کتابخانه
- شناسه خبر: 68737
- تاریخ و زمان ارسال: 21 مهر 1404 ساعت 07:30
- بازدید :
معرفی کتاب/ تاریخ ایران کمبریج/ جمعی از نویسندگان
کتاب «تاریخ ایران کمبریج» حاصل یکی از بزرگترین پروژههای علمی قرن بیستم درباره ایران است. این مجموعه عظیم، زیر نظر دانشگاه کمبریج و با همکاری گروهی از برجستهترین ایرانشناسان، باستانشناسان و تاریخپژوهان بینالمللی نوشته شده است. هدف اصلی این اثر، ارائه تصویری جامع، تحلیلی و علمی از تاریخ، فرهنگ و تمدن ایران از دوران پیش از تاریخ تا قرن بیستم میلادی بود. مجموعه در هفت جلد و به زبان انگلیسی منتشر شده و هر جلد به دورهای خاص از تاریخ ایران اختصاص دارد. آنچه این اثر را ممتاز میسازد، نه فقط گسترهی زمانی و جغرافیایی آن، بلکه روش علمی، نگاه میانرشتهای و تلاش برای بیطرفی تاریخی است.
نویسندگان این مجموعه عمدتا از کشورهای مختلف از جمله؛ بریتانیا، ایران، آمریکا، فرانسه و آلمان هستند و هرکدام در زمینهی خاصی از تاریخ ایران تخصص دارند. در نتیجه، «تاریخ ایران کمبریج» نه یک روایت واحد و ساده، بلکه مجموعهای از پژوهشهای عمیق و چندوجهی است که از زوایای گوناگون، چهرهی ایران را بررسی میکند: از باستانشناسی و زبانشناسی گرفته تا مذهب، سیاست، هنر، اقتصاد و روابط خارجی.
* جلد اول
در جلد نخست، نویسندگان به دوران بسیار کهن ایران میپردازند؛ زمانی که هنوز مفهوم «ایران» بهصورت سیاسی و ملی شکل نگرفته بود. این جلد با توصیف فلات ایران از نظر جغرافیایی و فرهنگی آغاز میشود و سپس به تمدنهای اولیهای چون عیلام، ماننا و مادها میپردازد. در بخشهای بعد، به تفصیل درباره ظهور امپراتوری هخامنشی سخن گفته میشود بزرگترین دولت آن زمان جهان که از هند تا دریای مدیترانه گسترده بود. نویسندگان با استناد به یافتههای باستانشناسی و منابع یونانی و بابلی، ساختار سیاسی و نظامی هخامنشیان، سازمان ایالتی (ساتراپیها)، زبان و خط، مذهب زرتشتی و روابط دیپلماتیک و اقتصادی آنان با همسایگان را توضیح میدهند. این جلد در واقع روایت زایش «دولت ایرانی» در معنای تمدنی آن است.
* جلد دوم
جلد دوم کتاب، دنبالهی این مسیر تاریخی را از زمان اسکندر و جانشینان او دنبال میکند. در آغاز، از سلطهی سلوکیان و تأثیر فرهنگ یونانی بر سرزمین ایران سخن میگوید، سپس با ظهور اشکانیان به احیای دوبارهی استقلال ایرانی میپردازد. اشکانیان به عنوان یک نظام پادشاهی فدرال و مبتنی بر اشراف ایالتی شناخته میشوند، و نویسندگان کمبریج با دقت فراوان، ساختار قدرت و روابط ایران و روم را در این دوره تحلیل میکنند. بخش پایانی جلد دوم، به دوران ساسانیان اختصاص دارد عصری که در آن ایران به اوج شکوه سیاسی و فرهنگی خود پیش از اسلام میرسد. در این بخش، نویسندگان از نظام متمرکز حکومتی ساسانیان، ارتش قدرتمند، اقتصاد مبتنی بر کشاورزی و تجارت جاده ابریشم، گسترش دین زرتشتی بهعنوان مذهب رسمی، و شکوفایی هنر و معماری سخن میگویند. به تعبیر نویسندگان، دوره ساسانی پلی میان ایران باستان و ایران اسلامی است.
* جلد سوم
جلد سوم وارد دوران اسلامی میشود و از سقوط ساسانیان تا پایان حکومتهای ایرانی نخستین پس از اسلام را پوشش میدهد. در این جلد، ورود اسلام و تحولات فرهنگی، اجتماعی و زبانی ناشی از آن بهتفصیل بررسی شده است. نویسندگان به چگونگی فروپاشی نظام ساسانی و مقاومتهای محلی ایرانیان میپردازند، سپس به نقش خاندانهای ایرانی چون طاهریان، صفاریان و سامانیان در بازسازی هویت ایرانی در قالبی اسلامی اشاره میکنند. در این دوره، زبان فارسی نو پدید میآید و فرهنگ ایرانی، در بطن تمدن اسلامی، دوباره سربرمیآورد. کتاب بهویژه به شکوفایی علمی و ادبی ایران در سدههای سوم و چهارم هجری توجه دارد، از جمله به ظهور چهرههایی چون ابنسینا، ابوریحان بیرونی، فردوسی و رودکی که در بازآفرینی روح ایرانی نقش بنیادین داشتند.
* جلد چهارم
در جلد چهارم، تاریخ ایران در عصر سلجوقیان، خوارزمشاهیان و یورش مغول بررسی میشود. نویسندگان توضیح میدهند چگونه ایران در این دوره، علیرغم بحرانهای سیاسی و حملات ویرانگر، به مرکز اندیشه، فلسفه و هنر اسلامی بدل شد. سلجوقیان نظم اداری قدرتمندی ایجاد کردند و نظامیهها را بنیان گذاشتند. سپس، حمله مغول و سقوط خوارزمشاهیان روایت میشود؛ رویدادی که بسیاری از ساختارهای اجتماعی ایران را از هم گسست، اما در درازمدت به آمیختگی فرهنگی و احیای هنر ایرانی در دوره ایلخانان انجامید.
* جلد پنجم
جلد پنجم دوران تیموری و صفوی را دربر میگیرد و بیش از هر چیز به شکلگیری هویت ملی و مذهبی جدید ایران میپردازد. تیموریان با پشتیبانی از هنر و ادبیات، زمینهساز «رنسانس ایرانی» شدند. پس از آنان، صفویان با بنیان نهادن دولت مرکزی قدرتمند و رسمیکردن مذهب تشیع، نقشی اساسی در بازتعریف ایران ایفا کردند. این جلد از نظر فرهنگی و سیاسی، از غنیترین بخشهای مجموعه است و درباره ساختار دربار، روابط ایران با عثمانی و اروپا، شکوفایی هنر اصفهان، و نقش مذهب در سیاست داخلی توضیحهای مفصل ارائه میکند.
* جلد ششم
در جلد ششم، نویسندگان تاریخ ایران را از افول صفویه تا پایان دوره قاجار دنبال میکنند. این بخش با آشوبهای سیاسی پس از صفویه آغاز میشود؛ دوران نادرشاه و کریمخان زند را شرح میدهد و سپس به پیدایش دولت قاجار میرسد. بخش قابل توجهی از این جلد به بررسی روابط ایران با قدرتهای خارجی مانند روسیه، انگلستان و عثمانی اختصاص دارد. همچنین تحولات فکری و اجتماعی قرن نوزدهم، اصلاحات امیرکبیر، تاسیس مدارس جدید، و زمینههای انقلاب مشروطه با دقت تحلیل شده است. نگاه نویسندگان در این بخش، همزمان تاریخی و جامعهشناختی است؛ یعنی هم رخدادهای سیاسی را روایت میکنند و هم ساختار اجتماعی ایران را میکاوند.
* جلد هفتم
سرانجام، جلد هفتم ایران معاصر را از آغاز قرن بیستم تا انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷بررسی میکند. در این جلد، دوران پهلوی اول و دوم از جمله اقدامات اقتصادی و فرهنگی رضاشاه، ظهور طبقه متوسط شهری، ملی شدن نفت، کودتای ۱۳۳۲، اصلاحات ارضی و تحولات منجر به انقلاب اسلامی با جزئیات دقیق بررسی شده است. نویسندگان کوشیدهاند دلایل دگرگونیهای سریع اجتماعی و سیاسی ایران را تحلیل کنند.
آنچه در سراسر مجموعه احساس میشود، تداوم تاریخی تمدن ایرانی است؛ یعنی علیرغم حملات، فروپاشیها و تحولات ایدئولوژیک، یک خط فرهنگی و فکری در تاریخ ایران ادامه یافته است. نویسندگان این مجموعه، ایران را نه فقط بهعنوان یک کشور، بلکه بهعنوان یک «تمدن چندهزارساله» میبینند که توانسته است فرهنگ خود را در دل نظامهای سیاسی مختلف حفظ کند.
روششناسی
از نظر روششناسی، «تاریخ ایران کمبریج» تلفیقی از تاریخنگاری سنتی و تحلیل مدرن است. در هر جلد، نویسندگان با تکیه بر منابع اصلی، دادههای باستانشناسی و اسناد تاریخی، روایتی علمی و مستند ارائه دادهاند. به همین دلیل، این اثر در بسیاری از دانشگاهها و مراکز پژوهشی، منبع پایه برای مطالعات تاریخ ایران محسوب میشود.
در ایران، ترجمه این مجموعه توسط گروهی از مترجمان توانمند از جمله عبدالرحیم گواهی، حسن انوشه، و احمد تفضلی انجام شده و توسط انتشارات امیرکبیر و موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی منتشر گردیده است. نثر فارسی ترجمهها علمی اما روان است و برای پژوهشگران، دانشجویان و حتی علاقهمندان عمومی نیز قابل استفاده است
