف باطری و زباله نقش مهمی ایفا کنند، همچنین استفاده بهینه از کالاها و تعمیر کالایی که خراب می‌شود از راهکارهای موثر بر کاهش تولید زباله است که بانوان در منازل باید به این موضوع توجه داشته باشند. او با تاکید بر تفکیک زباله از مبدأ که باید در منازل و توسط بانوان مورد توجه قرار گیرد؛ بیان می‌کند: زباله‌های خشک این قابلیت را دارند که مورد بازیافت قرار گیرند و به محصول دیگری تبدیل شوند، از این رو باید از همان ابتدا از زباله‌های خیس تفکیک شوند. البته بانوان باید به زباله‌های خطرناک همچون حشره‌کش‌ها و یا زباله‌های آلوده نیز توجه داشته باشند و این گونه زباله‌ها را سریع از محیط منزل دور کنند. این فعال حوزه محیط زیست ابراز می‌کند: بانوان برای تفکیک زباله از مبدا نباید منتظر ظرف‌های سازمان بازیافت بمانند؛ آن‌ها به آسانی و با کیسه‌های زباله معمولی نیز می‌توانند این کار را انجام دهند. کرباسی با تاکید بر این که بانوان باید در زمینه حفظ محیط زیست از آموزش‌‌هایی برخوردار شوند، می‌گوید: به منظور آگاه‌سازی با اثرات تخریبی زباله بر محیط زیست و طبیعت بهتر است بانوان در قالب گروه‌های چند نفره از سایت محمدآباد بازدید کنند و از سختی‌های تفیک زباله در این سایت مطلع شوند. او با اشاره به اینکه بارندگی‌های امسال در استان قزوین تاثیر بسزایی در جلوگیری از کاهش آلودگی هوا و آلایندگی‌ها داشته است، می‌گوید: باید از این فرصت ایجاد شده به خوبی بهره برده شود و با مدیریت صحیح، درایت و برنامه‌ریزی‌های مدون اجازه ندهیم دوباره شاهد آلایندگی‌های گذشته باشیم. این دوستدار محیط‌زیست با تاکید بر حفظ جانواران در طبیعت عنوان می‌کند: از آنجایی که حذف یک گونه جانوری می‌تواند منجر به گسترش گونه‌های جانوری دیگر شود و این کار دست بردن به طبیعت است و تبعات دیگری به همراه دارد. به عنوان مثال وقتی مجوز شکار برای پرندگان صادر می‌شود، تعداد ملخ‌ها افزایش می‌یابد و یا اگر به کشتار سگ بپردازیم، شغال جایگزین آن می‌شود. در واقع این طبیعت است که تصمیم می‌‌گیرد چه موجودی و با چه تعدادی در طبیعت زندگی کند. تجربه نشان داده در هر زمینه‌ای که خودسرانه ورود کرده‌ایم، آن معضل نه تنها حل نشده بلکه مشکلاتی نیز برجای گذاشته است در این باره نیازمند مدیریت‌های با درایت هستیم و باید از تصمیم‌گیری‌های غیرکارشناسی و یا ورود خودسرانه خانواده‌ها به طبیعت جلوگیری شود، چراکه آسیب‌های جبران‌ناپذیری برجای می‌گذارد!

يكشنبه 15 ارديبهشت 1398
03:51:50
 
 
Copyright © 2019 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT